કેવલં પુષ્પષણ્ડેષુ નગરોપવનેષુ ચ । ઉદ્યાનવનકુઞ્જેષુ સદૈવ પરિશીલિતઃ
તે તો ફક્ત ફૂલોના બગીચા, શહેરના ઉપવન અને ઉદ્યાનના ઝાડીઓમાં જ રહેવાનો આદતી છે.
વિહર્તુમ્ એષ જાનાતિ સહ રાજકુમારકૈઃ । કીર્ણપુષ્પોપકારાસુ સ્વકાસ્વ્ અજિરભૂમિષુ
તેને તો રાજકુમારો સાથે પોતાના ઓટલાં અને ફૂલોથી સજ્જ આંગણામાં રમવું જ આવડે છે.
અદ્ય ત્વ્ અતિતરાં બ્રહ્મન્ મમ ભાગ્યવિપર્યયાત્ । હિમેનેવાહતઃ પદ્મસ્ સમ્પન્નો હરિતઃ કૃશઃ
હે બ્રાહ્મણ, આજે મારા ભાગ્યના ફેરફેરાથી હું એવો થઈ ગયો છું જેમ કે ઠંડી વાગવાથી કમળ સુકાઈ જાય છે—કદી લીલોછમ અને ફૂલેલું હતું, હવે સુકાઈ ને નબળું થઈ ગયું છે.
નાત્તુમ્ અન્નાનિ શક્નોતિ ન વિહર્તું ગૃહાવનૌ । અન્તઃખેદપરીતાત્મા તૂષ્ણીં તિષ્ઠતિ કેવલમ્
એ હવે ભોજન પણ ખાઈ શકતો નથી, ઘર કે બહાર ક્યાંય આનંદ માણી શકતો નથી; અંદરથી દુઃખમાં ગરકાવ થઈને, એ માત્ર શાંતિથી બેઠો રહે છે, કંઈ પણ કરતો નથી.
સદારસ્ સહભૃત્યો ઽહં તત્કૃતે મુનિનાયક । શરદીવ પયોવાહો નૂનં નિસ્સહતાં ગતઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, પત્ની અને સેવકો સાથે હું પણ એના કારણે બિલકુલ બેભાન થઈ ગયો છું, જાણે શરદ ઋતુમાં મેઘ વાવાઝોડા વગર નિષ્ફળ થઈ જાય છે.
ઈદૃશો ઽસૌ સુતો બાલ આધિના વિવશીકૃતઃ । કથં દદામિ તં તુભ્યં યોદ્ધું સહ નિશાચરૈઃ
મારો દીકરો તો હજી નાનો છે, દુઃખથી સંપૂર્ણ બેભાન થઈ ગયો છે—એવો દીકરો હું તમને રાતના દૈતો સામે યુદ્ધ કરવા કેવી રીતે આપી શકું?
અપિ બાલાઙ્ગનાસઙ્ગાદ્ અપિ સાધો સુધારસાત્ । રાજ્યાદ્ અપિ સુખાયૈષ પુત્રસ્નેહો મહામતે
હે મહાન બુદ્ધિશાળી, પુત્ર માટેનું પ્રેમ એવું આનંદ આપે છે કે જે યુવાન સ્ત્રીઓની સંગતથી, અમૃતના સ્વાદથી કે રાજપદથી પણ વધારે છે.
યે દુરન્તા મહારમ્ભાસ્ ત્રિષુ લોકેષુ ખેદદાઃ । પુત્રસ્નેહેન સન્તો ઽપિ કુર્વતે તે ન સંશ્રયમ્
ત્રણે લોકમાં જે અત્યંત કઠિન અને થાક લાવતી મહાન પ્રવૃત્તિઓ છે, સંતોષી માણસો એમાં હાથ નથી ધરતા, પણ પુત્રપ્રેમ માટે તો એ કોઈ પણ સંકોચ રાખતા નથી.
અસવો ઽથ ધનં દારાસ્ ત્યજ્યન્તે માનવૈસ્ સુખમ્ । ન પુત્રા મુનિશાર્દૂલ સ્વભાવો હ્ય્ એષ જન્તુષુ
મહાન ઋષિ, માણસો પોતાનું જીવન, ધન કે પત્ની પણ સહેલાઈથી ત્યજી શકે છે, પણ પુત્રને તો ક્યારેય નહીં—એ જ જીવાતની સ્વભાવ છે.
રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્માણઃ કૂટયુદ્ધવિશારદાઃ । રામસ્ તાન્ યોધયત્વ્ ઇત્થમ્ ઉક્તિર્ એવાતિદુસ્સહા
જે રાક્ષસો ક્રૂર કામો કરે છે અને કપટયુદ્ધમાં પારંગત છે, એવા રાક્ષસો સામે રામે લડવું જોઈએ—આવો વિચાર પણ સહન કરવો ખૂબ જ મુશ્કેલ છે.