ദുസ്സഹാ രാമ സംസാരവിഷാവേശവിഷൂചികാ । യോഗഗാരുഡമന്ത്രേണ പാവനേന പ്രശാമ്യതി
രാമാ, ഈ സഹിക്കാനാവാത്ത ലോകജീവിതരോഗം, മായയെന്ന വിഷം കലർന്നിരിക്കുന്നു. അതിനെ യോഗമെന്ന ശുദ്ധീകരണമന്ത്രം, ഗരുഡന്റെ വിഷവിമുക്തിയുപമയിലുപരി, ശമിപ്പിക്കുന്നു.
വികൌതുകാ വിഗതവികല്പവിപ്ലവാ യഥാ സ്ഥിതാ ഹരിഹരപദ്മജാദയഃ । നരോത്തമാസ് സമധിഗതാത്മദീപകാസ് തഥാ സ്ഥിതാ ജഗതി വിബുദ്ധബുദ്ധയഃ
ഹരിയും ശിവനും ബ്രഹ്മാവും തുടങ്ങിയവർ എങ്ങനെ ആലോചനയോ ആശങ്കയോ ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ, ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശം കണ്ടെത്തിയ മഹാന്മാരും ഈ ലോകത്ത് ഉണർന്ന ബുദ്ധിയോടെ ശാന്തമായി ജീവിക്കുന്നു.
പരിക്ഷീണേ മോഹേ ഗലതി ച ഘനേ ഽജ്ഞാനജലദേ പരിജ്ഞാതേ തത്ത്വേ സമധിഗത ആത്മന്യ് അഭിമതേ । വിചാര്യാര്യൈസ് സാര്ധം ഗലിതവപുഷോര് വാ സദസതോര് ധിയാ ദൃഷ്ടേ തത്ത്വേ രമണമ് അടനം ജാഗതമ് ഇദമ്
മോഹം തീർന്നു അജ്ഞാനത്തിന്റെ കനലമായ മേഘം മാറി സത്യം മനസ്സിലാക്കി ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ—മനുഷ്യൻ ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം ആലോചിച്ചോ, ശരീരമില്ലാത്തവരിൽ സത്യം-അസത്യം തിരിച്ചറിയിച്ചോ—ലോകത്തിൽ നടക്കുന്ന ഈ സഞ്ചാരം സന്തോഷവും കളിയുമാകുന്നു.
പ്രസന്നേ ചിത്തത്ത്വേ ഹൃദി സവിഭവേ വല്ഗതി പരേ സമാഭോഗീഭൂതാസ്വ് അഖിലകലനാദൃഷ്ടിഷു പുരഃ । ശമം യാന്തീഷ്വ് അന്തഃകരണഘടനാസ്വ് ആഹിതരസം ധിയാ ദൃഷ്ടേ തത്ത്വേ രമണമ് അടനം ജാഗതമ് ഇദമ്
ചിത്തത്തിന്റെ സാരാംശം ഹൃദയത്തിൽ തെളിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കുമ്പോഴും, എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും ഒന്നായി മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോഴും, അന്തഃകരണത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ ശാന്തമാകുമ്പോഴും, ജ്ഞാനത്തോടെ സത്യം കാണുമ്പോൾ ഈ ലോകസഞ്ചാരം ആനന്ദവും വിനോദവുമാകുന്നു.
രഥസ് സ്ഫാരോ ദേഹസ് തുരഗരചനാ ചേന്ദ്രിയഗതിഃ പരിസ്പന്ദോ വാതാദ് അഹമ് അകലിതാനന്തവിഷമഃ । പരോ വാര്വാഗ് ദേഹീ ജഗതി വിഹരാമീത്യ് അനഘയാ ധിയാ ദൃഷ്ടേ തത്ത്വേ രമണമ് അടനം ജാഗതമ് ഇദമ്
ശരീരം രഥംപോലും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചലനം കുതിരകളുടെ ഓട്ടംപോലും, ചലനം വായുവിൽ നിന്നുമാണ്. എന്നാൽ ഞാൻ അതൊന്നുമല്ല, അളവില്ലാത്തതും വ്യത്യാസമില്ലാത്തതുമായ അനന്തൻ. ശരീരധാരിയായോ പരമാത്മാവായോ ഞാൻ ലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നതെല്ലാം, നിർമലമായ ബുദ്ധിയോടെ സത്യം കണ്ടാൽ, ഈ സഞ്ചാരം ഒരു കളിയാകും.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ പുഷ്ടാത്മാനസ് സുബുദ്ധയഃ । വിചരന്ത്യ് അസമുന്നദ്ധാ മഹാന്തോ ഽഭ്യുദിതാ ഇവ
ഈ ദർശനം ആധാരമാക്കി, ആത്മാവും ബുദ്ധിയും ശക്തമായ മഹാന്മാർ, പുതുതായി ഉദിച്ചവരെപ്പോലെ, ആശങ്കയില്ലാതെ ലോകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ന ശോചന്തി ന യാചന്തേ ന വാഞ്ഛന്തി ശുഭാശുഭമ് । സര്വമ് ഏവ ച കുര്വന്തി കുര്വന്തി ന ച കിഞ്ചന
അവർ ദുഃഖിക്കാറില്ല, യാചിക്കാറില്ല, നല്ലതോ ചീത്തയോ ആഗ്രഹിക്കാറുമില്ല; അവർ എല്ലാം ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല.
