ઉદ્ભિન્નવાસનાજાલમૂલત્વાદ્ દુર્બલાકૃતિઃ । વ્યાયામવિરમઃ કાયવૃક્ષો ઽયં ન સુખાય મે
ઉદ્ભિન્ન વાસનાના જાળમાંથી ઉગેલો, કમજોરી આકાર ધરાવતો, અને વ્યાયામથી રહિત આ શરીરરૂપી વૃક્ષ મને સુખ આપતું નથી.
કલેવરમ્ અહઙ્કારગૃહસ્થસ્ય મહાગૃહમ્ । લુઠત્વ્ અભ્યેતુ વા સ્થૈર્યં કિમ્ અનેન મુને હિ મે
આ શરીર એ અહંકાર નામના ગૃહસ્થ માટે મોટું ઘર છે; એ તૂટી પડે કે મજબૂત ઊભું રહે, એની સ્થિરતા મને શું ફર્ક પાડે છે, હે મુનિ?
પઙ્ક્તિબદ્ધેન્દ્રિયપશુ વલ્ગત્તૃષ્ણાગૃહાઙ્ગનમ્ । રજોરઞ્જિતસર્વાઙ્ગં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
ઇન્દ્રિયોની પંક્તિ ગાયોની જેમ ગોઠવાયેલી, અંદર તૃષ્ણાની ઉછળતી ઓરડીઓ, અને આખું શરીર રજોગુણથી રંગાયેલું — આવું શરીરનું ઘર મને પસંદ નથી.
કાષ્ઠાસ્થિકાષ્ઠસઙ્ઘટ્ટપરિસઙ્કટકોટરમ્ । અન્ત્રદામભિર્ આબદ્ધં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
હાડકાં અને લાકડાં જેવી સાંધીઓની અથડામણથી ભરેલું, આંતરડાની દોરીઓથી બંધાયેલું આ શરીરનું ઘર મને પસંદ નથી.
પ્રસૃતસ્નાયુતન્ત્રીકં રક્તામ્બુકૃતકર્દમમ્ । જરામક્કોલધવલં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જે સ્નાયુઓ અને તંતુઓથી ખેંચાયું છે, લાલ લોહીથી ભેજાળ અને વૃદ્ધાવસ્થાની સફેદ રાખથી ઢંકાયેલું છે, એ મને ઇચ્છનીય નથી.
ચિત્રકૃત્યભૃતાનન્તચેષ્ટાવષ્ટબ્ધસંસ્થિતિ । મિથ્યામોહમહાસ્થૂણં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જે અનેક પ્રકારની ક્રિયાઓ અને હલચલોથી ભરેલું છે, ખોટા મોહમાં મજબૂતીથી સ્થિર છે અને મિથ્યા આસક્તિના મોટા થાંભલા પર ટકેલું છે, એ મને ઇચ્છનીય નથી.
દુઃખાર્ભકકૃતાક્રન્દં સુખશય્યામનોહરમ્ । દુરીહાદગ્ધદાસીકં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, ભૂખ અને તરસના દુઃખથી ઉદ્ભવતા રડકા અવાજોથી ગૂંજતું, સુખદ શય્યા જેવું દેખાતું, પણ વ્યર્થ ઇચ્છાઓથી દાઝેલી દાસી ધરાવતું, એ મને ઇચ્છનીય નથી.
મલાઢ્યવિષયવ્યૂહભાણ્ડોપસ્કરસઙ્કટમ્ । અજ્ઞાનક્ષારવલિતં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જે વિષયવસ્તુઓના ભાંડો અને સાધનોની ભીડથી ભરેલું છે, અશુદ્ધિથી ભરપૂર છે અને અજ્ઞાનના ઝેરમાં ગરકાવ છે, એ મને ઇચ્છનીય નથી.
ગુલ્ફગુલ્ગુલુવિશ્રાન્તજાનૂચ્ચસ્તમ્ભમસ્તકમ્ । દીર્ઘદોર્દારુસુદૃઢં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં પગ ઘૂંટણના સાંધા પર આરામ કરે છે, ઘૂંટણો એના થાંભલા છે, માથું એના છાપરું છે, લાંબા અને મજબૂત હાથ લાકડાની જેમ છે — આવું ઘર મને મનગમતું નથી.
પ્રકટાક્ષગવાક્ષાન્તઃક્રીડત્પ્રજ્ઞાગૃહાઙ્ગનમ્ । ચિન્તાદુહિતૃકં બ્રહ્મન્ નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
હે બ્રહ્મન, આ શરીરનું ઘર, જેમાં આંખો ખુલ્લી બારી જેવી છે, બુદ્ધિનું અંગણ છે જ્યાં વિચારો રમે છે, અને ચિંતાનો રૂપ દીકરી છે — આવું ઘર મને મનપસંદ નથી.
મૂર્ધજચ્છાદનચ્છન્નકર્ણશ્રીચન્દ્રશાલિકમ્ । આદીર્ઘાઙ્ગુલિનિર્યૂહં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં માથાના વાળ છતની જેમ છે, કાન સુંદર ચાંદની મિનાર જેવી છે, અને લાંબી આંગળીઓ બહાર નીકળતી કડીઓ જેવી છે — આવું ઘર મને ગમતું નથી.
સર્વાઙ્ગકુડ્યસઞ્જાતઘનરોમયવાઙ્કુરમ્ । સંશૂન્યપીઠપિઠિરં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં આખા શરીર પર ઘન વાળ ઉગેલા છે, અને પાછળ ખાલી બેઠાડું છે — આવું ઘર મને મનગમતું નથી.
નખોર્ણનાભનિલયૈશ્ શારમ્ આરણિતાન્તરમ્ । ભાઙ્કારકારિપવનં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં નખ, હાડકાં અને નાભિ આધાર છે, આંતરડાં અંદરના લાકડાં જેવું છે અને અંદરથી વિવિધ અવાજો કરતી પવન ફૂંકાય છે, એવું ઘર મને પ્રિય નથી.
પ્રવેશનિર્ગમવ્યગ્રવાતવેગમ્ અનારતમ્ । વિતતાક્ષગવાક્ષં ચ નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં આંખો હંમેશાં ખુલ્લી બારી જેવી છે અને શ્વાસની પવન સતત અંદર બહાર દોડે છે, એવું ઘર મને ગમતું નથી.
જિહ્વામર્કટિકાક્રાન્તવદનદ્વારભીષણમ્ । દૃષ્ટદન્તાસ્થિશકલં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં મોં ભયાનક દરવાજો છે અને અંદર વાંદરા જેવી જીભ ફરે છે, દાંત અને હાડકાંના ટુકડા દેખાય છે, એવું ઘર મને ભાવતું નથી.
ત્વક્સુધાલેપમસૃણં યન્ત્રસઞ્ચારચઞ્ચલમ્ । મનોઽમન્દાખુનોત્ખાતં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં ચામડી મીઠી લિપાઈ જેવું છે, યંત્ર જેવી હંમેશાં હલચલ કરે છે અને મન ઇચ્છાની તીવ્ર કોડીએ સતત ખોદાય છે, એવું ઘર મને પસંદ નથી.
સ્મિતદીપપ્રભાભાસિ ક્ષણમ્ આનન્દસુન્દરમ્ । ક્ષણં વ્યાપ્તં પ્રભાપૂરૈર્ નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
ક્યારેક મારા શરીર પર હાસ્યની દીવાની જેમ પ્રકાશ ફેલાય છે અને આનંદથી સુંદર લાગે છે, તો ક્યારેક તેજથી ભરાય જાય છે; છતાં આ માંસના ઘર મને ગમતું નથી.
સમસ્તરોગાયતનં વલીપલિતપત્તનમ્ । સર્વાધિસારઙ્ગવનં નેષ્ટં મમ કલેવરમ્
મારું શરીર બધા રોગોનું ઘર છે, વાળ અને ચામડીમાં વાંકડા અને સફેદીનું શહેર છે, અને દરેક દુઃખથી ભરેલું જંગલ છે; એ મને પ્રિય નથી.
અક્ષર્ક્ષક્ષોભવિષમા શૂન્યા નિસ્સારકોટરા । તમોગહનહૃત્કુઞ્જા નેષ્ટા દેહાટવી મમ
આ શરીર ખાલી અને અર્થહીન ખાડો છે, ઇન્દ્રિયો દ્વારા હંમેશાં અશાંત રહે છે, અને હૃદયમાં અંધકારથી ભરેલું છે; આ શરીર-વન મને ગમતું નથી.
દેહાલયં ધારયિતું ન શક્તો ઽસ્મિ મુનીશ્વરાઃ । પઙ્કમગ્નં સમુદ્ધર્તું ગજમ્ અલ્પબલો યથા
હે પૂજ્ય મુનિઓ, હું આ શરીરનું ઘર વહન કરી શકતો નથી, જેમ ઓછી તાકાતવાળો માણસ કાદવમાં ફસાયેલા હાથીને બહાર કાઢી શકતો નથી.
કિં શ્રિયા કિં ચ કાયેન કિં કામેન કિમ્ ઈહયા । દિનૈઃ કતિપયૈર્ એવ કાલસ્ સર્વં નિકૃન્તતિ
ધનથી, શરીરથી, ઇચ્છાથી કે પ્રયત્નથી શું લાભ? થોડા જ દિવસોમાં સમય બધું નાશ કરી નાખે છે.
રક્તમાંસમયસ્યાસ્ય સબાહ્યાભ્યન્તરં મુને । નાશૈકધર્મિણો બ્રૂહિ કેવ કાયસ્ય રમ્યતા
હે મુનિ, આ શરીર તો અંદર અને બહાર લોહી અને માંસથી ભરેલું છે અને તેનો અંત માત્ર વિનાશ જ છે; તો પછી, શરીરમાં શું આનંદ છે?
મરણાવસરે કાયા જીવં નાનુસરન્તિ યે । તેષુ તાત કૃતઘ્નેષુ કેવાસ્થા વત ધીમતઃ
મરણ સમયે શરીર આત્મા સાથે નથી જતું; તો, પિતા, આવા કૃતઘ્ન શરીર પર બુદ્ધિશાળી માણસે શું વિશ્વાસ રાખવો?
મત્તેભકર્ણાગ્રચલઃ કાયો લમ્બામ્બુભઙ્ગુરઃ । ન સન્ત્યજતિ માં યાવત્ તાવદ્ એનં ત્યજામ્ય્ અહમ્
મસ્ત હાથીના કાનની ટોચ જેવું ડોલતું, પાણીની બૂંદ જેટલું નાજુક આ શરીર મને છોડતું નથી; એટલે હું જ તેને છોડી દઈશ.
પવનસ્પન્દતરલઃ પેલવઃ કાયપલ્લવઃ । જર્જરસ્ તનુવૃત્તશ્ ચ નેષ્ટો ઽયં કટુનીરસઃ
આ શરીર પવનની લહેરથી હલનારા નાજુક પર્ણ જેવું છે, નબળું, જૂનું અને પાતળું છે; એ રુખાણું અને સ્વાદહીન હોવાથી કોઈને ગમતું નથી.
ભુક્ત્વા પીત્વા ચિરં કાલં બાલપલ્લવપેલવમ્ । તનુતામ્ એત્ય યત્નેન વિનાશમ્ અનુધાવતિ
લાંબા સમય સુધી ખાઈ પીધા પછી પણ આ નાજુક પર્ણ જેવું શરીર મહેનતથી પાતળું થઈ જાય છે અને અંતે નાશ તરફ દોડે છે.
તાન્ય્ એવ સુખદુઃખાનિ ભાવાભાવમયાન્ય્ અસૌ । ભૂયો ઽપ્ય્ અનુભવન્ કાયઃ પ્રાકૃતો હિ ન લજ્જતે
આ શરીર, જે ક્યારેક છે અને ક્યારેક નથી, એ વારંવાર એ જ સુખ દુઃખ અનુભવે છે; છતાં સ્વભાવથી, એને ક્યારેય શરમ લાગતી નથી.
સુચિરં પ્રભુતાં કૃત્વા સંસેવ્ય વિભવશ્રિયમ્ । નોચ્છ્રાયમ્ એતિ ન સ્થૈર્યં કાયઃ કિમ્ ઇતિ પાલ્યતે
ઘણો સમય સત્તા અને સંપત્તિનો આનંદ માણ્યા પછી પણ આ શરીર ન મહાન બને છે, ન સ્થિર રહે છે—તો પછી એનું રક્ષણ કેમ કરવું?
જરાકાલે જરામ્ એતિ મૃત્યુકાલે તથા મૃતિમ્ । સમમ્ એવાવિશેષજ્ઞઃ કાયો ભોગિદરિદ્રયોઃ
વૃદ્ધાવસ્થામાં આ શરીર વૃદ્ધ બની જાય છે, મૃત્યુ સમયે મૃત્યુ પામે છે—આ શરીર ભોગવટાવાળાને હોય કે ગરીબને, બંને માટે કોઈ ફરક જાણતું નથી, બધાં માટે એકસરખું જ છે.
સંસારામ્ભોધિજઠરે તૃષ્ણાકુહરકાન્તરે । સુપ્તસ્ તિષ્ઠતિ મુક્તેહો મૂકો ઽયં કાયકચ્છપઃ
સંસારના મહાસાગરના પેટમાં, તૃષ્ણાની ગુફામાં, આ મૌન કાચબું જેવું શરીર—even મુક્તિ નજીક હોવા છતાં—સુતેલું જ રહે છે.