યોગવાસિષ્ઠઃ

તતો વસિષ્ઠપ્રમુખાસ્ સર્વ એવ દ્વિજાતયઃ । સ્વાગતાદિક્રમેણૈનં પૂજયામ્ આસુર્ આદૃતાઃ

પછી વશિષ્ઠજીની આગેવાનીમાં બધા દ્વિજોએ, યોગ્ય સ્વાગત અને આદર સાથે, રાજાનું સન્માન કર્યું.

અશઙ્કિતોપનીતેન ભાસ્વતા દર્શનેન તે । સાધો સ્વનુગૃહીતાસ્ સ્મો રવિણેવામ્બુજાકરાઃ

તમારી નિર્ભય અને તેજસ્વી હાજરીથી, હે મહાન, અમે તો એ જ રીતે ધન્ય થયા છીએ જેમ કમળો સૂર્યના પ્રકાશથી આનંદિત થાય છે.

યદ્ અનાદિ યદ્ અક્ષુબ્ધં યદ્ અપાયવિવર્જિતમ્ । તદ્ આનન્દસુખં પ્રાપ્તા અદ્ય ત્વદ્દર્શનાન્ મુને

જે અનાદિ છે, અડગ છે અને ક્યારેય નાશ પામતું નથી, એ આનંદ અને સુખ આજે તમારા દર્શનથી, હે મુનિ, અમને પ્રાપ્ત થયું છે.

અદ્ય વર્તામહે નૂનં ધર્મ્યાણાં ધુરિ ધર્મતઃ । ભવદાગમનસ્યેમે યદ્ વયં લક્ષ્યતાં ગતાઃ

આજે ખરેખર આપણે ધર્મના માર્ગે ચાલનારા શ્રેષ્ઠ લોકોમાં ગણાય છીએ, કેમ કે આપના આવવાને કારણે અમારે પર ધર્મનો લાભ થયો છે.

એવં પ્રકથયન્તો ઽત્ર રાજાનો ઽથ મહર્ષયઃ । આસનેષુ સભાસ્થાનમ્ આસ્થાય સમુપાવિશન્

આ રીતે વાતો કરતાં રાજાઓ અને મહર્ષિઓએ સભામાં પોતાની બેઠકો પર જઈને બેસી ગયા.

સ દૃષ્ટ્વા જ્વલિતં લક્ષ્મ્યા ભીતસ્ તમ્ ઋષિમ્ આગતમ્ । પ્રહૃષ્ટવદનો રાજા સ્વયમ્ અર્ઘ્યં ન્યવેદયત્

તે ઋષિ લાવણ્યથી તેજસ્વી અને થોડીક ભયભીત સ્થિતિમાં આવ્યા, ત્યારે રાજાએ આનંદભેર ચહેરા સાથે પોતે જ તેમને આવકાર માટેનું પાણી આપ્યું.

સ રાજ્ઞઃ પ્રતિગૃહ્યાર્ઘ્યં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા । પ્રદક્ષિણં પ્રકુર્વન્તં રાજાનં પર્યપૂજયત્

ઋષિએ રાજાએ આપેલું આવકારનું પાણી શાસ્ત્રોક્ત રીતથી સ્વીકારીને, રાજાને પ્રદક્ષિણ કરતા તેમનું સન્માન કર્યું.

સ રાજ્ઞા પૂજિતસ્ તેન પ્રહૃષ્ટવદનસ્ તદા । કુશલં ચાપ્યયં ચૈવ પર્યપૃચ્છન્ નરાધિપમ્

પછી રાજાએ પૂજ્યા પછી, તે ઋષિ આનંદથી ચમકતા ચહેરા સાથે રાજાની સુખ-સલામતી વિશે પૂછપરછ કરી.

વસિષ્ઠેન સમાગમ્ય પ્રહસ્ય મુનિપુઙ્ગવઃ । યથાર્હં ચાર્ચયિત્વૈનં પપ્રચ્છાનામયં તતઃ

મહાન ઋષિ વસિષ્ઠ સાથે મળીને, હસતાં અને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યા પછી, તેણે પણ વસિષ્ઠજીની તબિયત વિશે પૂછ્યું.

ક્ષણં યથાર્હમ્ અન્યોઽન્યં પૂજયિત્વા સમેત્ય ચ । તે સર્વે હૃષ્ટમનસો મહારાજનિવેશને

થોડીવાર માટે એકબીજાને યોગ્ય રીતે સન્માન આપીને, બધા ખુશ દિલથી મહારાજાના મહેલમાં પ્રવેશ્યા.

યથોચિતાસનગતા મિથસ્ સંવૃદ્ધતેજસઃ । પરસ્પરેણ પપ્રચ્છુસ્ સર્વે ઽનામયમ્ આદરાત્

બધા પોતાના-પોતાના આસન પર બેસી, એકબીજાની તેજસ્વિતા વધારી, સૌએ આદરપૂર્વક એકબીજાની સુખ-શાંતિ વિશે પૂછ્યું.

ઉપવિષ્ટાય તસ્મૈ સ વિશ્વામિત્રાય ધીમતે । પાદ્યમ્ અર્ઘ્યં ચ ગાશ્ ચૈવ ભૂયો ભૂયો ન્યવેદયત્

પછી, જ્યારે વિશ્વામિત્રજી બેઠા, ત્યારે રાજાએ તેમની પૂજા માટે પગ ધોવા માટેનું પાણી, આવકાર માટેનું પાણી અને ગાયો વારંવાર ભેટ આપી.

અર્ચયિત્વા ચ વિધિવદ્ વિશ્વામિત્રમ્ અભાષત । પ્રાઞ્જલિઃ પ્રયતો વાક્યમ્ ઇદં પ્રીતમના નૃપઃ

વિશ્વામિત્રજીની યોગ્ય રીતે પૂજા કર્યા પછી, રાજાએ હાથ જોડીને, શુદ્ધ હૃદયથી અને આનંદપૂર્વક આ રીતે કહ્યું.

યથામૃતસ્ય સમ્પ્રાપ્તિર્ યથા વર્ષમ્ અવર્ષકે । યથાન્ધસ્યેક્ષણપ્રાપ્તિર્ ભવદાગમનં તથા

જેમ અમૃત મળવું, દુષ્કાળમાં વરસાદ આવવો, કે અંધને આંખો મળવી, એમ તમારું આવવું પણ છે.

યથેષ્ટધનસમ્પર્કઃ પુત્રજન્માપ્રજાવતઃ । સ્વપ્નદૃષ્ટાર્થલાભશ્ ચ ભવદાગમનં તથા

જેમ મનગમતું ધન મળવું, સંતાનહીનને દીકરો થવો, કે સપનામાં જોયેલું જાગૃત અવસ્થામાં મળવું, એમ તમારું પધારવું છે.

યથેપ્સિતેન સંયોગ ઇષ્ટસ્યાગમનં યથા । પ્રણષ્ટસ્ય યથા લાભો ભવદાગમનં તથા

જેમ મનગમતું મળવું, પ્રિયજન આવી પહોંચે, કે ગુમાવેલું પાછું મળે ત્યારે જે આનંદ થાય છે, એ જ રીતે તમારું આવવું પણ મને એટલું જ આનંદદાયક લાગ્યું છે.

યથા હર્ષો નભોગત્યા મૃતસ્ય પુનર્ આગમાત્ । તથા ત્વદાગમાદ્ બ્રહ્મન્ સ્વાગતં તે મહામુને

જેમ આકાશમાં ઉડાન ભરીને કે જેને મરેલો માન્યો હતો એ પાછો આવે ત્યારે જે આનંદ થાય છે, એ જ રીતે, બ્રાહ્મણ મહર્ષિ, તમારું આવવું પણ મને ખૂબ આનંદ આપ્યું છે.

બ્રહ્મલોકનિવાસો હિ કસ્ય ન પ્રીતિમ્ આવહેત્ । મુને તવાગમસ્ તદ્વત્ સત્યમ્ એવ બ્રવીમિ તે

બ્રહ્મલોકમાં વસતા મહાન પુરુષની હાજરીથી કોણ ખુશ ન થાય? મુનિ, તમારું આવવું પણ એવું જ આનંદદાયક છે—હું તમને સાચું કહું છું.

કશ્ ચ તે પરમઃ કામઃ કિં ચ તે કરવાણ્ય્ અહમ્ । પાત્રભૂતો ઽસિ મે વિપ્ર પ્રાપ્તઃ પરમધાર્મિકઃ

તમારી સૌથી મોટી ઈચ્છા શું છે? હું તમારા માટે શું કરી શકું? તમે મારા માટે સન્માનને પાત્ર છો, અને પરમ ધર્મનિષ્ઠ બનીને અહીં આવ્યા છો.

