एष मे ज्येष्ठशर्माख्यः पुत्रो रोदिति मन्दिरे । एषा मे जङ्गले धेनुर् दोघ्द्री चरति शाद्वलम्
हा माझा मोठा मुलगा, ज्याचं नाव शर्म आहे, घरात रडतोय; ही माझी गाय, कुरणात गवत खात फिरतेय आणि जंगलात दूध देतेय.
गृहे ऽवसन्नं दाहाय रूक्षं क्षारविधूसरम् । स्वं देहम् इह पञ्चाख्यं पश्येमं प्रघनं मम
घरात जळण्यासाठी ठेवलेलं, कोरडं आणि क्षाराच्या धुळीने माखलेलं, हे माझं 'पंच' नावाचं जड शरीर बघा.
तुम्बीलताभिर् उग्राभिस् तृष्णाभिर् इव वेष्टितम् । महानसस्थानम् इदं मम देहम् इवापरम्
या स्वयंपाकघरात, कडू तुरट वेलींनी जसं तहान वेढते तसं वेढलेलं, हे माझं दुसरं शरीरच आहे असं वाटतं.
एते रोदनताम्राक्षा बन्धवो भुवि बन्धनम् । अङ्गदार्पितरुद्राक्षा आहरन्त्य् अनलेन्धनम्
हे माझे नातेवाईक, रडून डोळे लाल झालेले, या जगात बंधनासारखे आहेत; अंगावर रुद्राक्ष घातलेले जे आहेत, ते अग्नीला लाकूड आणतात.
अनारतं शिलाकच्छगुच्छाच्छोटनकारिभिः । तरङ्गैस् तुङ्गिताकारस्पृष्टतीरलतादलैः
त्या नदीचे काठ कायम दगडांच्या आणि शिंपल्यांच्या गटांनी आपटले जातात, आणि उंच लाटांनी किनाऱ्यावरील वेलींवरील पानांना स्पर्श केला जातो.
शीकराकीर्णपर्यन्तशाद्वलस्थलवेल्लितैः । शिलाफलहकास्फालफेनिलोत्फालशीकरैः
त्या काठावर पाण्याचे तुषार, डोलणारे हिरवे गवताचे तुकडे, आणि दगड, फळे, शिंपले यांची एकमेकांवर आपटून तयार झालेली फेसाची फेक पसरलेली आहे.
तुषारीकृतमध्याह्नदिवाकरकरोत्करैः । फुल्लपुष्पोत्करासारप्रदानोत्कतटद्रुमैः
दुपारच्या सूर्यकिरणांनी जणू काही गारठा पसरल्यासारखे पाणी चमकत असते, आणि काठावर फुलांनी लगडलेली झाडे फुलांचे घोस देण्यासाठी उत्सुक असतात.
विद्रुमैर् इव सङ्क्रान्तफुल्लकिंशुककान्तिभिः । व्याप्तया पुष्पराशीनां समुल्लासनकारिभिः
फुललेल्या किंशुकाच्या झाडांची लाल छटा जणू प्रवाळासारखी भासते, आणि फुलांचे ढीग आनंदाने फुलून सगळीकडे पसरलेले असतात.
उह्यमानफलापूरसुव्यग्रग्रामबालया । महाकलकलावर्तसक्तया ग्राम्यकुल्यया
गावातील मुले भरपूर फळे गोळा करण्यात दंग असतात, आणि गावाच्या ओढ्यातील मोठ्या गोंगाटाच्या भोवऱ्यात गुंतून वाहून जातात.
वेष्टितस् तरलास्फालजलधौततलोपमः । घनपत्त्रतरुच्छत्त्रच्छायासततशीतलः
पाण्याने धुतलेल्या आणि वेगाने फिरणाऱ्या काठांनी वेढलेला, दाट पानांच्या झाडांच्या सावलीत नेहमीच गारवा असतो.
