ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ବୀର ଯୋଧାମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉଥିଲେ। କେହି ଛୁରି ହାତରେ ଧରିଥିଲେ, କେହି ମୁଦ୍ଗର ହାତରେ ନେଇଥିଲେ; କେହି ମୁଷ୍ଟିରେ ବଜ୍ର ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କେହି ଅଙ୍କୁଶ ଦେଖାଇ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲେ। କେହି ହାଳ ନେଇ ଚାଷ କୁଶଳତା ଦେଖାଉଥିଲେ, କେହି ତ୍ରିଶୂଳ ହାତରେ ଧରିଥିଲେ; କେହି ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ଜାଲରେ ଭୂଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କେହି ମୃଦୁ ଲତା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଏଠାରେ କେହି ବେଶି ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ ବଣ୍ଡା ଓ ତୀର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, କେହି ଲାଞ୍ଚ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ବିଶ୍ୱ ଶେଷରେ ଉତ୍ତଳ ସାଗର ତରଙ୍ଗରେ ଭଳି ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଥିଲେ। ଚକ୍ର ଅସ୍ତ୍ରର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଓ ବାଣର ଝଡ଼ରେ ଆକାଶ ଏକ ଅପାର ସାଗର ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅସ୍ତ୍ର ମାନେ ମାଛ ଭଳି ତଳମାଳୁଥିଲେ। ଅସ୍ତ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଓ ସେନାର ଭିଡ଼ରେ ସେ କ୍ଷେତ୍ର ଏକ ଦୁର୍ଗମ ନଦୀ-ସାଗର ଭଳି ହେଉଥିଲା, ଯାହାକୁ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେନି। ରାଜାମାନେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସେନାର ଦୁଇ ପାଖରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟମୁଖୀ ହେଉଥିଲେ। ଏବେ, ଦିଗ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ଜନମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଛନ୍ତି। ଲୀଳାନାଥଙ୍କର ପଦ୍ମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଭୂମିର ବିବରଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କାଶୀ, ମଗଧ, କୋଶଳ, ମିଥିଳା, ଉତ୍କଳ, ମେକଳ, କବଟ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଔଣ୍ଡ୍ର ଓ ଏକତ୍ରିତ ଗୌଡ଼କା ଅଛନ୍ତି। ଡ୍ରିମୟ, ମଦ୍ର, ସୁହମ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ବାଜିମୁଖ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ପୁରୁଷାଦ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। କର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷ, ଅବିଶ୍ରୋତ୍ର, କଚ୍ଚା ମାଛ ଖାଇଥିବାମାନେ, ବ୍ୟାଘ୍ରବକ୍ତ୍ର, କିରାତ, ଶବର, ଏକପାଦ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପାହାଡ଼, ଶିବିବାନ୍, ଜ୍ଞାନ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ ଓ ଉଦୟ ପାହାଡ଼ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଚେଦୟ, ବତ୍ସ, ଦାଶାର୍ଣ୍ଣ, ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ଉପ-ବଙ୍ଗ ଅଛନ୍ତି। କଳିଙ୍ଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଜଠର, ବିଦର୍ଭ, ମେକଳ, ଶବର, ନଗ୍ନପର୍ଣ୍ଣ, କଣ୍ଠତ୍ରିପୁରପୂରିକା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। କଣ୍ଠକସ୍ଥଳ, ପୃଥୁଦ୍ବୀପକର ମୃଦୁ ଲୋକ, କଣ୍ଠଦ୍ରା, ଶୋଣିକ, ଚର୍ମଣ୍ବତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି। କୋକକା, ହେମକୁଡ଼ିଆ, ଶ୍ମଶ୍ରୁଧର, ବଳିଗ୍ରୀବ, ମହାଗ୍ରୀବ, କିଶ୍କିନ୍ଧା, ନାରିକେଲିନା ଅଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ, କୁସୁମପିଡ଼, ମହେନ୍ଦ୍ର, ଦୁନ୍ଦୁର ପାହାଡ଼ ଅଛି। ମାଲୟ, ସୂର୍ୟବଂଶ, ଗଣରାଜ୍ୟ, ନ୍ରିରାଜ୍ୟକ, ଅବନ୍ତି, ସମ୍ବବତୀ ଅଛନ୍ତି। ଦଶପୁର୍ୟ, ଏକକଚ୍ଛ, ଋଷିକ, ତୁରୁଷ୍କ, ଶକ, ବନବାସୀ, ପାହାଡ଼ବାସୀ, ଭଦ୍ରଗିରି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି। ନଗର, ଦଣ୍ଡକ, ଗଣରାଜ୍ୟ, ନ୍ରିରାଜ୍ୟକ, ସହର, ଋଷ୍ୟମୁକ, କର୍କୋଟ, ବନତିମ୍ବିଲା ଅଛନ୍ତି। ପଦ୍ମ, ଚୌରକ, କର୍କବୀର, ବୈରିକ, ପାଶିକ, ଧର୍ମପଟ୍ଟଣ, ପାଂସିକା ଲୋକ ଅଛନ୍ତି। ଶକିକ, କୃଷ୍ଣଚେଲୁର, ନର୍ମଦା, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣ, ଗୋନନ୍ଦ, କନକ, ଚୀନପଟ୍ଟଣ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି। ତାଲିକଟକ, ନଦୀକୁଳବାସୀ, ରହକ, ବେନ୍ନକର୍ହନା, ବୈବୁନ୍ଦକ, ତୁମ୍ବବନ, ଲଜିନଦ୍ବୀପ, କର୍ଣ୍ଣକ ଅଛନ୍ତି। କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଶିବୟ, କୁଙ୍କୁଣ, ଚିତ୍ରକୂଟକ, କର୍ଣ୍ଣାଟ, ମଞ୍ଚକଟକ, ମହାକଟଭିକ ଅଛନ୍ତି। ଆନ୍ଧ୍ର, କୋଲ, ଶିନୟ, ଶିବାଟକ, ଚବୈରିକା, ବଳଦେବ, ପଟ୍ଟଣକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଟୀବା ଅଛନ୍ତି। ଶିଲାକ୍ଷ, ରଦତ, ନନ୍ଦନନ୍ଦ, ଅମଳୟ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପ୍ରସ୍ତରର ଅବସ୍ଥିତିରେ ଲଙ୍କା ରକ୍ଷକ ଦଳର ନିବାସ। ପଶ୍ଚିମ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ଶୂଦ୍ର, ଆଭୀର, ଡ୍ରମିଡ ଅଛନ୍ତି। କୋଟକ, ଷଣ୍ଡ, ସିନ୍ଧୁ, କଳିରୁହ ଅଛନ୍ତି। ହେମଗିରି, ରୈବତକ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ମୟାବନ ଅଞ୍ଚଳ ନଭୁକା ଭଳି ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଯବନ ରହନ୍ତି; ପହ୍ଲବ, ମାର୍ଗଣାବର୍ତ, ଧୂମ୍ରାମ୍ବଷ୍ଠକ ଅଛନ୍ତି। ଲାଜକଣ, ଅମ୍ରଗିରିବାସୀ ଅଛନ୍ତି; ତା'ପରେ ସାଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଔର୍ବର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଛି—ଏହି ଲୀଳାନାଥଙ୍କର ଲୋକ। ଏବେ, ଏହାର ବିପରୀତ ଦିଗର ଜନମାନେ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି ଶୁଣନ୍ତୁ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ମତିମାନ୍, କ୍ଷୁରାର୍ପଣ, ବନଉକହ, ମେଘବନ୍, ଚକ୍ରବନ୍, ଅଷ୍ଟପର୍ବତ ଅଛି। ପଞ୍ଚନଦ, କଶ, ବ୍ରହ୍ମବସତକ, ତାରକ୍ଷତ, ପରବ, ଶାନ୍ତିକ ଅଛନ୍ତି। ଭଟକପୋକ୍ର ପାଖରେ ଗିରିବନ୍ ଓ ଅବମା ଅଛନ୍ତି; ଧର୍ମର ସୀମାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମ୍ଲେଚ୍ଛ ନିମ୍ନଜାତି ଅଛନ୍ତି। ତା'ପରେ ଦୁଇଶ ଯୋଜନ ଜମି ଅଛି; ତା'ପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଶିଖର, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ଶତ-ଶତ ପାହାଡ଼ ରେ ଅଷ୍ଟୋନା ପାହାଡ଼ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ପରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ର ତୀରରେ ବିଶାଳ ଭୟଙ୍କର ସାଗର ଅଛି। ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗିରିମତି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଭେନୁମତି, ତୁରମତି ଦେଶ ଅଛି। ଫାଲ୍ଗୁନକ, ମଣ୍ଡାବ୍ୟ, ଏକନେତ୍ରକ, ପୁରୁକୁଣ୍ଡ, ତୁଖାର, ତାଲମଲ୍ଲ, ଲହାଭା ଅଛନ୍ତି। ବନ୍ଦିଳ, ନବିଳ, ବଳା, ଦୀର୍ଘ କେଶ ଓ ଦୃଢ଼ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଲୋକ; ରଙ୍ଗ, ଖମୁନିକ, କମ୍ପ, ଗୁରୁହା, ଅରୁହା ଅଛନ୍ତି। ତା'ପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନାରୀ ରାଜ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଗାଈ ଓ ବଳଦର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହିମାଳୟ, କାଞ୍ଜ ପାହାଡ଼, ମଧୁମାନ୍ ପାହାଡ଼ ଅଛି। କୈଳାସ, ବସୁମାନ୍, ମେରୁ ଅଛି; ଏହି ପଥରେ ମଦ୍ର, ପୌରବ, ଯୌଧେୟ, ମାଳବ, ଶୂରସେନ ଲୋକ ବସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ବିଶାଳ ଭୂମି, ଅନେକ ଦିଗ, ପାହାଡ଼, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଜନମାନେ ଲୀଳାନାଥଙ୍କର କ୍ରୀଡାକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ।