യോ ഽയമ് അര്ഥം പ്രാര്ഥയതേ തദര്ഥം യതതേ തഥാ । സോ ഽവശ്യം തദ് അവാപ്നോതി ന ചേച് ഛ്രാന്തോ നിവര്തതേ
ഏതെങ്കിലും ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹിച്ച് അതിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ, വഴിമധ്യേ ക്ഷീണിച്ച് പിന്മാറുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ ലക്ഷ്യം നിർബന്ധമായും നേടും.
സാധുസങ്ഗമസച്ഛാസ്ത്രപരോ ഭവസി രാമ ചേത് । തദ് ദിനൈര് ഏവ നോ മാസൈഃ പ്രാപ്നോഷി പരമം പദമ്
രാമാ, നീ സത്സംഗവും സത്യമായ ശാസ്ത്രങ്ങളിലേക്കും മനസ്സാക്ഷി സമർപ്പിച്ചാൽ, മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അല്ല, ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തും.
ആത്മജ്ഞാനപ്രബോധായ ശാസ്ത്രം ശാസ്ത്രവിദാം വര । കിംനാമ തത് പ്രധാനം സ്യാദ് യസ്മിഞ് ജ്ഞാതേ ന ശോച്യതേ
ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആത്മജ്ഞാനം ഉണർത്താൻ, ആരെയും ദുഃഖിപ്പിക്കാതെ ആർക്കും അറിയാവുന്ന പ്രധാനമായ ശാസ്ത്രം ഏതാണ്?
ആത്മജ്ഞാനപ്രധാനാനാമ് ഇദമ് ഏവ മഹാമതേ । ശാസ്ത്രാണാം പരമം ശാസ്ത്രം മഹാരാമായണാഭിധമ്
മഹാമതിയുള്ളവനേ, ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ പ്രധാന്യം കൊടുക്കുന്നവർക്കു, മഹാരാമായണം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഗ്രന്ഥം തന്നെയാണ് എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഉന്നതമായത്.
ഇതിഹാസോത്തമാദ് അസ്മാത് പരോ ബോധഃ പ്രവര്തതേ । സര്വേഷാമ് ഇതിഹാസാനാമ് അയം സാര ഉദാഹൃതഃ
ഈ മഹത്തായ കഥയിൽ നിന്നാണ് ഉയർന്നൊരു ബോധം ഉദിക്കുന്നു. എല്ലാ ചരിത്രങ്ങളുടെയും സാരം ഇതാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രുതേ ഽസ്മിന് വാങ്മയേ യസ്മാജ് ജീവന്മുക്തത്വമ് അക്ഷതമ് । ഉദേതി സ്വയമ് ഏവാത ഇദമ് ഏവാതിപാവനമ്
ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നതിനെ പൂർണ്ണമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അത്ഭുതമായി തന്നെ അതിനുള്ളിൽ നിന്നു തന്നെ അത്യന്തം വിശുദ്ധമാണ്.
സ്ഥിതമ് ഏവാസ്തമ് ആയാതി ജഗദ് ദൃശ്യം വിചാരണാത് । യഥാ സ്വപ്നേ പരിജ്ഞാതേ സ്വപ്നാര്ഥാദ് ഏവ ഭാവനാ
ആലോചനയിലൂടെ, ദൃശ്യമായ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നതുപോലും തോന്നുമ്പോഴും, അതിന് അവസാനം വരുന്നു. സ്വപ്നം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ സ്വപ്നത്തിലെ വസ്തുക്കൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
യദ് ഇഹാസ്തി തദ് അന്യത്ര യന് നേഹാസ്തി ന തത് ക്വചിത് । ഇമം സമസ്തവിജ്ഞാനശാസ്ത്രകോശം വിദുര് ബുധാഃ
ഇവിടെ ഉള്ളത് മറ്റിടത്തും ഉണ്ട്; ഇവിടെ ഇല്ലാത്തത് എവിടെയും ഇല്ല. എല്ലാ വിജ്ഞാനശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും നിധിയാണ് ഇതെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
യ ഇദം ശൃണുയാന് നിത്യം തസ്യോദാരചമത്കൃതേഃ । ബാലസ്യാപി പരം ബോധം ബുദ്ധിര് ഏതി ന സംശയഃ
ഈ വചനങ്ങൾ ദിവസേന കേൾക്കുന്നവർക്കു, ബാലനാണെങ്കിലും, ഉത്തമമായ ബുദ്ധിയും അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ മനസ്സും ലഭിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
യസ്മൈ നേദം ത്വ് അഭവ്യായ രോചതേ ദുഷ്കൃതോദയാത് । വിചാരയതു യത് കിഞ്ചിത് സ ശാസ്ത്രം ജ്ഞാനവാങ്മയമ്
പൂർവ്വപാപഫലമായി മനസ്സു തയ്യാറാകാത്തവർക്കു ഇതിൽ ആസ്വാദ്യം തോന്നുന്നില്ലെങ്കിൽ, അവൻ ഇഷ്ടമുള്ള മറ്റേതെങ്കിലും ജ്ഞാനശാസ്ത്രം പഠിക്കട്ടെ.
