ହେ ରାମ, ଏହି ବିଶାଳ ମାୟା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏଠାରେ କ’ଣ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଭାବିବାଯୋଗ୍ୟ? ଯଦି ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଏ, ତେବେ କିଛି ନିଶ୍ଚିତ କୁହିବା ଯାଏନାହିଁ। ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରଟି ଏକ ଦାସର କାହାଣୀ ପରି, ଯାହାକୁ କେବଳ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଳରେ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ଅବିରତ ଚକ୍ର, ଅସତ୍ୟ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବା ମାୟା ପରି ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଏ; ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ସତ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ସଂସାର ନେଇ କିଛି ଭ୍ରମ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହୋଇ, ଭୋଗ ଓ ପଦବି ଲାଗି ମନ ଆବୃତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଏହି ସମୟରେ ମାୟାରେ ଆବୃତ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାକୁ ହସ୍ତଗତ ଫଳ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିବେକୀ ଆତ୍ମା ଏହି ମୃଗମାୟାକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଥାଏ, ସେ ଆତ୍ମାଭିମାନକୁ ପକାଇ ଦେଉଛି, ଯେପରି ସାପ ତାହାର ପୁରୁଣା ଚାମ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି। ଏପରି ଉପେକ୍ଷା ଲାଭ କରି, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଯଦିଓ ଦେହରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥାଏ, ତଥାପି ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ମାନ୍ୟ ମାନ୍ୟ ପରି ସେ ଅନୁଭବ କରେ। ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେହ ଲାଗି ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହି, ରୋଗ ଓ ବିନାଶ ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରି, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଦେହ ଲାଗି ଶ୍ରମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; କେବଳ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଭକ୍ତି ରଖ। ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଡାଶୂର କାହାଣୀ ପରି, କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଦ୍ରବ୍ୟହୀନ; ଏଠାରେ ଅଧିକ କ’ଣ କୁହିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ? ଏବେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଡାଶୂର ନାମକ ଏହି କାହାଣୀ କୁହିବି, ଯାହା ଏହି ସଂସାର ମାୟାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଉଛି। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମଗଧ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ। ସେଠାରେ ବିସ୍ତୃତ କଦମ୍ବ ଦଳ, ତାଳ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଅନେକ ଚମତ୍କାରୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହୁଥିଲେ, ଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା। ଚାଷ ଭରା ଖେତ, ସହର ଉଦ୍ୟାନ, ଏବଂ ନଦୀ କୂଳରେ କମଳ, ନୀଳ ଶତଦଳ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା। ଉଦ୍ୟାନରେ ଝୁଲା ଖେଳୁଥିବା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଗହଣାର ଝଙ୍କାରରେ ସ୍ଥାନକୁ ମଧୁର କରୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ରାତିର ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ପ୍ରସରିଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ପାହାଡ଼ର ଢାଳା ଉପରେ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଘନଛାୟା, କଦଳୀ ଗଛ ଓ ନୀପ ଝାଡ଼ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଥିଲା। ତାହାଁଠି, ପତ୍ରାଳି ମଧ୍ୟରେ ତିତିରି ପକ୍ଷୀର ଡାକ, ଜରଣାର ଜଳର ଧ୍ୱନି, ଆମ୍ବ ଲତାର ମନୋହର ଫୁଲ ଓ କୋଇଲୀର ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଅଞ୍ଚଳ ଜନଜାତି ମହିଳାମାନେ ଖେଳୁଥିଲେ, ତାଳ ପତ୍ରରେ ଆକାଶ ଢାକିଯାଉଥିଲା, ପୋଖରୀରେ କମଳ ଫୁଲ ଭରିଥିଲା ଓ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଫୁଲର ରେଣୁ ଚାଲି ହେବାରେ ବାୟୁ କେଶର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ, ପ୍ରବଳ ପକ୍ଷୀର ଡାକ ଶରଦ ହ୍ରଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ଏହି ମହାନ ଓ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ, ଚମତ୍କାରୀ ପକ୍ଷୀ ଭରା ଗଛ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମାଚାରୀ ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ଋଷି ବସୁଥିଲେ। ସେ ଋଷିଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଡାଶୂର, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପ, ରାଗ ଶୂନ୍ୟ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ; ସେ କଦମ୍ବ ଗଛର ଏକ ଡାଳି ଉପରେ ବସୁଥିଲେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ତପସ୍ବୀ କିଏ, କେଉଁଠିଁ ଏମିତି ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ କେମିତି ସେ କଦମ୍ବ ଗଛର ଡାଳି ଉପରେ ବସିଥିଲେ? ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶରଲୋମା, ସେ ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତିକ କଚ ପରି ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ, ଏହି ପୁଅଙ୍କ ସହିତ ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଜୀବନ କାଟିଥିଲେ। ଅନେକ ବର୍ଷ ବିତିଲାପରେ, ଶରଲୋମା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଙ୍କ ଘର ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ଡାଶୂର ଏକାକୀ ହୋଇ, ପିତା ବିୟୋଗରେ କୁରର ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଲାପ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ପିତାମାତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲା, ଶୀତକାଳରେ ପଦ୍ମ ପରି ମୁଝିଗଲେ। ଏପରେ, ଏହି ଦୁଃଖିତ ଶିଶୁକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ହୀନ ଦେବତା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, "ହେ ଋଷିପୁତ୍ର, ବିଦ୍ୱାନ୍, କାହିଁକି ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନୀ ପରି କାନ୍ଦୁଛ? ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରର ଅସ୍ଥିରତା କି ତୁମେ ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ? ସଂସାରୀ ଲୋକ ସଦା ଏପରି; ଜନ୍ମ, ଜୀବନ, ମୃତ୍ୟୁ ଅନିବାର୍ୟ। ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦେଖାଯାଏ—ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି—ସବୁ କିଛି ଶେଷ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯାହା ଜନ୍ମିଛି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶେଷ ହେବ।" "ସେ 'ସେ ଦେହହୀନ'—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରି।" ତାପରେ, ସେ ଉଠି, ପିତାଙ୍କ ପୂର୍ବକ୍ଷାର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଉଚ୍ଚତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ତାଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତିନି ସଂଯମ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତଥାପି, ସେ ଏତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଶୁଭ୍ର ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲାନାହିଁ; ପୃଥିବୀକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବି, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନାପାଇଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—"ମୋର ନିବାସ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଗଛ ଶିଖର ଉପରେ ହେଉ।" "ଏବେ ମୁଁ ଏମିତି ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପକ୍ଷୀ ପରି ଶାଖା ଓ ପତ୍ର ଉପରେ ରହିପାରିବି।