ଯୁଦ୍ଧ ମଂଚ ଏତେ ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟ ନେଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ମୃତ ସୈନିକମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଛିଣାଯାଇଥିବା ଫୁଲ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଘନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଆନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମାଳା ଜ୍ୟାକାଲ୍ମାନେ ଟାଣି ନେଉଥିଲେ। ରକ୍ତର ଝିଅ ଝିଅ ହ୍ରଦରେ ପଦ୍ମ ଗୁଛ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧ ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହାର ଲାଲ ମାଟି ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା, ମୃତ ସେନାନୀଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ରକ୍ତ ପାଣିରେ ଡୁବିଯାଉଥିଲେ। ହାତୀ ମୃତଦେହର ତାଣ୍ଡବ ମଞ୍ଚ ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲତା-ଗଛ ଛିଣ୍ଡାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଘନ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ବାରିକେଡ୍ ଦ୍ୱାରା ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରକ୍ତର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଛିଣାଯାଇଥିବା ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଓ ମଣିଷଙ୍କର ବାହୁ ତାର ଭେଣ୍ଟିଥିଲା, ଏହି ଲାଲ ଧାରା ଉପରେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗୋଳ ଢାଳ ଭସୁଥିଲା। ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଛିଣିଯିବା ଲୋକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦାନବମାନେ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ତଳେ ଢଳିଯାଉଥିଲେ। ଉପରୁ ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ବାଣର ଝଡ଼ରୁ ଭୟଭୀତ ସେନା ଭାଗିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଅଧମ୍ୟ, ହିକ୍କା ଓ ରକ୍ତ ଧାରାର ଶବ୍ଦ ମିଶିଯାଉଥିଲା। ଅସି, ଶିରା ମୁଖରୁ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତରେ ଧୁଇଯାଇ, ତାଳ, ଓଟ୍ତାଳ, ବେତାଳ ଓ ତାଳ ଢୋଳର ଭୟଙ୍କର ତାଣ୍ଡବ ମଞ୍ଚରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲା। ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ ଓ ଛିଟିଯାଇଥିବା କଠର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଗଭୀରରେ ଲୁଚିଥିଲେ; ଏଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସେନାମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ରଥୀ ଓ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟବିହ୍ୱଳ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। କିଛି ମୃତଦେହର ମୁଖ ମାଟି ମିଶିତ ରକ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏଉଁମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ; କିଛି ମୃତଦେହ ଗର୍ଦ୍ଧନ ଉଠେଇ ଜ୍ୟାକାଲ୍ ଓ କାଉଁମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚ ଭୟଙ୍କର ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗୋଟିଏ ମାଂସ ଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ତାଣ୍ଡବ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଲୋଭରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥଳ ମୃତ୍ୟୁ ଲୋଭୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଅନେକ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ମଣିଷ, ରାଜା ଓ ରଥ ଉଲ୍ଟି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ରକ୍ତ ନଦୀ ତିଆରି କରିଥିଲା; ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ମଞ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ରେ ଭରିଯାଇ, ଯେପରି ବିପ୍ଳବ ଶେଷରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରେ, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ହେଉଥିବା ବୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାଳରେ ଅଧିନ ହୋଇ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା; ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସଦାକାଳ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ଆକାଶର ଅଦ୍ଭୁତ ଆଇନାରେ ଯୁଦ୍ଧର ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ, ସାନ୍ଧ୍ୟା ବେଳାର ରେଖା ଉଦିତ ହେଲା, ଯେପରି ଦିନ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଯାଇଛି। ପୃଥିବୀ, ପାତାଳ, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅନ୍ଧକାର ବିପ୍ଲବର ଜଳରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଚକ୍ରାକାର ଭୂତମାଳା ପରି ଛଡ଼ିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଭେଦି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନର ପର୍ବତ ଶିର ଉପରେ ଦେଖାଦେଲା, ଲାଲ ଅରୁଣ ରଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଓ ତାରାମଣିରେ ଭରିଯାଇ। ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ଘନ ଅନ୍ଧକାରରେ, ରସଶୂନ୍ୟ ହ୍ରଦରେ, ପଦ୍ମ ମୁଁହ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ମୃତ ହୃଦୟରେ ଆଶା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ। ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଙ୍ଖ ଝୁଲାଇ, କୁମ୍ଭୀର ପରି ଗର୍ଦ୍ଧନ ଗୁଡ଼ିଏ ଶିଖି ନିଦ୍ରାରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କ୍ଷୀଣ କିରଣରେ ଶ୍ରେଣୀ ଶ୍ରେଣୀ କମଳ ଖୁସିରେ ଫୁଟିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ପ୍ରଭାବଳୀରେ ଶୌର୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ। ଲାଲ ପାଣିରେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମ ପୋଖରୀ ସାନ୍ଧ୍ୟାର ବାଣରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ତାହାର କମଳମାନେ ମୁଁହ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲେ। ଉପରେ ଆକାଶ ଝିଅ ଝିଅ ଚିହ୍ନ ତାରା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା; ତଳେ ପୋଖରୀ ତାରା ଓ କମଳ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିଲା। ଅନ୍ଧକାର ତାହାର କାମ ସାରି, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଜଳ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରିଦେଲା। ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚ ଭୂତ, ପିଶାଚ ଓ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ଭରିଯାଇଥିଲା; ଅସ୍ଥିର ଝଙ୍କାର, କାଉଁ ଓ ଗୃଧ୍ରଙ୍କ ଖେଳାଳି ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ରଥ ତୁଳି ଅଗ୍ନି ଶିଖାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚ ଜଳିଉଠିଥିଲା; ଚର୍ମ ଓ ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ପୋଷିତ ହୋଇ, ‘ପଚା ପଚା’ ଶବ୍ଦରେ ଜ୍ୱାଳା ଉଛ୍ୱାସିଥିଲା। ମୃତଦେହର ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡ ଚିରି ଛିଟିଯାଉଥିଲା, ଶବ ରାଶି ଛଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ଭୂତମାନେ ଚିତା ମଞ୍ଚର ଖେଳାଳି ଲୁଚି ନଳିଖେଳ କରୁଥିଲେ। କୁକୁର, କାଉଁ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତମାନଙ୍କ ଗୋଳମାଳରେ ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଏକଠି ହୋଇ ଉତ୍ପାତ କରୁଥିଲେ। ପାଗଳ ଡାକିନୀମାନେ ରକ୍ତ, ମାଂସ, ଚର୍ମ ଓ ମଜ୍ଜା ଟାଣିନେଉଥିଲେ; ପିଶାଚମାନେ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତ, ଚର୍ମ ଓ ମାଂସ ଚବାଇ ଚୁସିଉଠୁଥିଲେ। ଏହି ସମାବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ମଶାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ରକ୍ତ ଧାରା ଓ ଶବ ରାଶି ଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ଏକ ଶବ ଶବକାରମାନେ ଆଣି ରଖିଥିଲେ, ପାଖରେ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଥିଲା। ଏଠାରେ ଖୋଲା ଜଠର, ଅସ୍ଥି ଓ ଖପର ତାଣ୍ଡବରେ ଏହି ସ୍ଥଳ ଭରିଯାଇଥିଲା, ନାଡ଼ିଆ ଅନ୍ତର, ଚର୍ମ ଓ ରକ୍ତ ମେଘ ଓ ଶିଆଳ ଦ୍ୱାରା ଶେଷର ହୁଙ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଏକ ରକ୍ତ ନଦୀ ଦୃତ ଧାରାରେ ବହୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଭୂତମାନେ ବସୁଥିଲେ; କାଉଁ ଅସ୍ଥି ଛିଣିନେଉଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥଳ ପିଶାଚମାନେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ମୃତଦେହର ଖାଲି ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଯୁବକ ପିଶାଚମାନେ ଶୁଇଥିଲେ; ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ ତଳେ ଏକ ଦାନବ ତାଙ୍କର ପାନ ଖେଳାଳିରେ ଲଗିଥିଲେ। ମଦ ମୁଗ୍ଧ ଭୂତମାନଙ୍କ ଝଗଡ଼ାରେ ଶ୍ମଶାନ ଜଳିଉଠିଲା, ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ମ ଗନ୍ଧର ଘନ ବାୟୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲା। ମୁଦ୍ରା ଓ ଦାୟସର ଝଙ୍କାର, ତୀବ୍ର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଯକ୍ଷମାନେ ଅର୍ଧପକା ଶବ ଖାଇବା ଲାଗି ଉଲ୍ଲାସ କରୁଥିଲେ। ବଙ୍ଗ ଓ କଳିଙ୍ଗର ନାରୀମାନେ ହାତରେ ତଳୱାର ଧରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାର ଅଗ୍ନି ତାରା ପଡ଼ିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।