ജീവന്മുക്തത്വമ് അസ്മിംസ് തു ശ്രുതേ സമനുഭൂയതേ । സ്വയമ് ഏവ യഥാ പീതേ നീരോഗത്വം വരൌഷധേ
ഈ ഗ്രന്ഥം കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ ജീവൻകൊണ്ടു മോക്ഷം നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ, ഉത്തമ ഔഷധം കഴിച്ചാൽ രോഗമുക്തി അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെയാണ്.
ശ്രൂയമാണേ ഹി ശാസ്ത്രേ ഽസ്മിഞ് ശ്രോതാ വേത്ത്യ് ഏതദ് ആത്മനാ । യഥാവദ് ഇദമ് അസ്മാഭിര് ന തൂക്തം വരശാപവത്
ഈ ശാസ്ത്രം കേൾക്കുമ്പോൾ, ശ്രോതാവു തന്നെ അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് യാദൃശ്ചികമായി അല്ല, ശാപം അല്ലെങ്കിൽ വരം പറയുന്നതുപോലെ അല്ല.
ശാമ്യതി സംസൃതിദുഃഖമ് ഇദം തേ സ്വാത്മവിചാരമഹാകഥയൈവ । നോ ധനദാനതപശ്ശ്രുതവേദൈസ് തത്കഥനോജ്ഝിതയത്നശതേന
ഈ ജന്മചക്രത്തിലെ കഷ്ടം സ്വാത്മവിചാരത്തിന്റെ മഹത്തായ ചർച്ചയാൽ മാത്രം ശമിക്കപ്പെടുന്നു; ധനം, ദാനം, തപം, വേദപഠനം, അല്ലെങ്കിൽ ഇത്തരമൊരു അന്വേഷനമില്ലാത്ത നൂറുകണക്കിന് ശ്രമങ്ങൾകൊണ്ടോ ഇതിന് ശാന്തി വരികയില്ല.
തച്ചിത്താസ് തദ്ഗതപ്രാണാ ബോധയന്തഃ പരസ്പരമ് । കഥയന്തശ് ച തന് നിത്യം തുഷ്യന്തി രമയന്തി യേ
അവരുടെ മനസും പ്രാണനും അതിലേയ്ക്ക് ലയിച്ചവരായി, പരസ്പരം ഉണർത്തി, ആ സത്യം എപ്പോഴും സംസാരിച്ച്, അത്തരം ആളുകൾ സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും കഴിയുന്നു.
തേഷാം ജ്ഞാനൈകനിഷ്ഠാനാമ് ആത്മജ്ഞാനവിചാരണാത് । സാ ജീവന്മുക്തതോദേതി വിദേഹോന്മുക്തതൈവ യാ
ജ്ഞാനത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നവർക്ക്, ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്വേഷനംകൊണ്ടു, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു; അതേ അവസ്ഥ തന്നെ ശരീരം വിട്ട് കിട്ടുന്ന മോക്ഷം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ബ്രഹ്മന് വിദേഹമുക്തസ്യ ജീവന്മുക്തസ്യ ലക്ഷണമ് । ബ്രൂഹി യേന തഥൈവാഹം യതേ ശാസ്ത്രദൃശാ ധിയാ
ബ്രഹ്മനേ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവനും ശരീരം വിട്ട് മോക്ഷം നേടിയവനും ഉള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ, ഞാൻ ശാസ്ത്രവും വിവേകവും ആശ്രയിച്ച് അങ്ങനെ തന്നെ ശ്രമിക്കാനായി.
യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം യസ്യ വ്യവഹാരവതോ ഽപി ച । അസ്തങ്ഗതം സ്ഥിതം വ്യോമ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ലോകം പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, ആ ലോകം ആകാശം പോലെയാണ് ഇല്ലാതായതും നിലനിൽക്കുന്നതും എന്ന് ആരോർക്കും തോന്നുമ്പോൾ, അവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടു മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ബോധൈകനിഷ്ഠതാം യാതോ ജാഗര്ത്യ് ഏവ സുഷുപ്തവത് । യ ആസ്തേ വ്യവഹര്തൈവ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ച നിലയിലേക്കെത്തി, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ഗഹനനിദ്രയിൽപോലെ ശാന്തനായി, പ്രവർത്തനം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയും വിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടു മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
നോദേതി നാസ്തമ് ആയാതി സുഖേ ദുഃഖേ മുഖപ്രഭാ । യഥാപ്രാപ്തസ്ഥിതേര് യസ്യ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും മുഖത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉയരുകയോ താഴുകയോ ചെയ്യാതെ, ലഭിക്കുന്നതെന്തായാലും അതിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടു മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യോ ജാഗര്തി സുഷുപ്തസ്ഥോ യസ്യ ജാഗ്രന് ന വിദ്യതേ । യസ്യ നിര്വാസനോ ബോധസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ഗഹനനിദ്രയിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെയും, ഉണരൽ അവനിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെയും, അവന്റെ ബോധം ആലോചനകളില്ലാതെയും ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടു മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
രാഗദ്വേഷഭയാദീനാമ് അനുരൂപം ചരന്ന് അപി । യോ ഽന്തര് വ്യോമവദ് അത്യച്ഛസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആകർഷണം, വിരോധം, ഭയം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചാലും, ഉള്ളിൽ ആകാശംപോലെ സുതാര്യമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യസ്യ നാഹങ്കൃതോ ഭാവോ ബുദ്ധിര് യസ്യ ന ലിപ്യതേ । കുര്വതോ ഽകുര്വതോ വാപി സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആത്മാഭിമാനം ഇല്ലാത്തവനും, ബുദ്ധി അശുദ്ധിയില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാലും പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാലും സമത്വത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
യശ് ചോന്മേഷനിമേഷാഭ്യാം വിധേഃ പ്രലയസമ്ഭവൌ । പശ്യേത് ത്രിലോക്യാഃ ഖസമസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
കണ്ണ് തുറക്കുന്നതിലും അടയ്ക്കുന്നതിലും സൃഷ്ടിയും ലയവും ആകാശംപോലെ ഈ ലോകത്തിൽ കാണുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
ഭോക്തൈവ യോ ന ഭോക്തൈവ ശുദ്ധബോധൈകതാം ഗതഃ । ബുദ്ധസ് സുപ്ത ഇവാസ്തേ ഽന്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ഭോഗി പോലെയും ഭോഗിയല്ലാത്തവനായി ശുദ്ധബോധത്തിൽ ലയിച്ചവനും, ഉണർന്നിരിക്കുന്നവൻപോലും ഉറങ്ങുന്നവൻപോലും ഉള്ളിൽ ശാന്തനായി ഇരിക്കുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
നിത്യം ദ്രഷ്ടൈവ ചാദ്രഷ്ടാ ജീവന്ന് ഏവ മൃതോപമഃ । വ്യവഹര്തൈവ ശൈലാഭസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എപ്പോഴും കാണുന്നവനും കാണാത്തവനുമാണ്, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചവനുപോലെയാണ്, ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചാലും പർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലനാണ്—ഇവനെയാണ് ജീവന്മുക്തൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യസ്മാന് നോദ്വിജതേ ലോകോ ലോകാന് നോദ്വിജതേ ച യഃ । ഹര്ഷാമര്ഷഭയോന്മുക്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ലോകം ആരെയും ഭയപ്പെടാത്തവനെയും, ലോകത്തെയും ഭയപ്പെടാത്തവനെയും, സന്തോഷവും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്തവനെയും ജീവന്മുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
ശാന്തസംസാരകലനഃ കലാവാന് അപി നിഷ്കലഃ । യസ് സചിത്തോ ഽപി നിശ്ചിത്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ലോകകാര്യങ്ങളിൽ മനസ്സിന്റെ കലക്കം ശമിച്ചവനും, ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടും ഭാഗഭേദമില്ലാത്തവനും, മനസ്സ് ഉണ്ടെങ്കിലും മനസ്സില്ലാത്തവനുപോലെയും ജീവന്മുക്തനാണ്.
യസ് സമസ്താര്ഥജാതേഷു വ്യവഹാര്യ് അപി ശീതലഃ । പരാര്ഥേഷ്വ് ഇവ പൂര്ണാത്മാ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പ്രവർത്തിച്ചാലും മനസ്സിൽ ശാന്തതയുള്ളവനും, മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യത്തിൽപോലും ആത്മാവ് നിറഞ്ഞവനുമാണ് ജീവന്മുക്തൻ.
ജീവന്മുക്തപദം ത്യക്ത്വാ ദേഹേ കാലവശാത് ക്ഷതേ । ചിദ് യാത്യ് അദേഹമുക്തത്വം പവനോ ഽസ്പന്ദതാമ് ഇവ
ജീവനോടൊപ്പം മോക്ഷം അനുഭവിച്ചവൻ, കാലത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ശരീരം നശിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ ബോധം ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇത് കാറ്റ് നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
വിദേഹമുക്തോ നോദേതി നാസ്തമ് ഏതി ന ശാമ്യതി । ന സന് നാസന് ന ദൂരസ്ഥം ന ചാഹം ന ച വേതരത്
ശരീരമില്ലാതെ മോക്ഷം നേടിയവൻ ഉദയിക്കുകയോ അസ്തമിക്കുകയോ ഇല്ല; അവൻ നിലയ്ക്കുകയുമില്ല. അവൻ ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല; അകലെ എന്നും സമീപം എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല; 'ഞാൻ' എന്നും 'മറ്റൊരാൾ' എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല.