योगवासिष्ठः

ततस् तेषां विनाशार्थम् उद्यतस् तपसां निधिः । विश्वामित्रो महातेजा अयोध्याम् अभ्ययात् पुरीम्

मग त्या तपस्व्यांचा नाश व्हावा म्हणून तेजस्वी आणि मोठ्या तपाचं भांडार असलेला विश्वामित्र अयोध्या नगरीकडे निघाला.

स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी द्वाराध्यक्षान् उवाच ह । शीघ्रम् आख्यात मां प्राप्तं कौशिकं गाधिनस् सुतम्

राजाची भेट घ्यायची इच्छा मनात ठेवून त्याने द्वारपालांना सांगितलं, 'लवकर सांगा की मी, गाधीचा मुलगा कौशिक, आलो आहे.'

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा द्वास्स्था राजगृहं ययुः । सम्भ्रान्तमनसस् सर्वे तेन वाक्येन चोदिताः

त्याचं बोलणं ऐकून सर्व द्वारपाल त्या राजवाड्याकडे गेले; त्याच्या आज्ञेमुळे त्यांना मनात घाई आणि गडबड वाटू लागली.

ते गत्वा राजभवनं विश्वामित्रम् ऋषिं ततः । प्राप्तम् आवेदयाम् आसुः प्रतीहारपतिं तदा

ते राजवाड्यात जाऊन, त्या वेळी प्रतिहारपतीला सांगितलं की, 'महर्षी विश्वामित्र आले आहेत.'

अथास्थानगतं भूपं राजमण्डलमालितम् । समुपेत्य त्वरायुक्तो याष्टीको ऽसौ व्यजिज्ञपत्

मग, राजसभेत बसलेल्या आणि राजमंडळींनी वेढलेल्या राजाजवळ तो प्रतिहारपती घाईने गेला आणि त्याला कळवलं.

देव द्वारि महातेजा बालभास्करभास्वरः । ज्वालारुणजटाजूटः पुमाञ् श्रीमान् अवस्थितः

'महाराज, दरवाजाजवळ एक तेजस्वी पुरुष उभा आहे, तो बालसूर्यासारखा उजळतोय, त्याच्या जटांमध्ये ज्वाळेसारखा लाल रंग आहे आणि तो फारच तेजस्वी दिसतो.'

सचामरपताकाढ्यं साश्वेभपुरुषायुधम् । कृतवांस् तं प्रदेशं यस् तेजोभिः कीर्णकाञ्चनम्

त्याने त्या जागेला चामर, पताका, घोडे, हत्ती, माणसं आणि शस्त्रांनी सजवलं आहे, आणि त्याच्या तेजामुळे ते सगळं सोन्यासारखं झळकतंय.

वक्त्य् अस्मान् आशु याष्टीका निवेदयत राजनि । विश्वामित्रो मुनिः प्राप्त इत्य् अनुद्धतया गिरा

लवकर जा आणि नम्रपणे राजाला सांग की महर्षी विश्वामित्र आले आहेत.

इति याष्टीकवचनम् आकर्ण्य नृपसत्तमः । स समन्त्री ससामन्तः प्रोत्तस्थे हेमविष्टरात्

यष्टिकाने हे शब्द ऐकताच तो श्रेष्ठ राजा, आपल्या मंत्र्यांसह आणि सरदारांसह, सोन्याच्या आसनावरून उठला.

पदातिर् एव महतां राज्ञां वृन्देन पालितः । वसिष्ठवामदेवाभ्यां सह सामन्तसंस्तुतः

पायदळासह अनेक राजांच्या मोठ्या समूहात, वसिष्ठ आणि वामदेव यांच्यासोबत, सरदारांनी गौरवलेला तो पुढे गेला.

जगाम तत्र यत्रासौ विश्वामित्रो महामुनिः । ददर्श मुनिशार्दूलं द्वारभूमाव् अधिष्ठितम्

तो ज्या ठिकाणी महर्षी विश्वामित्र होते तिथे गेला आणि त्या ऋषिश्रेष्ठाला दाराजवळ उभा पाहिला.

केनापि कारणेनोर्वीतलम् अर्कम् इवागतम् । ब्राह्मेण तेजसाक्रान्तं क्षात्रेण च महौजसा

काही कारणामुळे तो पृथ्वीवर आला होता, जणू काही सूर्यच, ब्राह्मणांचा तेज आणि क्षत्रियांची मोठी ऊर्जा याने भरलेला.

जराजरढया नित्यं तपःप्रसररूक्षया । जटावल्ल्या वृतस्कन्धं ससन्ध्याभ्रम् इवाचलम्

त्याच्या खांद्याभोवती नेहमी तपस्येच्या कडकपणामुळे कोरड्या आणि वयामुळे वृद्ध झालेल्या जटा गुंडाळलेल्या होत्या, जणू संध्याकाळच्या ढगांनी वेढलेला डोंगरच.

उपशान्तं च कान्तं च दीप्तम् अप्रतिघं तथा । निभृतं चोर्जिताकारं दधानं भास्वरं वपुः

तो शांत, देखणा, तेजस्वी आणि कुठलाही अडथळा नसलेला होता; त्याचे रूप गंभीर आणि राजस होते, आणि त्याचे शरीर उज्ज्वलतेने झळकत होते.

पेशलेनातिभीमेन प्रसन्नेनाकुलेन च । गम्भीरेणातिपूर्णेन तेजसा रञ्जितप्रजम्

त्याची उपस्थिती सौम्य पण अतिशय भेदक, प्रसन्न पण गडद, आणि खोल, ओसंडून वाहणाऱ्या तेजाने लोकांना प्रभावित करणारी होती.