अयम् आलक्ष्यते पुष्पलतावलनसुन्दरः । ललद्गुलुच्छकच्छन्नगवाक्षो गृहमण्डपः
इथे फुलांनी बहरलेल्या वेलींनी सुंदर झालेला, झाडांच्या फांद्यांनी झाकलेली खिडकी असलेला घराचा मंडप दिसतो.
अत्र मे संस्थितो भर्ता जीवाकाशलवाकृतिः । चतुस्समुद्रपर्यन्तमेखलाया भुवः पतिः
इथेच माझे स्वामी आहेत, ज्यांचे रूप जणू जिवंत आकाशाच्या कणासारखे आहे, आणि जे चार समुद्रांनी वेढलेल्या पृथ्वीचे अधिपती आहेत.
आस्मृतं पूर्वम् एतेन किलासीद् अभिवाञ्छितम् । शीघ्रं स्याम् इव राजेति तीव्रसंवेगधर्मिणा
याआधी त्याला हे फारच मनापासून हवं होतं — 'मी लवकर राजा व्हावं' अशी तीव्र इच्छा त्याच्या मनात होती.
दिनैर् अष्टभिर् एवासौ तेन राज्यं समृद्धिमत् । चिरकालप्रत्ययदं प्राप्तवान् परमेश्वरि
परमेश्वरी, फक्त आठ दिवसांत त्याने त्या इच्छेमुळे भरभराटीचं राज्य मिळवलं, जे साधारणपणे खूप वर्षांनी मिळतं.
अत्रासौ भर्तृजीवो मे गृहे व्योम्नि स्थितो नृपः । अदृश्यः खे यथा वायुर् आमोदो वा यथानिले
इथेच माझ्या पतीचं जीवात्मा, राजा, माझ्या घरात आकाशात जसा वारा किंवा वाऱ्यात जशी सुवास असते तसा अदृश्यपणे राहिला.
इहैवाङ्गुष्ठमात्रान्ते तद् व्योम्नीव पदं स्थितम् । मद्भर्तृराज्यं मम तु गतं योजनकोटिताम्
इथेच अंगठ्याएवढ्या जागेत ते राज्य जणू आकाशात स्थिरावलं होतं; पण माझ्या पतीचं राज्य मात्र दहा कोटी योजनांपर्यंत पसरलं होतं.
आवां खम् एव तत् खं च भर्तृराज्यं ममेश्वरि । पूर्णं सहस्रैश् शैलानाम् अहो मायेयम् आतता
आपण दोघीही म्हणजे आकाशच आहोत, आणि माझ्या पतीचं राज्यसुद्धा आकाशच आहे, हे ईश्वरी. तरीही तिथे हजारो डोंगरांनी भरलेलं दिसतं — अहो, ही माया किती अद्भुत आहे!
तद् देवि भर्तुर् निकटं पुनर् गन्तुं ममेप्सितम् । तद् एहि तत्र गच्छावः किं दूरं व्यवसायिनाम्
देवी, मला आता पुन्हा पतीच्या जवळ जायचं आहे. चल, आपण तिकडे जाऊ या — ठरवलेल्यांसाठी अंतर काय अडथळा आहे?
इत्य् उक्त्वा प्रणता देवीं सा प्रविश्याशु मण्डपम् । विहङ्गीव तया सार्धं पुप्लुवे ऽसिनिभं नभः
असं म्हणून तिने देवीला वंदन केलं आणि पटकन मंडपात गेली. मग त्या दोघी मिळून, पक्ष्यासारख्या, तलवारीसारख्या काळ्या आकाशात उडाल्या.
भिन्नाञ्जनचयप्रख्यं सौम्यैकार्णवसुन्दरम् । नारायणाङ्गसदृशं भृङ्गपृष्ठामलछविम्
ते आकाश काळ्या काजळाच्या ढगांनी विभागल्यासारखं दिसत होतं, एकच शांत समुद्र त्याला शोभा देत होता, नारायणाच्या देहासारखं, आणि भुंगेच्या पाठीसारखी स्वच्छ चमक त्यात होती.
