ಜಡೇನ ಮೂಕೇನಾನ್ಧೇನ ನಿಹತೋ ಮನಸಾಪಿ ಯಃ । ಮನ್ಯೇ ಸ ದಹ್ಯತೇ ಮೂಢಃ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಮರೀಚಿಭಿಃ
ಯಾವನು ಜಡ, ಮೂಗು, ಕುರುಡು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಸೋಲುತ್ತಾನೋ, ಅಂತಹ ಮೂಢನು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಿಂದಲೂ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ವಿದ್ಯಮಾನೋ ಹಿ ಯಶ್ ಶೂರೋ ಲೋಕಸ್ ತೇನಾಭಿಭೂಯತೇ । ಅವಿದ್ಯಮಾನಮ್ ಏವೇದಂ ಹನ್ತ್ಯ್ ಅತೋ ಮುಗ್ಧತೋದಿತಾ
ಯಾರು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿಯೂ ಇರುವಾಗಲೂ ಲೋಕವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೋಹದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಮಿಥ್ಯಾಸಙ್ಕಲ್ಪಕಲಿತಂ ಮಿಥ್ಯೈವ ಸ್ಥಿತಿಮ್ ಆಗತಮ್ । ಅನ್ವಿಷ್ಟಮ್ ಅಪಿ ನೋ ದೃಷ್ಟಂ ಕಾ ತಸ್ಯ ಕಿಲ ಶಕ್ತತಾ
ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡದ್ದು, ತಪ್ಪಾಗಿ ಉಂಟಾದದ್ದು, ಹುಡುಕಿದರೂ ಕಾಣದಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಕೇಳಬಹುದು.
ಅಹೋ ನು ಖಲು ಚಿತ್ರೇಯಂ ಮಾಯಾಮಯವಿಧಾಯಿನೀ । ಚೇತಸಾಪ್ಯ್ ಅತಿಲೋಲೇನ ಲೋಕೋ ಯದ್ ಅಭಿಭೂಯತೇ
ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ! ಮಾಯೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು, ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸೂ ಸಹ ಗೆಲ್ಲಲಾಗದು.
ಮೌರ್ಖ್ಯಂ ಸರ್ವಾಪದಾಂ ನಿಷ್ಠಾ ಕಾ ಹಿ ನಾಪದ್ ಅಜಾನತಃ । ಪಶ್ಯ ಮೌರ್ಖ್ಯಾದ್ ಇಯಂ ಸೃಷ್ಟಿರ್ ಅಜಾತೇನೈವ ಜನ್ಯತೇ
ಮೂರ್ಖತನವೇ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳ ಮೂಲ. ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ಯಾವ ಅಪಾಯಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ? ನೋಡು, ಮೂರ್ಖತನದಿಂದಲೇ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಜನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಹಾ ಕಷ್ಟಮ್ ಅತಿಮುಗ್ಧೇಯಂ ಸೃಷ್ಟಿರ್ ಮೌರ್ಖ್ಯವಶಂ ಗತಾ । ಅಸತೈವ ಯದ್ ಏತೇನ ಜೀವೇನಾಪ್ಯ್ ಉಪತಾಪ್ಯತೇ
ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಷ್ಟು ದಯನೀಯವಾಗಿದೆ! ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೋಹಗೊಂಡು, ಜೀವಿಯು ಅಸತ್ಯದಿಂದಲೂ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಮನ್ಯೇ ಮೂರ್ಖಮಯೀ ಸೃಷ್ಟಿರ್ ಇಯಮ್ ಅತ್ಯನ್ತಪೇಲವಾ । ತರಙ್ಗಾಸಿಪ್ರಹಾರೇಣ ಕಣಶಃ ಪರಿಶೀರ್ಯತೇ
ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದೇನಂದರೆ, ಈ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸೃಷ್ಟಿ ತುಂಬಾ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ವಿವೇಕದ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಹೊಡೆದರೆ, ಅದು ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಚೂರುವಾಗುತ್ತದೆ.