अनन्तजीवितदशासखीम् एकाम् अनिन्दिताम् । धारयन्तं करे श्लक्ष्णां वीणाम् अम्लानमानसम्

त्याच्या हातात एक मऊ वीणा होती, मन नेहमीच ताजं होतं, आणि त्याच्या सोबत होती एक निंदा न होणारी, अनंत आयुष्याची सखी.

करुणाक्रान्तचेतस्त्वात् प्रसन्नमधुरेक्षितैः । ईक्षणैर् अमृतेनेव संसिञ्चन्तम् इमाः प्रजाः

त्याचं हृदय करुणेने भरलेलं होतं, प्रसन्न आणि मधुर डोळ्यांनी तो जणू या लोकांवर अमृताचा वर्षाव करत होता.

सितासितततापाङ्गं धवलप्रोन्नतभ्रुवम् । आनन्दं च भयं चान्तः प्रयच्छन्तम् अवेक्षितुः

त्याच्या नजरेत कधी उजळ, कधी काळसर छटा होत्या, उजळ आणि उंच भुवया होत्या, आणि त्याच्याकडे पाहणाऱ्यांच्या मनात तो कधी आनंद, कधी भीती निर्माण करत होता.

मुनिम् आलोक्य भूपालो दूराद् एवानताकृतिः । प्रणनाम गलन्मौलिमणिमालितभूतलम्

मुनिला दूरून पाहून राजा वाकलेल्या देहाने नम्र झाला आणि त्याच्या मस्तकातील रत्नमाळा खाली झुकून पृथ्वीला स्पर्श करू लागली.

मुनिर् अप्य् अवनेर् ईशं भास्वान् इव शतक्रतुम् । तत्राभिवादयां चक्रे मधुरोदारया गिरा

मुनिनेही त्या ठिकाणी पृथ्वीच्या राजाला, जसा सूर्य इंद्राला नमस्कार करतो, तशी मधुर आणि उदार वाणीने अभिवादन केले.

ततो वसिष्ठप्रमुखास् सर्व एव द्विजातयः । स्वागतादिक्रमेणैनं पूजयाम् आसुर् आदृताः

मग वसिष्ठ यांच्या पुढाकाराने सर्व ब्राह्मणांनी त्याचे स्वागत करून, योग्य सन्मानाने त्याची पूजा केली.

अशङ्कितोपनीतेन भास्वता दर्शनेन ते । साधो स्वनुगृहीतास् स्मो रविणेवाम्बुजाकराः

तुमच्या तेजस्वी आणि निःसंकोच उपस्थितीमुळे, हे सज्जन, आम्ही जणू सूर्यामुळे कमळ फुलतात तसे, तुमच्या कृपेने धन्य झालो आहोत.

यद् अनादि यद् अक्षुब्धं यद् अपायविवर्जितम् । तद् आनन्दसुखं प्राप्ता अद्य त्वद्दर्शनान् मुने

जे अनादी, शांत आणि कधीही नष्ट न होणारे आहे, ते आनंदाचे सुख आम्हाला आज तुमच्या दर्शनामुळे लाभले, हे मुनी.

अद्य वर्तामहे नूनं धर्म्याणां धुरि धर्मतः । भवदागमनस्येमे यद् वयं लक्ष्यतां गताः

आज आपली भेट घडली याचा आम्हाला नक्कीच आनंद आहे. धर्माच्या बळावरच आपण या पुण्यवानांच्या पंक्तीत आलो आहोत आणि तुमच्या येण्याचं कारणही आम्हीच ठरलो, असं वाटतं.

एवं प्रकथयन्तो ऽत्र राजानो ऽथ महर्षयः । आसनेषु सभास्थानम् आस्थाय समुपाविशन्

अशा रीतीने आपसात बोलत बोलत राजे आणि मोठे ऋषी सभागृहातील आपल्या जागांवर जाऊन बसले.

स दृष्ट्वा ज्वलितं लक्ष्म्या भीतस् तम् ऋषिम् आगतम् । प्रहृष्टवदनो राजा स्वयम् अर्घ्यं न्यवेदयत्

ती तेजस्वी, लक्ष्मीने उजळलेली आणि थोडीशी घाबरलेली ऋषीमूर्ती पाहून राजा आनंदाने हसत स्वतः त्यांना स्वागतासाठी पाणी अर्पण केले.

स राज्ञः प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा । प्रदक्षिणं प्रकुर्वन्तं राजानं पर्यपूजयत्

राजाने दिलेलं स्वागताचं पाणी शास्त्रानुसार स्वीकारून त्या ऋषीने राजा सभोवती प्रदक्षिणा घालत त्याचा सन्मान केला.

स राज्ञा पूजितस् तेन प्रहृष्टवदनस् तदा । कुशलं चाप्ययं चैव पर्यपृच्छन् नराधिपम्

राजाने आदराने स्वागत केल्यावर, त्या ऋषींच्या चेहऱ्यावर आनंदाचे तेज उमटले आणि त्यांनी राजाची कुशलता व सुरक्षितता विचारली.

वसिष्ठेन समागम्य प्रहस्य मुनिपुङ्गवः । यथार्हं चार्चयित्वैनं पप्रच्छानामयं ततः

वसिष्ठ ऋषींना भेटून, हसत हसत त्यांना योग्य तो मान दिला आणि मग त्यांच्या आरोग्याची विचारपूस केली.