ଏହି ଜଗତର ଜୀବନ ଚକ୍ର ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ନିର୍ମମ। ଶିଶୁବୟସ ଅପର୍ୟାପ୍ତ, ଯୁବକାଳ ଆସି ଶିଶୁବୟସକୁ ଶୋଷି ନିଏ, ଏବଂ ତା’ପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସି ଯୁବକୁ ଟଳାଇ ଦିଏ। ଏଭଳି ଏକ ପରେ ଏକ ବୟସ ଅନ୍ୟକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣା ବହୁତ କଠୋର ଓ ନିଷ୍ଠୁର। ଯେପରି ଶୀତଳ ପାଳେ ଏକ ପଦ୍ମକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଏ, କିମ୍ବା ବତାସ ଶରତର ମେଘକୁ ଚିଥରାଇ ଦିଏ, ସେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଶରୀରକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୋଷି ଦିଏ, ଏକ ନଦୀ ତୀରର ଗଛକୁ ମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଦିଏ। ବୟସ ହେବା ସହ ବ୍ୟକ୍ତିର ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଓ ଲମ୍ବା ହୋଇଯାଏ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ନାରୀମାନେ ଏକ ହାଥୀ ଦେଖିବାପରି ଦେଖନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଲେ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଦୁଃଖିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଜ୍ଞାନ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ, ଯେପରି ହାରିଥିବା ସହଧର୍ମିଣୀ ଘର ଛାଡ଼ି ଯାଏ। ଏବେ ସେ ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଚାକର, ପୁଅ, ଜନାନୀ, ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ନେହୀମାନେ ହସନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପାଗଳ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ବୟସ ହେବା ସହ ବିବେକ ନାଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଦୁଃଖ ଓ ଶକ୍ତିହୀନତା ବଢ଼ିଯାଏ, ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଏକ ଗରୁଡ଼ ପରି ପୁରୁଣା ଗଛ ଉପରେ ଆସି ବସିଯାଏ। ଏହି ବୟସରେ ଅଭିଲାଷ ଓ ଆଶା ଅଧିକ ହୋଇଯାଏ, ଦୁଃଖ ଓ ଦୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଅଭିଲାଷ ଏକା ଏକା ଦୁଃଖର ସାଥୀ ହୋଇ ରହିଯାଏ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଏହି ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—"ପରଲୋକରେ କ’ଣ ଦୁଃଖଦାୟକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୋତେ କରିବାକୁ ପଡିବ? ଏହି ଭୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଯାହାକୁ ପ୍ରତିବାଦ କରିପାରିବା ନୁହେଁ।" "ମୁଁ କିଏ? ଏତେ ଦୁଃଖିତ ମୁଁ କ’ଣ କରୁଛି? କିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି? ଏମିତି ଭାବନା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ଏବଂ ମୁଁ ଏକା ଏକା ନିରବ ହୋଇଯାଏ।" ଏହି ବୟସରେ ଭୋକ ଯଦି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ମଧ୍ୟ, ଭୋଗ କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଏହି ଦୁର୍ବଳତାରେ ହୃଦୟ ଜଳିଯାଏ। ବୟସର କ୍ରାନ୍ତି ପ୍ରାଣୀର ଶରୀର ଉପରେ ଏକ ପୁରୁଣା କଠୁର କଠୁର କ୍ରେନ୍ ପରି ବସିଯାଏ, ରୋଗ ନାଗମାନେ ତା’କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଖୋଖି ଓ କ୍ରନ୍ଧନ କରେ। ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ ବୟସର କୁହୁଡି ଆସିଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁର ପେଚ ଏକ ଉଲ୍ଲୁ ପରି ଅନ୍ଧକାର ଆଶା କରି ଦୃତ ଗତିରେ ଆସୁଛି। ଯେପରି ସଂଧ୍ୟା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଏଭଳି ଶରୀରରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଖାଯିବା ସହିତ ମୃତ୍ୟୁ ତା’କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଶରୀର ଗଛ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଦୃଶ୍ୟ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ମଧୁମକୁମ୍ଭୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସି ଲୋକକୁ ଗ୍ରସି ନିଏ। ଏକ ଶୂନ୍ୟ ସହର, କିମ୍ବା ଶାଖାଛେଦିତ ଗଛ, କିମ୍ବା ବର୍ଷାହୀନ ଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ପାଇଁ ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅସ୍ଥିର ଶରୀର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିନଥାଏ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଖୋଖି ଶବ୍ଦ କରି ଶକ୍ତିର ସହିତ ମଣିଷକୁ ଗ୍ରସି ନିଏ, ଏକ ଗିଧ ପରି ମାଂସ କୁହାଁ ଉଠାଏ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଶରୀରକୁ ଦେଖି ଦୃତ ଗତିରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧରି ଶରୀରକୁ ନାଷ୍ଟ କରିଦିଏ, ଏକ କନ୍ୟା ପଦ୍ମ କୁ ଚିଉଁଥିବା ପରି। ଏହି ବୟସ ଧୁଳିରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶବ୍ଦ କରେ, ଶରୀରକୁ ଛିଣ୍ଡି ଦିଏ, ଏକ ବାତ୍ୟା ଗଛର କୋମଳ ପତ୍ରକୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଇଥିବା ପରି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆଘାତରେ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଶୀତ ଓ ତୁଷାର ଆଘାତରେ ନିର୍ମାନ୍ୟ ହୋଇଥିବା ପରି। ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଚାନ୍ଦ୍ରିକା ପରି ଶିର ଉପରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଛାଇଯାଏ, ଖୋଖି ଓ ଜ୍ୱରର ବାତାସ ଫେଲାଏ, ରାତିରେ ଫୁଟୁଥିବା କମଳ ପରି। ଏହି ଦୁଃଖର ଉପପତି 'କାଳ' ଯେତେବେଳେ ଦେଖେ ଯେ ମୁଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଧୁଳିରେ ପକା ଲାଉ ପରି ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଏହାକୁ ଗ୍ରସି ନିଏ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନଦୀତନୟା (ମୃତ୍ୟୁ ଦେବୀ) ସହଯୋଗରେ ଶରୀର ଗଛର ମୂଳକୁ କାଟି ଦିଏ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦିଏ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଶୁଧାର ମାନେ ଯୁବକୁ ଖାଇ, ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇ ଦେଖି ଶରୀରର ମାଂସ ଉପରେ ଲୋଭ କରି ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିର ସଙ୍ଗୀ, ଶରୀର ଅରଣ୍ୟର ଶ୍ୟାଳ ପରି ବିଳାପ କରି ଘୁରେ। ଖୋଖି, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ଦୁଃଖର ଧୂଆଁ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଅଗ୍ନିରେ ଲୋକ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ବୟସରେ ଶରୀର କମଳ ଅଙ୍କୁର ପରି ଧଳା ଓ କୋମଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତା’କୁ ବାକୁରା କରିଦିଏ, ଫୁଲ ଭରା ଲତା ଝୁଲିଯାଏ ପରି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର କର୍ପୂର ପରି ଧଳା ଶରୀରକୁ ମୃତ୍ୟୁର ହାଥୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ଏଠାରେ ରାଜା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଚାମର ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଗାମୀ, ରୋଗର ପତାକା ତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଜଣାଇ ଦିଏ। ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ହାରିଯାନ୍ତି। ଶରୀର ଗୃହ ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ତୁଷାର ଲାଗିଛି, ସେଠି ଚକ୍ଷୁର ପୁପୁଳି ମଧ୍ୟ ହଲିଲା ହେବାରେ ଅସମର୍ଥ। ଏହି ସଂସାର ରୂପୀ ସୁଗନ୍ଧିତ କୋଠରୀରେ, ଶରୀର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଚାମର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଦିପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଚାନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ଶରୀରରେ ଦେଖାଯିବା ସହିତ, ମୃତ୍ୟୁର ପଦ୍ମ କ୍ଷଣେ ଫୁଟିଯାଏ। ଶରୀର ମହଳ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଇଷ୍ଟମର୍ଦ୍ଦନ ଲେପରେ ମାଝିରେ, ଅସହାୟତା, ବେଦନା ଓ ଦୁର୍ଗତି ପ୍ରମୋଦର ସାଥୀ ହୋଇ ରହିଯାନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ମୋ ପ୍ରମାଦୀ ମନର ଲୋକ ପାଇଁ କ’ଣ ସୁଖ ରହିଛି? ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ଜୀବନକୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପରେ ଧରି ରଖିବାରେ କ’ଣ ଉପକାର? ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଏହି ଜଗତରେ କେହି ମଣିଷଙ୍କୁ ଅଜୟ ରହିଛି, ତାହା ସମସ୍ତ ଆଶାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ଏହି ସଂସାର ରୂପୀ ମୋହ, ଅବିବେକୀ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ଭାଗରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଜାଳର ଖଞ୍ଚାରେ ଅଟକିଥିବା ପରି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି କିପରି ଆସକ୍ତି ହେବ? ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଫଳ ଖାଇବାକୁ କେବଳ ଶିଶୁମାନେ ଚାହାନ୍ତି।