मेघमार्गम् अतिक्रम्य वातस्कन्धावनिं तथा । सौरं मार्गम् अथाक्रम्य चान्द्रं मार्गम् अतीत्य च
ती मेघांच्या मार्गापलीकडे गेली, वाऱ्याच्या प्रदेशालाही ओलांडून पुढे गेली; मग सूर्याचा मार्ग पार केला आणि चंद्राचा मार्गही मागे टाकला.
ध्रुवमार्गोत्तरं गत्वा साध्यानां मार्गम् एव च । सिद्धानां समतीत्योर्वीम् उल्लङ्घ्य स्वर्गमण्डलम्
ध्रुवाच्या उत्तरेकडील मार्गावरून पुढे जाऊन, साध्यांच्या मार्गालाही ओलांडले; सिद्धांच्या प्रदेशालाही मागे टाकून पृथ्वीवरून वर गेली आणि स्वर्गमंडळ गाठले.
ब्रह्मलोकान्तरे गत्वा तुषितानां च मण्डलम् । गोलोकं शिवलोकं च पितृलोकम् अतीत्य च
ब्रह्मलोकाच्या अंतरंगात पोहोचली, तुषितांच्या मंडळात गेली; मग गोलोक, शंकरलोक आणि पितृलोक यांनाही मागे टाकले.
विदेहानां च देवानां दूरम् उत्तीर्य दूरगम् । दूराद् दूरतरं गत्वा किञ्चिद् रुद्धा बभूव सा
शरीररहित देवतांच्या प्रदेशालाही खूप दूर जाऊन, अजूनही त्यापेक्षा दूर गेली; इतकी दूर गेल्यावर तिला थोडासा अडथळा आला.
पश्चाद् आलोकयाम् आस समतीतं नभस्तलम् । यावन् न किञ्चिच् चन्द्रार्कताराद्य् आलक्ष्यते ह्य् अधः
मग तिने मागे वळून त्या आकाशाकडे पाहिलं, जिथून ती आली होती. खाली कुठेही चंद्र, सूर्य, तारे किंवा दुसरं काहीच दिसेना.
तमस् स्तिमितगम्भीरम् आशाकुहरपूरकम् । एकार्णवोदरप्रख्यं शिलोदरघनं स्थितम्
ती काळोख पाहत होती—एकदम स्थिर, खोल, अवकाशाच्या पोकळ्यांनी भरलेलं, जणू एकाच महासागराचं पोट किंवा डोंगराच्या आतल्या भागासारखं दाट.
तद् देवि भास्करादीनां क्वाधस् तेजो गतं वद । शिलाजठरनिस्स्पन्दं मुष्टिग्राह्यं तमः कुतः
देवी, मला सांग, खाली सूर्यादींचं तेज कुठे गेलं? डोंगराच्या पोटासारखं स्थिर आणि हातात पकडता येईल असं हे काळोख इथे कसं आलं?
एतावतीम् इमां व्योम्नः पदवीम् आगतासि भोः । अर्कादीन्य् अपि तेजांसि यतो दृश्यन्त एव नो
तू आकाशाच्या या टप्प्यावर आली आहेस, म्हणूनच इथे सूर्य वगैरेचं तेजही दिसत नाही.
यथा महान्धकूपाधः खद्योतो नावलोक्यते । पृष्ठगेन तथेहातो नाधस् सूर्यो ऽवलोक्यते
जशी खोल काळोखी विहिरीच्या तळातून काजवा दिसत नाही, तशीच इथून खाली सूर्यही पाठीमागून दिसत नाही.
अहो नु पदवीम् एतां दूराम् आवाम् उपागते । सूर्यो ऽप्य् अधो ऽणुकणवन् न मनाग् अपि लक्ष्यते
अरे, आपण इतक्या दूर जागी आलो आहोत की खाली सूर्य अगदी लहान कणासारखा दिसतो, किंचितही दिसत नाही.