ଦଶକୋଟୀଶ୍ ଚ ଵର୍ଷାଣାମ୍ ଅନୁଶାସ୍ଯ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଅନ୍ତେ ଵିରକ୍ତତାଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଉପଶାନ୍ତଂ ବଡେର୍ ମନଃ
ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ତିନୋଟି ଲୋକର ଶାସନ କରିବା ପରେ, ଶେଷରେ ବଡ଼ଙ୍କର ମନ ଅସକ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଲା।
ଊହାପୋହସହସ୍ରାଣି ଭାଵାଭାଵଶତାନି ଚ । ବଡିନା ପରିଦୃଷ୍ଟାନି କ୍ଵ ସମାଶ୍ଵାସମ୍ ଏତ୍ଵ୍ ଅସୌ
ହଜାର-ହଜାର ଅନୁମାନ ଓ ନିରାକରଣ, ଶତ-ଶତ ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଅବସ୍ଥା ବଡ଼ ଦେଖିଛନ୍ତି; ଏବେ ସେ କେଉଁଠି ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇପାରିବେ?
ଭୋଗାଭିଲାଷଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ବଡିସ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣମାନସଃ । ଆତ୍ମାରାମସ୍ ସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅଦ୍ଯ ପାତାଲକୋଟରେ
ବଡ଼ ଭୋଗର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଆଜି ପାତାଳର ଗଭୀରତାରେ ସ୍ୱୟଂ ଆନନ୍ଦରେ ନିତ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି।
ପୁନର୍ ଏତେନ ବଡିନା ଜଗଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରତଯାଖିଲମ୍ । ଅନୁଶାସ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ରାମ ବହୂନ୍ ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ଇହ
ପୁନି ବଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଶାସନ କରାଯାଇଥିଲା, ହେ ରାମ।
ନ ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରପଦପ୍ରାପ୍ତ୍ଯା ତୁଷ୍ଟିସ୍ ସମୁପଜାଯତେ । ନ ତସ୍ଯ ସ୍ଵପଦଭ୍ରଂଶାଦ୍ ଉଦ୍ଵେଗ ଉପଜାଯତେ
ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ପାଇଲେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ପଦ ହରାଇଲେ କେବେ ଚିନ୍ତା ହୁଏନାହିଁ।
ସ ସମସ୍ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ ସର୍ଵଦୈଵୋଦିତାଶଯଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଆହରନ୍ ସ୍ଵସ୍ଥ ଆକାଶ ଇଵ ତିଷ୍ଠତି
ସେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମ, ସଦା ଦିବ୍ୟ ଭାବନାରେ ରହନ୍ତି; ଯାହା ଆସେ, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଆକାଶ ପରି ଅଚଳ ରହନ୍ତି।
ବଡିଵିଜ୍ଞାନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଏଷା ତେ କଥିତା ମଯା । ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତୋ ଭଵ
ବଡ଼ଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତ ହେଉ।
ବଡିଵତ୍ ସ୍ଵଵିଵେକେନ ନିତ୍ଯୋ ଽହମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚଯାତ୍ । ପଦମ୍ ଆସାଦଯାଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ପୌରୁଷେଣୈଵ ରାଘଵ
ବଡିଙ୍କ ପରି, ନିଜ ବିବେକ ଓ 'ମୁଁ ଚିରନ୍ତନ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ପରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର, ରାଘବ।
ଦ୍ଵେ ଚାଷ୍ଟୌ ଚୈଵ ଵର୍ଷାଣାଂ କୋଟୀର୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଅନ୍ତେ ଵୈରସ୍ଯମ୍ ଆପନ୍ନୋ ବଡିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସୁରୋତ୍ତମଃ
ଅଷ୍ଟ କୋଟି ବର୍ଷ ଯାଏଁ ତିନି ଜଗତର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ବଡି ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ଶେଷରେ ଅସକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଵଶ୍ଯଵୈରସ୍ଯଂ ଭୋଗପୂଗମ୍ ଅରିନ୍ଦମ । ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ସତତାନନ୍ଦମ୍ ଅଵୈରସ୍ଯପଦଂ ଵ୍ରଜ
ସେଥିପାଇଁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିବା, ଅନେକ ଭୋଗ ପରେ ଅସକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆସେ; ସେଗୁଡିକୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ଅସକ୍ତିହୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେ।
ଇମା ଦୃଶ୍ଯଦୃଶୋ ରାମ ନାନାକାରଵିକାରଦାଃ । ନ କାଶ୍ଚନ ତଵାତ୍ମୀଯା ଦୂରାଚ୍ ଛୈଲଶିଲା ଇଵ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନେ, ରାମ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣେ; ଏମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମର ନୁହଁନ୍ତି, ଯେପରି ବହୁଦୂରରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ପଥର ତୁମର ନୁହଁ।
ଧାଵମାନମ୍ ଇହାମୁତ୍ର ଲୁଠିତଂ ଲୋକଵୃତ୍ତିଷୁ । ସଂସ୍ଥାପଯ ନିବଧ୍ଯୈତନ୍ ମନୋ ହୃଦଯକୋଟରେ
ଏହିଠାରେ ଓ ସେଠାରେ, ଜଗତର କାମକାଜ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଏହି ମନକୁ ତୁମେ ନିଜ ହୃଦୟର ଗଭୀରତାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି ରଖ।
ଚିଦାଦିତ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ ଏଵ ସର୍ଵତ୍ର ଜଗତି ସ୍ଥିତଃ । କଃ ପରସ୍ ତେ କ ଆତ୍ମୀଯଃ ପରିସ୍ଖଲସି କିଂ ମୁଧା
ତୁମେ ଅବିରତ ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ। କିଏ ଅନ୍ୟ, କିଏ ତୁମର? ଏମିତି ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ କାହିଁକି ଘୁରୁଛ?
