കാര്യമ് അണ്വ് അപി കാലേ തു കൃതമ് ഏത്യ് ഉപകാരതാമ് । മഹദ് അപ്യ് ഉപകാരേണ രിക്തതാമ് ഏത്യ് അകാലതഃ
സമയത്ത് ചെയ്ത ചെറുതായാലും ഒരു പ്രവൃത്തി വലിയ ഉപകാരമാകും; എന്നാൽ സമയമല്ലാതെ ചെയ്ത വലിയ പ്രവൃത്തി പോലും ഫലമില്ലാതാകും.
ഇത്യ് ഏവമ് ഉക്ത്വാ ധര്മാത്മാ ധര്മാര്ഥസഹിതം വചഃ । വിരരാമ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മുനീശ്വരഃ
ഇങ്ങനെ ധർമ്മവും ഉദ്ദേശ്യവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്സായ വിശ്വാമിത്രമഹർഷി മൗനത്തിലായി.
ശ്രുത്വാ വചോ മുനിവരസ്യ മഹാപ്രഭാവസ് തൂഷ്ണീമ് അതിഷ്ഠദ് ഉപപന്നമ് ഇദം സ വക്തുമ് । നോ യുക്തിയുക്തകഥനേന വിനൈതി തോഷം ധീമാന് അപൂരിതമനോഽഭിമതശ് ച ലോകഃ
മഹാപ്രഭാവനായ ആ മഹർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ യുക്തമായതുകൊണ്ടു മൗനത്തിലിരുന്നു; കാരണം, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം നിറയാതെ ബുദ്ധിമാന്മാരെയും ലോകത്തെയും യുക്തിയുള്ള വാക്കുകൾ പോലും സംതൃപ്തരാക്കാറില്ല.
തച് ഛ്രുത്വാ രാജശാര്ദൂലോ വിശ്വാമിത്രസ്യ ഭാഷിതമ് । മുഹൂര്തമ് ആസീന് നിശ്ചേഷ്ടസ് സദൈന്യം ചേദമ് അബ്രവീത്
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജശാർദൂളം ഒരു നിമിഷം ദുഃഖത്തോടെ അചഞ്ചലമായി ഇരുന്നു, പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഊനഷോഡശവര്ഷോ ഽയം രാമോ രാജീവലോചനഃ । ന യുദ്ധയോഗ്യതാമ് അസ്യ പശ്യാമി സഹ രാക്ഷസൈഃ
ഈ കമലനയനനായ രാമൻ ഇനിയും പതിനാറു വയസ്സാകാൻ ബാക്കിയുണ്ട്; രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിന് അവൻ യോഗ്യനാണെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ഇയമ് അക്ഷൌഹിണീ പൂര്ണാ യസ്യാഃ പതിര് അഹം പ്രഭോ । തയാ പരിവൃതോ യുദ്ധം ദാസ്യാമി പിശിതാശിനാമ്
ഈ അക്ഷൗഹിണി എന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിന്റെ നായകൻ ഞാനാണ്; അതിനൊപ്പം ചേർന്ന് ഞാൻ ആ മാംസഭക്ഷകരോടു യുദ്ധം ചെയ്യും.
ഇമേ ഹി ശൂരാ വിക്രാന്താ ഭൃത്യാ അസ്ത്രവിശാരദാഃ । അഹം ചൈഷാം ധനുഷ്പാണിര് ഗോപ്താ സമരമൂര്ധനി
ഇവരാണ് ധൈര്യവും വീരതയും ഉള്ള ഭൃത്യന്മാർ, ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരും. ഞാൻ തന്നെ ഇവരുടെ മുന്നിൽ വില്ലേന്തി യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നവനാണ്.
ഏഭിസ് സഹ തവാരീണാം മഹേന്ദ്രമഹതാമ് അപി । ദദാമി യുദ്ധം മത്താനാം കരിണാമ് ഇവ കേസരീ
ഇവരോടൊപ്പം ഞാൻ നിന്റെ ശത്രുക്കളോടു പോലും, മഹേന്ദ്രനു തുല്യമായ ശക്തരായവരോടും, മദം കയറിയ ആനകളുടെ ഇടയിൽ സിംഹംപോലെ, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തയ്യാറാണ്.
ബാലോ രാമസ് ത്വ് അനീകേഷു ന ജാനാതി ബലാബലമ് । അന്തഃപുരാദ് ഋതേ ദൃഷ്ടാ നാനേനാന്യാ രണാവനിഃ
ബാലനായ രാമൻ സൈന്യത്തിൽ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും തിരിച്ചറിയാൻ അറിയുന്നില്ല. അകത്തളങ്ങൾ ഒഴികെ യുദ്ധഭൂമി മറ്റൊന്നും അവൻ കണ്ടിട്ടില്ല.
ന ചാസ്ത്രൈഃ പരമൈര് യുക്തോ ന ച യുദ്ധവിശാരദഃ । ന ഭടഭ്രൂകുടീനാം ച തജ്ജ്ഞസ് സമരമൂര്ധസു
അവൻ ഉന്നതമായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമില്ല, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യവുമില്ല. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭടന്മാരുടെ കഠിനഭാവം എന്താണെന്നു പോലും അവനറിയില്ല.
