યુદ્ધના મેદાનમાં, જ્યાં કટાર અને બાણોએ તોફાન મચાવ્યો હતો, ત્યાં શૂરવીરોના છિન્ન-ભिन्न દેહોથી ફૂલ અને વસ્ત્રો ઓઢાયેલા પડેલા હતા. શિયાળાઓએ ખેંચેલી આંતરડીઓની માળાઓથી મેદાન શોભિત થતું હતું. લોહીથી ભરાયેલા તળાવમાં કમળનાં ગુચ્છો કાદવમાં ડૂબી ગયા હતા, ધ્વજાઓ તૂટી પડ્યા હતા, અને પીડિતોનું રડવું સંભળાતું હતું—પતિત મિત્રોને બોલાવતી એ વિદારમાંતી પોકાર. હાથીઓના મૃતદેહોનું ગાઢ આવાસ, ભયભીત લોકોની નજર હેઠળ, ત્યાં ઝાડ અને વેલીઓ યુદ્ધમાં કાપાઈ ગઈ હતી અને ભયાનક અવરોધોથી રસ્તો બંધ થયો હતો. લોહીના પ્રવાહમાં કપાયેલા હાથીના સૂંડ અને માનવ હાથના ગુચ્છો વહેતા હતા; લાલ પ્રવાહ પર સફેદ વસ્ત્રો અને ગોળ ઢાલો તરતી હતી. મૃત્યુએ જીવન છીનવી લીધેલા પુરુષો અહીં-ત્યાં પડ્યા હતાં; કેટલાંક સ્થળોએ તો શિરવિહીન ભયાનક દૈત્યો ધડામથી પડતા હતા. ઉપરથી વરસતા તીક્ષ્ણ બાણોના વરસાદથી ભાંગી પડેલા સેના-જન ભાગી રહ્યા હતા—તેમના અવાજ અર્ધમૃત, હપકાં ભરતા, લોહી વહેતાં ધ્વનિ સાથે. તલ, ઔત્તાલ, વેતાલ અને તાળના ડંકોની ભયાનક ધૂન વચ્ચે, ખડગ લોહીના ધોધથી ધોઈને આગળ વધતો હતો. તૂટી ગયેલા રથો અને વિખરાયેલા લાકડાની વચ્ચે યોદ્ધાઓ જંગલની અંદર છુપાઈ ગયા; જીવતા સૈનિકોની હાજરીથી રથચાલકો અને ઘોડાઓ પણ ડરી ગયા. કેટલાંક મૃતદેહો, જેમના મોઢામાં કાદવવાળું લોહી ભરાયું હતું, હજી ધીમો જીવંત અવાજ કાઢતા હતા; કેટલાં તો ગળા ઊંચા કરી, શિયાળાઓ અને કાગડાઓની નજરે ચઢ્યા હતા. મેદાન પર ભયાનક માંસાહારી પ્રાણીઓ એક જ ટુકડો માટે ઝઘડી રહ્યા હતા—મૃત્યુની લાલચમાં આખું મેદાન ભયાનક દ્રશ્ય બની ગયું હતું. અગણિત ઘોડા, હાથી, મનુષ્યો, રાજાઓ અને રથો ઉલટાઈ પડ્યા હતા; તેમનાં ગળાથી લોહીના નદીઓ વહેતા હતા. એ મૃત્યુનું મેદાન, નગ્ન શસ્ત્રો અને પર્વતોથી ઘેરાયેલું, યુગાંતિના સંહાર સમાન CHAOSથી ભરાયેલું હતું. એ સમયે, જેમ યોદ્ધા ઘાયલ થઈને પડખે પડે, તેમ સૂર્ય પણ સમયના પ્રભાવે પરાજિત થઈ, તેની કાંતિ સમુદ્રમાં છોડી, અસ્ત થઈ ગયો. આકાશના દર્પણમાં યુદ્ધના લોહીથી રંગાઈ, સંધ્યાની લકીર ઉપસી—જેમ દિવસના અંતે સૂર્યનું શિર છીનવાઈ ગયું હોય. પૃથ્વી, પાતાળ, આકાશ અને દિશાઓમાંથી અંધકાર ઉછળી આવ્યો—જેમ પ્રલયના પાણી બધે વહે છે, તેમ એ અંધકાર ભયાનક ભૂતગણની વળય જેવી રીતે બધે ફેલાઈ ગયો. એ અંધકારને ચીરીને, દિવસના પર્વત પર સૂર્ય ફરી દેખાયો—સંધ્યાના લાલ રંગથી શોભતો, તારાઓના મુક્તા વડે અલંકૃત. મૃત, રસહીન અંધકારમાં, તળાવો સૂનાશીપણે ભરાઈ ગયા; તેમનાં કમળ સુકાઈ ગયા—જેમ મૃતહૃદયમાં જીવન સુંકાઈ જાય. પક્ષીઓ પાંખો ઢળી ઝડપથી ઊંઘી ગયા, ગળા કાચબાની જેમ અંદર ખેંચી લીધા; તેઓ પોતાના ગૂંજનાંમાં આરામ પામ્યા—જેમ કારણો શરીરના દરેક અંગમાં આરામ કરે છે. પાંખીડાની પંક્તિઓ, નજીકના ચંદ્રના શાંત પ્રકાશથી પ્રસન્ન થઈ, ખુશહાલ ખીલી ઉઠી—જેમ વીરતામાં સમૃદ્ધિ ફૂટી નીકળે. લોહીથી ભરાયેલા તળાવમાં, સંધ્યાના બાણોથી રક્ષિત, કમળોએ પોતાનું મુખ બંધ કરી લીધું. ઉપર આકાશ-તળાવ તારાઓના