സ്വസ്ഥമ് ഏവാവതിഷ്ഠന്തി സ്വസ്ഥം കുര്വന്തി യാന്തി ച । ഹേയോപാദേയതാപക്ഷരഹിതാസ് സ്വാത്മനി സ്ഥിതാഃ
അവർ സ്വഭാവത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവരെയും അതിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു, സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഉപേക്ഷിക്കലോ സ്വീകരിക്കലോ എന്ന ആശയങ്ങളില്ലാതെ, ആത്മാവിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ആയാന്തി ച ന ചായാന്തി വനം യാന്തി ന യാന്തി ച । ന കുര്വന്ത്യ് അപി കുര്വന്തി ന വദന്തി വദന്തി ച
അവർ വരുന്നു, എന്നാൽ വരുന്നതല്ല; കാടിലേക്ക് പോകുന്നു, എന്നാൽ പോകുന്നതല്ല; ചെയ്യാത്തപോലും ചെയ്യുന്നു, പറയാത്തപോലും പറയുന്നു.
യേ കേചന സമാരമ്ഭാ യാശ് ച കാശ്ചന ദൃഷ്ടയഃ । ഹേയാദേയദൃശോ യാസ് താഃ ക്ഷീയന്തേ ഽധിഗതേ പദേ
ഏതെങ്കിലും പ്രവർത്തികളും, ഏതെങ്കിലും ദർശനങ്ങളും, ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതോ സ്വീകരിക്കേണ്ടതോ എന്ന് തോന്നുന്നതെല്ലാം പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ അകന്നു പോകുന്നു.
പരിത്യക്തസമസ്തേഹം മനോ മധുരവൃത്തിമത് । സര്വതസ് സുഖമ് അഭ്യേതി ചന്ദ്രബിമ്ബ ഇവ സ്ഥിതമ്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സ് മധുരമായി സഞ്ചരിച്ച് എല്ലായിടത്തും സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, നിലനിൽക്കുന്ന ചന്ദ്രന്റെ പോലെ ശാന്തമായി.
അപി നിര്മനനാരമ്ഭമ് അപ്യ് അസ്താഖിലകൌതുകമ് । ആത്മന്യ് ഏവ ന മാത്യ് അന്തര് ഇന്ദാവ് ഇവ രസായനമ്
സൃഷ്ടിയില്ലാതെയും, എല്ലാ കൗതുകങ്ങളും അവസാനിച്ചിട്ടും, ആത്മാവിനകത്ത് ലയിച്ചുപോകുന്നില്ല; എങ്ങനെ അമൃതം ചന്ദ്രനെ ലയിപ്പിക്കാത്തതുപോലെ.
ന കരോതീന്ദ്രജാലാനി നാനുധാവതി വാസനാമ് । ബാലചാപലമ് ഉത്സൃജ്യ പൂര്ണമ് ഏവ വിരാജതേ
അവന് മായാജാലങ്ങള് കാണിക്കുന്നില്ല, ആഗ്രഹങ്ങള്ക്കു പിന്നാലെ ഓടുന്നില്ല; ബാല്യത്തിലെ ചഞ്ചലത്വം വിട്ട്, പൂര്ണതയില് തിളങ്ങുന്നു.
സ്വാനുഭൂതേസ് സുശാസ്ത്രസ്യ ഗുരോശ് ചൈവൈകവാക്യതാ । യത്രാഭ്യാസേന തേനാത്മാ സന്തതേനാവലോക്യതേ
സ്വന്തം അനുഭവം, നല്ല ശാസ്ത്രം, ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് — ഇവയുടെ ഏകത്വം സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ചാല്, അവിടെ ആത്മാവ് എപ്പോഴും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.
അവഹേലിതശാസ്ത്രാര്ഥൈര് അവജ്ഞാതമഹാജനൈഃ । കഷ്ടാമ് അപ്യ് ആപദം പ്രാപ്തോ ന മൂഢൈസ് സമതാമ് ഇയാത്
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ത്ഥം അവഗണിച്ചവനും, ജ്ഞാനികള് അവഹേളിച്ചവനും, വലിയ ദുരിതത്തില്പ്പെട്ടാലും, മണ്ടന്മാരോടൊപ്പം തുല്യത തേടരുത്.
ന വ്യാധിര് ന വിഷം നാപത് തഥാ നാമാസ്തി ഭൂതലേ । ഖേദായ സ്വശരീരസ്ഥം മൌര്ഖ്യമ് ഏവ യഥാ നൃണാമ്
ഭൂമിയില് രോഗം, വിഷം, ദുരന്തം — ഇതൊന്നും മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിനുള്ളിലെ മൗഢ്യം പോലുള്ള കഷ്ടം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല.
കിഞ്ചിത്സംസ്കൃതബുദ്ധീനാം ശ്രവ്യം ശാസ്ത്രമ് ഇദം യഥാ । മൌര്ഖ്യാപഹം തഥാ ശാസ്ത്രമ് അന്യദ് അസ്തി ന കിഞ്ചന
കുറച്ച് സംസ്കൃതബുദ്ധിയുള്ളവര് ഈ ശാസ്ത്രം കേള്ക്കണം; അജ്ഞത നീക്കുന്നതില് ഇതുപോലൊരു ശാസ്ത്രം വേറൊന്നുമില്ല.
ഇദം ശ്രവ്യം സുഖകരം കഥാദൃഷ്ടാന്തസുന്ദരമ് । അവിരുദ്ധമ് അശേഷേണ ശാസ്ത്രവാക്യാര്ഥബന്ധുനാ
ഈ ശാസ്ത്രം കേള്ക്കാന് സുഖകരവും, കഥകളും ഉദാഹരണങ്ങളുമായി മനോഹരവും, എല്ലാ ശാസ്ത്രവാക്യങ്ങളുടെ അര്ത്ഥത്തോടും പൂര്ണമായും ഒത്തുപോകുന്നതുമാണ്.
ആപദോ യാ ദുരുത്താരാ യാശ് ച തുച്ഛാഃ കുയോനയഃ । താസ് താ മൌര്ഖ്യാത് പ്രസൂയന്തേ ഖദിരാത് കണ്ടകാ ഇവ
കഴിവ് കൊണ്ട് കടക്കാൻ കഴിയാത്ത ദുരിതങ്ങളും, ചെറുതായുള്ള തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളും എല്ലാം അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇത് ഖദിരമരത്തിൽ നിന്ന് മുള്ളുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയാണ്.
വരം ശരാവഹസ്തസ്യ ചണ്ഡാലാഗാരവീഥിഷു । ഭിക്ഷാര്ഥമ് അടനം രാമ ന മൌര്ഖ്യഹതജീവിതമ്
രാമാ, അജ്ഞാനം നശിപ്പിച്ച ജീവിതം നയിക്കുന്നതിനെക്കാൾ, ചണ്ഡാളരുടെ വീഥികളിൽ ഭിക്ഷാടനം ചെയ്യുന്നത് പോലും മെച്ചമാണ്.
ഇമമ് ആലോകമ് ആസാദ്യ മോക്ഷോപായമയം ജനഃ । അന്ധതാമ് ഏതി ന പുനഃ കശ്ചിന് മോഹതമസ്യ് അപി
മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ പ്രകാശം ലഭിച്ചാൽ, ആരും വീണ്ടും അന്ധതയിലേക്കോ മായയുടെ ഇരുണ്ടതയിലേക്കോ വീഴുന്നില്ല.