കേവലം പുഷ്പഷണ്ഡേഷു നഗരോപവനേഷു ച । ഉദ്യാനവനകുഞ്ജേഷു സദൈവ പരിശീലിതഃ
പൂക്കളുള്ള തോട്ടങ്ങളിലും നഗരത്തിലെ ഉപവനങ്ങളിലും, ഉദ്യാനങ്ങളിലോ കാട്ടിലെ കുഞ്ചുകളിലോ മാത്രം അവൻ എപ്പോഴും സുഖമായി കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വിഹര്തുമ് ഏഷ ജാനാതി സഹ രാജകുമാരകൈഃ । കീര്ണപുഷ്പോപകാരാസു സ്വകാസ്വ് അജിരഭൂമിഷു
രാജകുമാരന്മാരോടൊപ്പം സ്വന്തം അങ്കണങ്ങളിൽ, പൂക്കൾ ചിതറുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ കളിക്കാൻ മാത്രമേ അവൻ അറിയൂ.
അദ്യ ത്വ് അതിതരാം ബ്രഹ്മന് മമ ഭാഗ്യവിപര്യയാത് । ഹിമേനേവാഹതഃ പദ്മസ് സമ്പന്നോ ഹരിതഃ കൃശഃ
ബ്രഹ്മണേ, ഇന്നെനിക്ക് ദുർഭാഗ്യത്തിന്റെ തിരിച്ചടി കൊണ്ടു, തണലേറ്റ് ചോര്ന്നുപോയ താമരപൂവുപോലെയാണ് അവസ്ഥ. ഒരിക്കൽ പച്ചപ്പും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞിരുന്നതു, ഇപ്പോൾ ഉണങ്ങിയും ക്ഷീണിച്ചും കിടക്കുന്നു.
നാത്തുമ് അന്നാനി ശക്നോതി ന വിഹര്തും ഗൃഹാവനൌ । അന്തഃഖേദപരീതാത്മാ തൂഷ്ണീം തിഷ്ഠതി കേവലമ്
അവൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും കഴിയുന്നില്ല, വീട്ടിലും പുറത്തും സന്തോഷിക്കാനും കഴിയുന്നില്ല. ഉള്ളിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞു, അവൻ ഒന്നും ചെയ്യാതെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
സദാരസ് സഹഭൃത്യോ ഽഹം തത്കൃതേ മുനിനായക । ശരദീവ പയോവാഹോ നൂനം നിസ്സഹതാം ഗതഃ
മഹർഷിയേ, ഭാര്യയെയും അനുചരന്മാരെയും കൂടെക്കൊണ്ടു ഞാനും അവനെക്കൊണ്ടു പൂർണ്ണമായും അശക്തനായി. ശരത്കാലത്തിലെ മഴമേഘംപോലെ സഹായം ഒന്നുമില്ലാതെ ആകുന്നു.
ഈദൃശോ ഽസൌ സുതോ ബാല ആധിനാ വിവശീകൃതഃ । കഥം ദദാമി തം തുഭ്യം യോദ്ധും സഹ നിശാചരൈഃ
ഇവൻ ഇങ്ങനെ ഒരു ബാലനാണ്, ദു:ഖം കൊണ്ടു പൂർണ്ണമായി അശക്തനായി. ഇങ്ങനെയുള്ളവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ നിങ്ങളെക്കായി രാത്രി സഞ്ചരിക്കുന്ന അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധത്തിനായി നൽകും?
അപി ബാലാങ്ഗനാസങ്ഗാദ് അപി സാധോ സുധാരസാത് । രാജ്യാദ് അപി സുഖായൈഷ പുത്രസ്നേഹോ മഹാമതേ
മഹാമനസിന്, ബാലയുവതികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലും അമൃതത്തിന്റെ രുചിയിലും രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിലും കൂടുതലാണ് മകനോടുള്ള സ്നേഹം നൽകുന്ന സന്തോഷം.
യേ ദുരന്താ മഹാരമ്ഭാസ് ത്രിഷു ലോകേഷു ഖേദദാഃ । പുത്രസ്നേഹേന സന്തോ ഽപി കുര്വതേ തേ ന സംശ്രയമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിൽ പോലും ഏറ്റവും ദുഷ്കരവും ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്നതുമായ കാര്യങ്ങൾ പോലും, മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തിനായി, സംതൃപ്തരായവരും ചെയ്യാൻ മടിക്കാറില്ല.
അസവോ ഽഥ ധനം ദാരാസ് ത്യജ്യന്തേ മാനവൈസ് സുഖമ് । ന പുത്രാ മുനിശാര്ദൂല സ്വഭാവോ ഹ്യ് ഏഷ ജന്തുഷു
മനുഷ്യർക്ക് ജീവനും സമ്പത്തും ഭാര്യയെയും എളുപ്പത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയും, മഹർഷികളിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, പക്ഷേ മകന്മാരെ വിട്ടുനൽകാൻ അവർക്കു കഴിയില്ല — ജീവികൾക്കുള്ള സ്വഭാവം ഇതാണ്.
രാക്ഷസാഃ ക്രൂരകര്മാണഃ കൂടയുദ്ധവിശാരദാഃ । രാമസ് താന് യോധയത്വ് ഇത്ഥമ് ഉക്തിര് ഏവാതിദുസ്സഹാ
ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളും വഞ്ചനാപൂർണ്ണമായ യുദ്ധത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ രാക്ഷസന്മാരെ നേരിട്ട് രാമൻ പോരാടണമെന്ന് ചിന്തിച്ചാൽ പോലും അത്രയും സഹിക്കാനാവാത്തതാണ്.