પૂજ્યો રાજર્ષિશબ્દેન તપસા દ્યોતિતપ્રજઃ । બ્રહ્મર્ષિત્વમ્ અનુ પ્રાપ્તઃ પૂજ્યો ઽસિ ભગવન્ મમ

તમે રાજર્ષિ તરીકે પૂજનીય છો, તમારો તપથી પ્રજાઓ પ્રકાશિત થઈ છે. હવે તમે બ્રહ્મર્ષિનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે, તેથી, ભગવાન, તમે મારા માટે પૂજ્ય છો.

ગઙ્ગાજલાભિષેકેણ યથા પ્રીતિર્ ભવેન્ મમ । તથા ત્વદ્દર્શનાત્ પ્રીતિર્ અન્તશ્ શીતયતીવ મામ્

જેમ ગંગાજળથી અભિષેક કરવાથી મને આનંદ થાય છે, તેમ જ તમારો દર્શન પણ મને અંદરથી ઠંડક અને આનંદ આપે છે.

વિગતેચ્છાભયક્રોધો વીતરાગો નિરામયઃ । ઇદમ્ અત્યદ્ભુતં બ્રહ્મન્ યદ્ ભવાન્ મામ્ ઉપાગતઃ

ઈચ્છા, ભય અને ક્રોધથી રહિત, આસક્તિ અને દુઃખથી મુક્ત, એવા બ્રાહ્મણ, તમે મારા પાસે આવ્યા એ ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે.

શુભક્ષેત્રગતં ચાહમ્ આત્માનમ્ અપકલ્મષમ્ । ચન્દ્રબિમ્બ ઇવોન્મગ્નં વેદ્મિ વેદ્યવિદાં વર

હું પોતાને શુદ્ધ અને નિર્દોષ જાણું છું, શુભ ક્ષેત્રમાં સ્થિત, જાણે પાણીમાં ડૂબેલો પૂર્ણ ચાંદો હોય, હે જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ.

સાક્ષાદ્ ઇવ બ્રહ્મણો મે તવાભ્યાગમનં મતમ્ । પૂતો ઽસ્મ્ય્ અનુગૃહીતો ઽસ્મિ તવાભ્યાગમનાન્ મુને

હે મુનિ, તમારો આવવો મને એવું લાગે છે કે જાણે બ્રહ્મા સ્વયં આવ્યા હોય. તમારા આવવાથી હું પવિત્ર અને ધન્ય થયો છું.

ત્વદાગમનપુણ્યેન સાધો યદ્ અનુરઞ્જિતમ્ । અદ્ય મે સફલં જન્મ જીવિતં તત્ સુજીવિતમ્

હે સજ્જન, તમારા આવવાના પુણ્યથી આજે મારું મન આનંદિત થયું છે; આજે મારું જન્મ સફળ થયું અને મારું જીવન સાચે સારું બન્યું છે.

ત્વામ્ ઇહાભ્યાગતં દૃષ્ટ્વા પ્રતિપૂજ્ય પ્રણમ્ય ચ । આત્મન્ય્ એવ નમામ્ય્ અન્તર્ દૃષ્ટેન્દુર્ જલધિર્ યથા

તમને અહીં આવ્યા જોઈને, હું આપનું સન્માન અને વંદન કરું છું, અને પછી મારા અંતરમાં પણ નમું છું, જેમ દરિયો પોતાના અંદર પડેલા ચંદ્રને નમશે છે.

યત્ કાર્યં યેન ચાર્થેન પ્રાપ્તો ઽસિ મુનિપુઙ્ગવ । કૃતમ્ ઇત્ય્ એવ તદ્ વિદ્ધિ માન્યો ઽસિ હિ ભૃશં મમ

હે મહાન મુનિ, તમે જે કામ માટે અને જે હેતુથી આવ્યા છો, તે બધું પૂર્ણ થયું જ માનો; કેમ કે તમે મારા માટે ખૂબ જ માનનીય છો.

સ્વકાર્યેણ વિમર્શં ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ કૌશિક । ભગવન્ નાસ્ત્ય્ અદેયં હિ ત્વયિ યત્ પ્રતિપદ્યતે

તમે તમારા કર્તવ્ય વિષે વિચાર કરવો જોઈએ, કૌશિક. ભગવંત, તમે જે કંઈ કરો છો તેમાં તમારા માટે કંઈ અપ્રાપ્ય નથી.

કાર્યસ્ય ચ વિચારં ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ ધર્મતઃ । કર્તા ચાહમ્ અશેષં તે દૈવતં પરમં ભવાન્

કોઈ પણ કાર્યને ધર્મ પ્રમાણે વિચારવું જોઈએ. હું સંપૂર્ણપણે તમારો સહાયક છું અને તમે સર્વોચ્ચ દેવતા છો.