താവന് നയതി സങ്കോചം തൃഷ്ണാശ്യാമാ നരാമ്ബുജമ് । യാവദ് വിവേകസൂര്യസ്യ നോദിതാ വിമലാ പ്രഭാ
തൃശ്യയുടെ ഇരുണ്ടതാൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ താമര ചുരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; വിവേകസൂര്യന്റെ ശുദ്ധമായ പ്രകാശം ഉദിക്കുന്നതുവരെ അതിനീ നില മാറില്ല.
സംസാരദുഃഖമോക്ഷാര്ഥം മാദൃശൈസ് സഹ ബന്ധുഭിഃ । സ്വരൂപമ് ആത്മനോ ജ്ഞാത്വാ ഗുരുശാസ്ത്രപ്രമാണതഃ
സംസാരദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ, എന്റെ പോലുള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം, ഗുരുവിന്റെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയണം.
ജീവന്മുക്താശ് ചരന്തീഹ യഥാ ഹരിഹരാദയഃ । യഥാ ബ്രഹ്മര്ഷയശ് ചാന്യേ തഥാ വിഹര രാഘവ
ജീവനിൽ തന്നെ മോചിതരായവർ ഇവിടെ ഹരിയും ഹരനും മറ്റുള്ളവരും പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മറ്റ് മഹർഷികൾ പോലെ നീയും, രാഘവാ, അങ്ങനെ തന്നെ ജീവിക്കണം.
അനന്താനീഹ ദുഃഖാനി സുഖം ക്ഷണലവോപമമ് । നാതസ് സുഖേഷു ബധ്നീയാദ് ദൃഷ്ടിം ദുഃഖാനുബന്ധിഷു
ഇവിടെ ദു:ഖങ്ങൾ അനന്തമാണ്, സന്തോഷം ഒരു നിമിഷംപോലും നീണ്ടുനിൽക്കില്ല. അതിനാൽ, ദു:ഖത്തോടു ചേരുന്ന ആനന്ദങ്ങളിൽ മനസ്സു പതിയരുത്.
യദ് അനന്തമ് അനായാസം തത് പദം സാരസിദ്ധയേ । സാധനീയം പ്രയത്നേന പുരുഷേണ വിജാനതാ
അവസാനമില്ലാത്തതും പ്രയാസമില്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥയാണ് സാരമായ പരിപൂർണതയ്ക്കു വേണ്ടത്. അതു മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ പരിശ്രമത്തോടെ അതിനെ നേടണം.
ത ഏവ പുരുഷാര്ഥസ്യ ഭാജനം പുരുഷോത്തമാഃ । അനുത്തമപദാലമ്ബി മനോ യേഷാം ഗതജ്വരമ്
മനസ്സു പീഡനമില്ലാതെ അതുല്യമായ അവസ്ഥയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നവർ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠരാണ്; അവരാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സാരമായ ഉദ്ദേശ്യത്തിന് യോജിച്ചവരും.
സമ്ഭോഗാശനമാത്രേഷു രാജ്യാദിഷു സുഖേഷു യേ । സന്തുഷ്ടാ ദുഷ്ടമനസോ വിദ്ധി താന് അന്ധഡുണ്ഡുഭാന്
ഭക്ഷണം, ഭോഗം, രാജ്യം തുടങ്ങിയ ആനന്ദങ്ങളിൽ മാത്രം തൃപ്തരായി, ദുഷ്ടമായ മനസ്സുള്ളവർ അന്ധരും ശൂന്യമായ മൃദംഗങ്ങൾപോലുമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
യേ ശഠേഷു ദുരന്തേഷു ദുഷ്കൃതാരമ്ഭശാലിഷു । ദ്വിഷത്സു മിത്രരൂപേഷു ഭക്താ വൈ ഭോഗഭോഗിഷു
കപടരും ദുഷ്ടരും ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ തുനിയുന്നവരും, ശത്രുതയോടെ സ്നേഹിതരായി നടിക്കുന്നവരും ആനന്ദസുഖങ്ങളിൽ മാത്രം ആസ്വാദകരായി ജീവിക്കുന്നവരാണ്.
തേ യാന്തി ദുര്ഗമാദ് ദുര്ഗം ദുഃഖാദ് ദുഃഖം ഭയാദ് ഭയമ് । നരകാന് നരകം മൂഢാ മോഹമന്ഥരബുദ്ധയഃ
അവിടെയുള്ള അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സുള്ളവർ ഒരു കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു ദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു ഭയത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു നരകത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് അലയുന്നു.