ನೀಲಾಬ್ಜನಾಲಪಾತೇನ ಯನ್ತ್ರೇಣೇವ ವಿದೀರ್ಯತೇ । ಇನ್ದೋರ್ ಆಭೋಗಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಕರಸ್ಪರ್ಶೇನ ಮುಹ್ಯತೇ
ನೀಲಿ ಕಮಲದ ದಂಡದ ಒತ್ತಿನಿಂದ ಅದು ಒಡೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅದು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.
ರಿಪುಭಿರ್ ನಯನೋನ್ಮುಕ್ತೈರ್ ದೃಷ್ಟಿಸೂತ್ರೈರ್ ನಿಬಧ್ಯತೇ । ಸಙ್ಕಲ್ಪಕೃತಯಾ ಶೂರಸೇನಯಾ ಪರಿಭೂಯತೇ
ಶತ್ರುಗಳ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಹೊರಬರುವ ದೃಷ್ಟಿಯ ಹಾರದಿಂದ ಅದು ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಶೂರ ಸೇನೆಯಿಂದ ಅದು ಸೋಲಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಯಸ್ಮಾತ್ ಕಿಲೇಯಂ ಮನಸಾ ನ ಸ್ಥಿತೇನೈವ ಕುತ್ರಚಿತ್ । ಕಲ್ಪಿತೇನ ಮುಧಾನ್ಯೇನ ಕೃಪಣೇನ ವಿಹನ್ಯತೇ
ಈ ಸೃಷ್ಟಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿತವಾದ, ದಯನೀಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂರ್ಖಲೋಕಮಯೀ ಸೃಷ್ಟಿರ್ ಮನ ಏವಾಸದುತ್ಥಿತಮ್ । ಯಾ ಶಕ್ತಾ ನ ವಶೀಕರ್ತುಂ ನ ಸಾ ರಾಮೋಪದಿಶ್ಯತೇ
ಮೂರ್ಖರ ಲೋಕದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಸೃಷ್ಟಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ನಿಜವಲ್ಲ; ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದುದನ್ನು ರಾಮನು ಬೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಭಿಜಾತಸ್ವರೂಪೈಷಾ ಪ್ರಜ್ಞಾಕ್ಷೋದೇಷು ನ ಕ್ಷಮಾ । ನೋಪದೇಶಗಿರಾಂ ಯೋಗ್ಯಾ ಪರಿಪೂರ್ಣೇವ ಸಂಸ್ಥಿತಾ
ಈ ಬುದ್ಧಿ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಲೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕದ್ದು ಅಲ್ಲ; ಉಪದೇಶದ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ, ಏನೋ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದಂತಿದೆ.
ಬಿಭೇತ್ಯ್ ಏಷಾ ಹಿ ವೀಣಾಯಾಸ್ ತನ್ತ್ರೀಗುಣತನುಧ್ವನೇಃ । ಬನ್ಧೋರ್ ಅಪಿ ಸನಿದ್ರಸ್ಯ ಬಿಭೇತಿ ವದನದ್ಯುತೇಃ
ಇದು ವೀಣೆಯ ತಂತಿಯ ಸಣ್ಣ ಧ್ವನಿಗೂ ಭಯಪಡುವುದು; ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ನೇಹಿತನ ಮುಖದ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೂ ಹೆದರುತ್ತದೆ.
ಹಸತೋ ಽಪಿ ಜನಾದ್ ಉಚ್ಚೈರ್ಭೀತಭೀತಾ ಪಲಾಯತೇ । ಸ್ವೇನೈವ ಮನಸಾಪ್ಯ್ ಅಜ್ಞಾ ಕಿಲೈಷಾ ವಿವಶೀಕೃತಾ
ಜನರು ಜೋರಾಗಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಇದು ಭಯಭೀತವಾಗಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ; ಈ ಅಜ್ಞಾನ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುಖಲವವಿವಶಾ ದ್ವಿಷೇವ ತಪ್ತಾ ಹೃದಯಗತೇನ ನಿಜೇನ ಚೇತಸೈವ । ವಿಧುರಿತಧಿಷಣಾ ನ ವೇತ್ತಿ ಸತ್ಯಂ ತದ್ ಅವಿತಥಂ ಪರಿಮೋಹಿತಾ ಮುಧೈವ
ಸಂತೋಷದ ಸಣ್ಣ ರುಚಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತಾಳ್ಮೆ ಕಳೆದು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿದ್ದಂತೆ ಸುಡುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಗೊಂದಲಗೊಂಡು, ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೋಹಗೊಂಡು ಮುಜುಗುಡುತ್ತದೆ.
