ଭୃଶଂ ଯଂ ସୁଜନପ୍ରାଯଂ ଲୋକାସ୍ ସାଧୁଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ସ ଵିଶିଷ୍ଟସ୍ ସ ସାଧୁସ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂଶ୍ରଯେତ୍
ଯିଏକି ଅଧିକାଂଶ ଭଲ ଲୋକ ଭଲ ମଣିଷ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେଠିକି ସତ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭଲ ଲୋକ। ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସହ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଧାନଂ ତତ୍କଥାଶ୍ରଯମ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରଂ ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମୁଚ୍ଯତେ ତଦ୍ଵିଚାରଵାନ୍
ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସର୍ବୋପରି, ଏହି ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଠିକି ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର। ଏହା ଉପରେ ଭାବନା କରୁଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରସତ୍ସଙ୍ଗମଜୈର୍ ଵିଵେକୈସ୍ ତଥା ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ବଲାନ୍ ମଲାନି । ଯଥା ଜଲାନାଂ କତକାନୁଷଙ୍ଗାଦ୍ ଯଥା ଜଡାନାମ୍ ଅଭଯୋପଯୋଗାତ୍
ଯେପରି ଜଳର ମାଳିନ୍ୟ କଟକ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ହଟିଯାଏ, ଏବଂ ମୂଢ଼ମନେ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମନର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହୁଏ।
ଯ ଏଷ ଦେଵଃ କଥିତୋ ଯସ୍ମିଞ୍ ଜ୍ଞାତେ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଵଦ କ୍ଵାସୌ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵଃ କଥମ୍ ଏନମ୍ ଅହଂ ଲଭେ
ଯିଏ ଏହି ଦେବତା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ମୋତେ କୁହ, ସେ ଦେବତା କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି?
ଯ ଏଷ ଦେଵଃ କଥିତୋ ନୈଷ ଦୂରେ ଽଵତିଷ୍ଠତେ । ଶରୀରେ ସଂସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଏହି ଦେବତା ଯିଏ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ସେ କେବେ ଦୂରେ ନୁହଁନ୍ତି; ସେ ସଦା ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ବୋଲି ପରିଚିତ।
ଏଷ ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଵ୍ ଏଷ ସର୍ଵଗଃ । ଵିଦ୍ଯତେ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ଏଵୈକୋ ନ ତୁ ଵିଶ୍ଵାଭିଧାସ୍ତି ଦୃକ୍
ଏହିଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ଏକମାତ୍ର; କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଯିଏ, ସେ ବିଶ୍ୱ ନୁହଁନ୍ତି। ପ୍ରକୃତରେ, ଏହି ଏକମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି; 'ବିଶ୍ୱ' ନାମକ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଅଲଗା କେହି ନାହିଁ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଷ ଶଶିଭୃଚ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵ ତପନଶ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଏହି ଚେତନା ମାତ୍ର; ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା — ସମସ୍ତେ ଚେତନା ମାତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହଁନ୍ତି।
ବାଲା ଅପି ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଯଦି ଚେତନମାତ୍ରକମ୍ । ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କୈଵାତ୍ର ନାମ ସ୍ଯାଦ୍ ଉପଦେଶତା
ଏହି ସଂସାର କେବଳ ଚେତନା ମାତ୍ର ବୋଲି ଛୁଆମାନେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି; ଯଦି ଏହା ଏଭଳି, ତେବେ ଏଠାରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଯିବ, କିମ୍ବା ଏହାକୁ କେଉଁ ନାମ ଦିଆଯିବ?
ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଚେତନଂ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଇତି ଯଜ୍ ଜ୍ଞାତଵାନ୍ ଅସି । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏତଦ୍ ଵିଜ୍ଞାତଂ ଭଵତା ଭଵତାରଣମ୍
ତୁମେ ବୁଝିଛ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଚେତନା ମାତ୍ର ଓ ସଚେତନତା ଅଟୁଟ; ତଥାପି ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଏମିତି ଜାଣିନାହାଁ, ଯାହା ତୁମକୁ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରେ।
ଚେତନଂ ନାମ ସଂସାରୋ ଜୀଵ ଏଷ ପଶୁସ୍ ସ୍ମୃତଃ । ଏତସ୍ମାଦ୍ ଏଵ ନିର୍ଯାନ୍ତି ଜରାମରଣଵୀଚଯଃ
ଯାହାକୁ 'ଚେତନା' ବୋଲାଯାଏ, ସେହିଟିଏ ସଂସାର; ଏହି ଜୀବକୁ ପଶୁ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଏହିଠାରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପଶୁର୍ ଅଜ୍ଞୋ ହ୍ଯ୍ ଅମୂର୍ତୋ ଽପି ଦୁଃଖସ୍ଯୈଵୈଷ ଭାଜନମ୍ । ଚେତନତ୍ଵାଚ୍ ଚେତତୀଦମ୍ ଅତ୍ଯନର୍ଥସ୍ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥିତଃ
ଏକ ପଶୁ, ଯଦିଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ନିରାକାର, ତଥାପି ସେ ଦୁଃଖର ପାତ୍ର ହୁଏ; କାରଣ ସେ ସଚେତନ ଥିବାରୁ, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ ଏବଂ ଏଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ରହିଥାଏ।
ଚେତ୍ଯନିର୍ମୁକ୍ତତା ଯା ସ୍ଯାଦ୍ ଅଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖତାଥଵା । ଅସ୍ଯ ସା ଭରିତାଵସ୍ଥା ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନାନୁଶୋଚତି
ଯେତେବେଳେ କେହି ଜଡବସ୍ତୁରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ କିମ୍ବା ଅଜଡ ଦିଗକୁ ଝୁକିଥାଏ, ସେହିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଅବସ୍ଥା; ଏହି କଥା ଜାଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଆଉ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନି।
ଭିଦ୍ଯତେ ହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିଶ୍ ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵସଂଶଯାଃ । କ୍ସୀଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ତସ୍ମିନ୍ ଦୃଷ୍ଟେ ପରାପରେ
ଯେତେବେଳେ ପରମ ଓ ଅପରମକୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ହୃଦୟର ଗଠି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂରିଯାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ।
ତସ୍ଯ ଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖତ୍ଵଂ ତୁ ଚେତ୍ଯାସମ୍ଭଵନଂ ଵିନା । ରୋଦ୍ଧୁଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ତୁ ଚେତ୍ଯଂ ଶାମ୍ଯତୁ ଵୈ କଥମ୍
ତାଙ୍କର ବସ୍ତୁପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ ବସ୍ତୁ ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ ଛାଡି ଅନ୍ୟଥା ରୋକିହେବ ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ବସ୍ତୁ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା କେମିତି ଶାନ୍ତ ହେବ?
ସାଧୁସଙ୍ଗମସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରୈସ୍ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକଃ । ଦୃଶ୍ଯତେ ପରମାତ୍ମା ଯସ୍ ସ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵଦ କୀଦୃଶଃ
ଯିଏ ସତ୍ସଙ୍ଗ ଓ ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢିବା ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ରୂପୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ ଏବଂ ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ପରମାତ୍ମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ କୁହ।
ଯଦ୍ ଏତଚ୍ ଚେତନଂ ଜୀଵୋ ଵିଶୀର୍ଣୋ ଜନ୍ମଜଙ୍ଗଲେ । ଏତମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ଯେ ତେ ଽଜ୍ଞାଃ ପଣ୍ଡିତା ଅପି
ଏହି ଚେତନା, ଯାହା ଜୀବ ଭାବରେ ଜନ୍ମର ଜଙ୍ଗଲରେ ବିକିରଣ ହୋଇଛି, ଯେମାନେ ଏହାକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନୀ।
ଜୀଵ ଏଵେହ ସଂସାରଶ୍ ଚେତନାଦ୍ ଦୁଃଖସନ୍ତତେଃ । ଅସ୍ମିଞ୍ ଜ୍ଞାତେ ନାଵିଜ୍ଞାତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଭଵତି କୁତ୍ରଚିତ୍
ଏଠାରେ ଜୀବ ହିଁ ସଂସାର, ଚେତନା ଓ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହାକୁ ଯେବେ ଜଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଜଣା ରହିନଥାଏ।
ଜ୍ଞାଯତେ ପରମାତ୍ମା ଚେଦ୍ ରାମ ତଦ୍ ଦୁଃଖସନ୍ତତିଃ । କ୍ଷଯମ୍ ଏତି ଵିଷାଵେଶଶାନ୍ତାଵ୍ ଇଵ ଵିଷୂଚିକା
ହେ ରାମ, ଯଦି ପରମାତ୍ମାକୁ ଜଣାଯାଏ, ତେବେ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ବିଷ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ବିଷୂଚିକା ରୋଗ ଶମିତ ହୁଏ।
ରୂପଂ କଥଯ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଥାଵତ୍ ପରମାତ୍ମନଃ । ଯସ୍ମିନ୍ ଦୃଷ୍ଟେ ନରୋ ମୋହାତ୍ ସମଗ୍ରାତ୍ ସନ୍ତରିଷ୍ଯତି
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୋତେ ସେଇ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କର, ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଓ ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ।
ଦେଶାଦ୍ ଦେଶାନ୍ତରଂ ଦୂରଂ ପ୍ରାପ୍ତାଯାସ୍ ସଂଵିଦୋ ଵପୁଃ । ନିମେଷେଣୈଵ ଯନ୍ ମଧ୍ଯେ ତଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଚେତନା ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଦୂର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଯେଉଁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମାତ୍ର କ୍ଷଣରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଇ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ।
ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵ ଏଵାସ୍ତି ସଂସାରସ୍ଯ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତେଃ । ଯସ୍ମିନ୍ ବୋଧମହାମ୍ଭୋଧୌ ତଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଏହି ସଂସାର ଓ ଜଗତର ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ଜାଗୃତିର ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ସେଠି ଥିବାଟିଏ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯକ୍ରମୋ ଯତ୍ର ସ୍ଥିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମ୍ ଅଲଂ ଗତଃ । ଯଦ୍ ଅନାକାଶମ୍ ଆକାଶସ୍ ତଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ଅନୁକ୍ରମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଆକାଶ ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ଆକାଶ ସମାନ, ସେଇ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ।
ଅଶୂନ୍ଯମ୍ ଇଵ ଯଚ୍ ଛୂନ୍ଯଂ ଯସ୍ମିଞ୍ ଶୂନ୍ଯଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଗୌଘେ ସତି ଯଚ୍ ଛୂନ୍ଯଂ ତଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଥିରେ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ କେବେ ଖାଲି ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଜଗତ ବସିଛି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଶୂନ୍ୟତା ରହିଥାଏ—ସେଇ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ।
ଯନ୍ ମହାଚିନ୍ମଯମ୍ ଅପି ବୃହତ୍ପାଷାଣଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଜଡଂ ତ୍ଵ୍ ଅଜଡମ୍ ଏଵାନ୍ତସ୍ ତଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ବଡ଼ ପାଥର ପରି ଅଡ଼ିଗ ରହିଛି; ବାହାରେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ସଦା ଜାଗୃତ—ସେଇ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସର୍ଵଂ ଯେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସଙ୍ଗମମ୍ । ସ୍ଵରୂପସତ୍ତାମ୍ ଆପ୍ନୋତି ତଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠି ଭିତର ଓ ବାହାର ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏକାତ୍ମତାରେ ଲିନ୍ ହୁଏ, ଏବଂ ନିଜର ସ୍ୱରୂପ ସତ୍ତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ସେଇ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ।
ପ୍ରକାଶସ୍ଯ ଯଥାଲୋକୋ ଯଥା ଶୂନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଅମ୍ବରେ । ତଥେଦଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ଯତ୍ର ତଦ୍ ରୂପଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଯେପରି ଆଲୋକରେ ପ୍ରଭା, ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତା ରହିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଯେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ—ସେଇ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ।
ସର୍ଵତଃ ପରମାତ୍ମୈଷ କଥଂ ନାମାଵବୁଧ୍ଯତେ । ଇଯତୋ ଽସ୍ଯ ଜଗନ୍ନାମ୍ନୋ ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯାସମ୍ଭଵଃ କୁତଃ
ଏହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମାତ୍ମାକୁ କିପରି ଚିହ୍ନିହେବା ଯାଏନାହିଁ? କାରଣ, ଏହି ପରମାତ୍ମା ଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଭ୍ରମସ୍ଯ ଜାଗତସ୍ଯାସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯାକାଶଵର୍ଣଵତ୍ । ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵସମ୍ବୋଧେ ଯଦି ରୂଢିର୍ ଅଲଂ ଭଵେତ୍
ଏହି ସଂସାର ମୃଗମରୀଚିକା କିମ୍ବା ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ପରି ଅସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନତାର ସ୍ପଷ୍ଟ ବୋଧ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର କିଛି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତି ଥାଏ, ତେବେ ତାହା ହେଉ।
ତଜ୍ ଜ୍ଞାତଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପଂ ଭଵେନ୍ ନାନ୍ଯେନ କର୍ମଣା । ଦୃଶ୍ଯାତ୍ଯନ୍ତାଭାଵତସ୍ ତୁ ଋତେ ନାନ୍ଯା ଶୁଭା ଗତିଃ
ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରପଞ୍ଚର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୁଭ ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵସମ୍ପତ୍ତୌ ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଯଥାସ୍ଥିତେଃ । ଶିଷ୍ଯତେ ପରମାର୍ଥୋ ଽସୌ ବୁଧ୍ଯତେ ଜ୍ଞାଯତେ ତତଃ
ଯେତେବେଳେ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରପଞ୍ଚର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ ଯଥା ଅଛି, ସେପରି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପରମାର୍ଥ ଅବଶେଷ ରହିଯାଏ; ଏହିପରି ସମୟରେ ତାହାକୁ ବୁଝିବା ଓ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।