કમળથી શોભતું હતું; નીચે પાણીના સપાટી પર પણ કમળ અને તારાઓ ઝળહળતા હતા. અંધકાર, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને, સર્વત્ર પાણીની જેમ ફેલાઈ ગયો. મેદાનમાં ભૂત-પ્રેતો ગાન કરતાં ભેગા થયા; હાડકાંની ખખરાટ અને કાગડાં-ગિધડોના રમૂજી અવાજોથી ગુંજી ઉઠ્યું. ચિતાના લાકડાથી બનેલા અગ્નિકુંડોમાં જ્વાળાઓ ભભૂકી ઉઠી; ચરબી અને માંસથી આગ પ્રજ્વલિત થઈ, 'પચા-પચા' અવાજ સાથે તડતડતી હતી. મૃતદેહોના હાડકાંના ટુકડા ફાટી વિખરાઈ ગયા; લાશોના ઢગલા ચિતાસ્થળે પડ્યા હતા; ભૂતગણ પાણીના રમણમાં મગ્ન, રાત્રિ-ભયના રમણસ્થળમાં છુપાઈ ગયા. શ્વાનો, કાગડાં, યક્ષો અને ભૂતોની ગૂંચ સાથે, એ સ્થળ એવા જંગલ જેવું બની ગયું, જ્યાં સર્વ પ્રકારના જીવ એકસાથે ભેગા થઈ, ઉથલપાથલ કરતા હોય. ડાકિનીઓ ઉન્માદમાં લોહી, માંસ, ચરબી અને મજ્જા ખેંચી રહી હતી; પિશાચો લોહી, ચરબી અને માંસ ચૂસી રહ્યા હતા. એ ભયાનક સભામાં, ચિતાભૂમિ ખુલ્લી પડી, લોહીના પ્રવાહ અને લાશોના ઢગલા સાથે; મહા-મૃતદેહને ચિતાગૃહકોએ લાવી મૂક્યો, બાજુમાં એક ઘોડો પણ પડ્યો હતો. કપાળ અને હાડકાંના ભયાનક નૃત્યથી, પેટ ફાટેલા દેહો વચ્ચે, શિયાળાઓના વિલાપ અને ચરબી, લોહી, અને આંસુઓના વાદળોથી એ મેદાન ભરાયું. લોહી વહેતી નદીમાં ભૂતગણ વસે છે; કાગડાં કંકાલ ખેંચે છે; સર્વત્ર પિશાચો ભેગા થયા છે. મૃતદેહોના ખોખલા છાતીમાં યુવાન પિશાચો સૂઈ રહ્યા છે; એકાંત વૃક્ષની નીચે, એક દૈત્ય પીણાની રમતમાં મગ્ન છે. ભૂતોના દારૂના ઝઘડામાં, ચિતાભૂમિ ભભૂકી ઉઠી, લોહી અને ચરબીની ગંધથી ભરાયેલા પવન વહે છે. સિક્કા અને જૂવાની ગડગડાટ સાથે, કઠોર અવાજ ગુંજ્યા; યક્ષો અર્ધપાક લાશના સ્વાદ માટે ઉત્સાહિત થઈ આનંદ માનતા હતા. બંગાળ અને કલિંગની સ્ત્રીઓના હાથમાં તલવાર હતી; તેમ સામેના જ્વાળાઓ તારા પડતાં તેજ જેવી ઝળહળી રહી હતી. પડતા ભૂતોના ઉત્સવમાં લોહી વહેતો રહ્યો; નજીકમાં યોગીઓના ગાન પિશાચોના કાન સુધી પહોંચતા હતા. મોટા તારવાદ્યોના સંગીત સાથે, પિશાચોની વૃત્તિથી ઘેરાયેલા પુરુષો પોતે પણ પિશાચી જેવા થઈ ગયા. કેટલાંક યોદ્ધાઓ, જેમણે ક્યારેય ભૂતોને જોઈને ડર અનુભવ્યો નહોતો, હવે અર્ધમૃત અવસ્થામાં ડરી ગયા; ક્યારેક જમીન પર ભૂત અને દૈત્યો ઉગવા લાગ્યા. રાત્રિમાં ભટકતાં કેટલાંક, ભૂતોના ખભા પરથી પડતા મૃતદેહોથી ડરી, આકાશના સાંકડા ખૂણે ભેગા થયા—જ્યાં ભૂતગણના છાતી ભરી ગયા. મૃત્યુકાંક્ષી રાજાઓને ભારે મહેનતે ઉઠાવી લઈ જવામાં આવ્યા; શવરાઓના ઢગલા વિખરાયા, યક્ષો સારું ખોરાક મેળવવા આતુર બન્યા. ભૂતોના મોઢામાંથી નીકળતા જ્વાળાના ટુકડાઓથી રાત્રિનો અંધકાર દૂર થયો—જેમ તાજા અશોકના ફૂલ ચારેકોર છૂટ્યા હોય. ત્યાં બાળકો, જેમના શિર સૂંડ જેવા હતા, તેઓ શિરવિહીન દેહના ગળા સાથે બંધાયેલા હતા; આકાશ યક્ષ, રાક્ષસ, પિશાચ, અજ, ચાડા અને ગોળાકાર ભૂતોથી ભરાઈ ગયું હતું. આ રીતે એ યુદ્ધભૂમિ, માનવ અને અમાનવ, જીવ અને અજ્ઞાત, જીવંત અને મૃત્યુ—all એક સાથે ભયાનક, અદભુત અને ભયપ્રદ દ્રશ્ય બની ગઈ.