ಸಂಸಾರಸಾಗರಾಸಾರಕಲ್ಲೋಲೇಷೂಹ್ಯಮಾನಯಾ । ಮನ ಏವ ನ ಮೂಕಂ ಸ್ವಂ ಯಯಾ ಜನತಯಾ ಜಿತಮ್
ಸಂಸಾರದ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವಾಗ, ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮೂಕವಾಗದೆ ಇರುವವನೇ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಆತ್ಮಲಾಭಮಯೋದಾರಫಲಾಭಿರ್ ಇಹ ಸಾ ಮಯಾ । ವಿಚಾರೋಕ್ತಿಭಿರ್ ಏತಾಭಿಶ್ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಽಸ್ಮಿನ್ ನೋಪದಿಶ್ಯತೇ
ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ವಿಚಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮಸಂಪಾದನೆಯ ಫಲವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ನ ಪಶ್ಯತ್ಯ್ ಏವ ಯೋ ಹ್ಯ್ ಅನ್ಧಸ್ ತಸ್ಯ ಕಃ ಖಲು ದುರ್ಮತಿಃ । ವಿಚಿತ್ರಮಞ್ಜರೀಚಿತ್ರಂ ಸನ್ದರ್ಶಯತಿ ಕಾನನಮ್
ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕುರುಡನಾದವನಿಗೆ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕಾಡನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಯಾವ ಮೂರ್ಖನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ?
ಕಃ ಕುಷ್ಠಘರ್ಘರಘ್ರಾಣಂ ನಾನಾಮೋದವಿಚಾರಣೇ । ಮೂರ್ಖಮ್ ಆತ್ಮೋಪದೇಶೇ ಚ ಪ್ರಮಾಣಂ ಕುರುತೇ ಽಮತಿಃ
ಕুষ্ঠದಿಂದ ಮೂಗಾದವನಿಂದ ವಿವಿಧ ಸುಗಂಧಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾರು ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ, ಆತ್ಮೋಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಢನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಯಾರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?
ವಿಪರ್ಯಸ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಮತ್ತಂ ಮದಿರಾಘೂರ್ಣಿತೇಕ್ಷಣಮ್ । ಧರ್ಮನಿರ್ಣಯಸಾಕ್ಷಿತ್ವೇ ಕಃ ಪ್ರಮಾಣೀಕರೋತ್ಯ್ ಅಧೀಃ
ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ತಿರುಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ, ಮದುಮಗ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?
ಕಶ್ ಶವಂ ವಾ ಶ್ಮಶಾನಸ್ಥಂ ಸಮುಪಾಯಕಥಾಂ ಶಠಃ । ಪರಿಪೃಚ್ಛತಿ ಸನ್ದೇಹೇ ಕಶ್ ಚ ಮೂರ್ಖಂ ಪ್ರಶಾಸ್ತಿ ವೈ
ಯಾರು ಕುತಂತ್ರಿ, ಸಂಶಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿರುವ ಶವವನ್ನು ಉಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ? ಯಾರು ಮೂಢನನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಯೇನಾಶಯಬಿಲಸ್ಥೋ ಹಿ ಮೂಕೋ ಽನ್ಧೋ ಽಪಿ ನ ನಿರ್ಜಿತಃ । ಮನೋವ್ಯಾಲಸ್ ಸ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಃ ಕಥಂ ನಾಮೋಪದಿಶ್ಯತೇ
ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಹಾವು, ಆಶಯದ ಬಿಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು, ಮೂಕನಿಂದಲೂ, ಕುರುಡನಿಂದಲೂ ವಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು?