ତ୍ଵମ୍ ଅନନ୍ତୋ ମହାବାହୁସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆଦ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ତ୍ଵଂ ପଦାର୍ଥଶତାକାରୈଃ ପରିସ୍ଫୂର୍ଜସି ଚିଦ୍ଵପୁଃ
ତୁମେ ଅସୀମ, ବଳଶାଳୀ, ଆଦି ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ। ତୁମେ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁର ଆକାରରେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ।
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ପ୍ରୋତଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ବୋଧେ ନିତ୍ଯୋଦିତେ ଶୁଦ୍ଧେ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣୋ ଯଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ତୁମ ଉପରେ ଗୁଠିଥିବା ମଣିମାଳା ପରି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନ୍ୱିତ। ଏହା ସଦା ଉଦିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ରହିଛି।
ନ ଜାଯସେ ନ ମ୍ରିଯସେ ତ୍ଵମ୍ ଅଜଃ ପୁରୁଷୋ ଵିରାଟ୍ । ଚିଚ୍ ଛୁଦ୍ଧୋ ଜନ୍ମମରଣଭ୍ରାନ୍ତଯୋ ମା ଭଵନ୍ତୁ ତେ
ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହାଁ, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନାହାଁ; ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ବିଶାଳ ପୁରୁଷ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା। ତୁମ ମନରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭ୍ରମା ଆସୁନାହାଁ।
ସମସ୍ତଜନ୍ମରୋଗାଣାଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍ । ତୃଷ୍ଣାମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଭୋଗାନାଂ ଭୋକ୍ତୈଵ ଭଵ କେଵଲମ୍
ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ ରୋଗର ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ବିଚାର କରି, ଭୋଗର ଆସା ଛାଡ଼ିଦେଉ; କେବଳ ଅନୁଭବକାରୀ ହେଇଯା।
ତ୍ଵଯି ସ୍ଥିତେ ଜଗନ୍ନାଥେ ଚିଦାଦିତ୍ଯେ ସଦୋଦିତେ । ଇଦମ୍ ଆଭାସତେ ସର୍ଵଂ ସଂସାରସ୍ଵପ୍ନମଣ୍ଡଲମ୍
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଭାବେ, ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ସଦା ଉଦିତ ଅଛ, ସମସ୍ତ ଏହି ସଂସାର ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନର ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯାଏ।
ମା ଵିଷାଦଂ କୃଥା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ସୁଖଦୁଃଖୈଷଣା ନ ତେ । ଶୁଦ୍ଧଶ୍ ଚିଦ୍ ଅସି ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଵସ୍ତ୍ଵଵଭାସକଃ
ଅନାବଶ୍ୟକ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ନି; ସୁଖ ଦୁଃଖର ଚେଷ୍ଟା ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା।
ପୂର୍ଵମ୍ ଇଷ୍ଟମ୍ ଅନିଷ୍ଟଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନିଷ୍ଟଂ ଚେଷ୍ଟମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ତଦଭ୍ଯାସାତ୍ ତତୋ ଽପି ଦ୍ଵେ ପରିତ୍ଯଜ
ପୂର୍ବରୁ ଯାହାକୁ ଚାହିଲୁ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଚାହିଲୁ, ଏବେ ଯାହାକୁ ଚାହିଲୁ ନାହିଁ ତଥାପି କରୁଛ, ଏମିତି ଭାବନା କରି ଏବଂ ଏହାର ଅଭ୍ୟାସ କରି, ସେ ଦୁଇଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେ।
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟଦୃଶୋସ୍ ତ୍ଯାଗେ ସମତୋଦେତି ଶାଶ୍ଵତୀ । ତଯା ହୃଦଯଵର୍ତିନ୍ଯା ପୁନର୍ ଜନ୍ତୁର୍ ନ ଜାଯତେ
ଭଲ ଓ ଖରାପ ଭାବନାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଚିରକାଳ ଶାନ୍ତି ଉଦୟ ହୁଏ। ଏହି ଶାନ୍ତି ହୃଦୟରେ ବସିଲେ, ପୁଣି ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯେଷୁ ଯେଷୁ ପ୍ରଦେଶେଷୁ ମନୋ ମଜ୍ଜତି ବାଲଵତ୍ । ତେଭ୍ଯସ୍ ତେଭ୍ଯସ୍ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ତଦ୍ ଧି ତତ୍ତ୍ଵେ ନିଵେଶଯେତ୍
ମନ ଯେଉଁଠିଏ ଛୁଆ ପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେଠାଠାରୁ ମନକୁ ଟାଣି ନେଇ, ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ କର।
ଏଵମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତାଭ୍ଯାସଂ ମନୋମତ୍ତମତଙ୍ଗଜମ୍ । ନିବଧ୍ଯ ସର୍ଵଭାଵେନ ପରଂ ଶ୍ରେଯୋ ଽଧିଗମ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ କରି, ମନର ମତ୍ତ ହାତୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ବାନ୍ଧି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ।
ମା ଶଠୈର୍ ଅଯଥାର୍ଥଜ୍ଞୈର୍ ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିହତାଶଯୈଃ । ଧୂର୍ତସଙ୍କଲ୍ପଵିକ୍ରୀତୈର୍ ଵିମୂଢୈସ୍ ସମତାଂ ଗମଃ
ଯେଉଁମାନେ ଠକିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ଚତୁର୍ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ମୂଢ଼ତାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିନାହିଁ।
ଅକିଞ୍ଚନାତ୍ ସ୍ଵନିର୍ଣୀତୌ ଲମ୍ବମାନାତ୍ ପରୋକ୍ତିଷୁ । ନ ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଅଧିକୋ ଲୋକେ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ଦୁଃଖଦଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯିଏ କିଛି ନାହିଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବୁଝିବାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଉପରେ ଭରସା କରେ, ସେଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଢ଼ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଦେବା ଲୋକ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ତ୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଅଵିଵେକାଭ୍ରମ୍ ଉଦିତଂ ହୃଦଯାମ୍ବରେ । ଵିଵେକପଵନେନାଶୁ ଦୂରଂ ନଯ ମହାମତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମ ହୃଦୟ ଆକାଶରେ ଅବିବେକର ଧଳି ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ବିବେକର ପବନରେ ଶୀଘ୍ର ଦୂରେଇଦିଅ।
ଆତ୍ମନୈଵ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯାଵଦ୍ ଆତ୍ମାଵଲୋକନେ । ନ କୃତୋ ଽନୁଗ୍ରହସ୍ ତାଵନ୍ ନ ଵିଚାରୋଦଯୋ ଭଵେତ୍
ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୟା ମିଳେନାହିଁ ଏବଂ ତାପରେ ବିଚାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ଵେଦଵେଦାନ୍ତଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତର୍କଦୃଷ୍ଟିଭିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଯମ୍ । ନାତ୍ମା ପ୍ରକଟତାମ୍ ଏତି ଯାଵନ୍ ନ ସ୍ଵମ୍ ଅଵେକ୍ଷଣମ୍
ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜେ ନିଜକୁ ନ ଦେଖିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନା ରାମ ପ୍ରସାଦେ ସମଵସ୍ଥିତଃ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ଵିତତଂ ବୋଧଂ ମଦ୍ଵଚାଂସ୍ଯ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯସେ
ହେ ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ଦୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ବିସ୍ତୃତ ଜ୍ଞାନକୁ ଅଧିଗମ କରିଛ, ଏବଂ ମୋର କଥାକୁ ବୁଝିପାରୁଛ।
ଵିକଲ୍ପାଂଶଵିହୀନସ୍ଯ ତ୍ଵଯୈଷା ଚିଦ୍ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଗୃହୀତା ଵିତତା ଵ୍ଯାପ୍ତିର୍ ମଦୁକ୍ତା ପରମାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ସେଇ ଚେତନାର ସମସ୍ତତା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କହିଛି, ସେଠିକି ତୁମେ ଧରିପାରିଛ।