ಜಿತಮ್ ಏವ ಮನೋ ವಿದ್ಧಿ ವಸ್ತುತೋ ಯನ್ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ನಿಕಟಾತ್ ಸಾ ಚಿರಾಸ್ತೈವ ಯಾ ಶಿಲಾ ನೈವ ವಿದ್ಯತೇ
ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಇಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹತ್ತಿರವಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.
ಮನೋ ನ ವಿಜಿತಂ ರಾಮ ಯೇನಾಸದ್ ಅಪಿ ದುರ್ಧಿಯಾ । ತೇನಾಗ್ರಸ್ತವಿಷೇಣೈವ ಮ್ರಿಯತೇ ವಿಷಮೂರ್ಛಯಾ
ರಾಮಾ, ಯಾರ ಬುದ್ಧಿ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲವೋ, ಅವನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ, ವಿಷದಂತೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ವಿಷದ ತಲ್ಲೀನತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಜ್ಞಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸದೈವಾತ್ಮಾ ಸ್ಪನ್ದನ್ತೇ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಯಃ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸ್ವಧರ್ಮೇಷು ಮನೋ ನಾಮ ಕಿಮ್ ಉಚ್ಯತೇ
ಯಾರು ತಿಳಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಗಳು ಚುರುಕಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತವೆ—ಹಾಗಾದರೆ 'ಮನಸ್ಸು' ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು?
ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಸ್ಪನ್ದಿನೀ ಶಕ್ತಿರ್ ಜ್ಞಾ ಶಕ್ತಿಃ ಪರಮಾತ್ಮನಃ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ನಿಜಾ ಶಕ್ತಿರ್ ಏವಂ ಕೋ ಽತ್ರ ನಿಬಧ್ಯತೇ
ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಚಲನೆ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಬಂಧನ ಎಂಬುದು ಬರುತ್ತದೆ?
ಸರ್ವಾಶ್ ಚ ಶಕ್ತಯಸ್ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಶಕ್ತೇಃ ಕಿಲಾತ್ಮನಃ । ಪೃಥಕ್ತಾ ಚಾನ್ಯತಾ ಚೇಯಂ ಕುತೋ ನಾಮೇತರೋತ್ಥಿತಾ
ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಆ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಯಾದ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆತನ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು? ಮತ್ತಾವುದರಿಂದ ಇದು ಹುಟ್ಟಿಬರಬಹುದು?
ಕಿಂ ನಾಮ ಜೀವ ಇತ್ಯ್ ಉಕ್ತಂ ಯೇನೇಹಾನ್ಧೀಕೃತಂ ಜಗತ್ । ಚಿತ್ತಂ ಚೈವಾಸದ್ ಏವ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ಕಾಸ್ತ್ಯ್ ಅಸ್ಯ ಶಕ್ತತಾ
‘ಜೀವ’ ಎಂದು ಏನು ಹೆಸರಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ. ಆದರೆ ನೀನು ತಿಳಿದುಕೋ, ಮನಸ್ಸು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದದೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು?
ಮನೋನಿರ್ದಗ್ಧದೃಷ್ಟೀನಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದುಃಖಪರಮ್ಪರಾಃ । ಮತಿರ್ ಮೇ ಕರುಣಾಕ್ರಾನ್ತಾ ರಾಮ ಮುಗ್ಧೇವ ತಪ್ಯತೇ
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಾಡಿದ ದೃಷ್ಟಿಯವರ ದುಃಖದ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ರಾಮಾ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ದಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಗಾಬರಿಗೊಂಡಂತೆ ದುಃಖಪಡುತ್ತದೆ.
ಕಃ ಕಿಲಾತ್ರ ಕುತಃ ಖೇದೋ ಯನ್ ಮೂರ್ಖಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ । ದುಃಖಾಯೈವ ಹಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಕರಭಾಃ ಪ್ರಾಕೃತಾಸ್ ತಥಾ
ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮೂಢರು ದುಃಖಪಡುತ್ತಾರೆ? ಹೇಗೆಂದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕತ್ತೆಗಳು ಹೇಗೆ ದುಃಖಕ್ಕೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆಯೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ.