ସଂସାରସମ୍ଭଵଶ୍ ଚାଯଂ ନିର୍ମୂଲତ୍ଵମ୍ ଉପୈଷ୍ଯତି । ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍ ଅଲମ୍ ଏଷ୍ଯତି
ଏହିପରି ଭାବନା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସଂସାରର ମୂଳ ଉଖଣ୍ଡାଯିବ ଏବଂ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧ୍ୟାନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ ହେବ।
ଵିଗତକଲନକାଲିମାକଲଙ୍କା ଗଗନକଲାନ୍ତରନିର୍ମଲା ବଲେନ । ସକଲକରଣକାର୍ଯକାରଣାନ୍ତଃ କତିପଯକାର୍ଯଵଶାଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯସୀତି
ବିଚାରର ଦାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାହାର କାରଣର କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହ ଚାଲିଥିବ।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନପରିଜ୍ଞାନାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନଦେହୋ ନ ଵାସ୍ତଵଃ । ଅନୁଭୂତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଯଂ ତଦ୍ଵଜ୍ ଜାଗ୍ରଦ୍ଦେହୋ ନ ଵାସ୍ତଵଃ
ଯେପରି ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନର ସ୍ୱଭାବକୁ ବୁଝିଲେ, ସ୍ୱପ୍ନର ଶରୀରଟିଏ ଏକ ଆସଲ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜଣାପଡେ, ସେପରି ଏହି ଜାଗ୍ରତ ଶରୀରଟିଏ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନପରିଜ୍ଞାନାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନଦେହୋ ଽପି ଶାମ୍ଯତି । ଵାସନାତାନଵାତ୍ ତଦ୍ଵଜ୍ ଜାଗ୍ରଦ୍ଦେହୋ ଽପି ଶାମ୍ଯତି
ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପରେ, ସ୍ୱପ୍ନ ଶରୀରଟିଏ ଅନୁଭୂତିର ଆଭାସ ଶେଷ ହେଲେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଜାଗ୍ରତ ଶରୀରଟିଏ ମଧ୍ୟ ଅଭିନିବେଶ କମିଗଲେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଦେହାନ୍ତେ ଦେହୋ ଽଯଂ ଚେତ୍ଯତେ ଯଥା । ତଥା ଜାଗ୍ରଦ୍ଭାଵନାନ୍ତର୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଏଵାତିଵାହିକଃ
ସ୍ୱପ୍ନର କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଶରୀର ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ଶରୀରକୁ ଏମିତି ଭାବିଯାଏ; ଏହିପରି, ଜାଗ୍ରତ ଚିନ୍ତା ଶେଷ ହେଲେ ଆଉ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଉଦୟ ହୁଏ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ନିର୍ଵାସନାବୀଜେ ଯଥୋଦେତି ସୁଷୁପ୍ତତା । ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଅଵାସନାବୀଜେ ତଥୋଦେତି ଵିମୁକ୍ତତା
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତରେ କୌଣସି ଅନୁଭୂତିର ମୂଳ ନଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଆସେ; ଏହିପରି, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭୂତିର ମୂଳ ନଥିଲେ ମୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଯେଯଂ ତୁ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାନାଂ ଵାସନା ସା ନ ଵାସନା । ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵାଭିଧାନଂ ତତ୍ ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଅନୁଭୂତି ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ରହିଥାଏ, ସେଠି ଏହାକୁ ଏକ ଅନୁଭୂତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ସତ୍ତା ସମସ୍ତଙ୍କର ସାଧାରଣ ଆଧାର ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଯା ସୁପ୍ତଵାସନା ନିଦ୍ରା ସା ସୁଷୁପ୍ତମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତା । ଯତ୍ ସୁପ୍ତଵାସନଂ ଜାଗ୍ରତ୍ ସ ଘନୋ ମୋହ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଅନୁଭୂତି ଘୁମରେ ରହିଯାଏ, ସେଠି ଏହାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁ ଅନୁଭୂତି ସଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ, ସେଠି ଏହାକୁ ଗାଢ଼ ମୋହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଣଵାସନା ନିଦ୍ରା ତୁର୍ଯଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ । ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ଭଵତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଵିଦିତେ ପରମେ ପଦେ
ଯେଉଁ ନିଦ୍ରାରେ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ଏହାକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ସଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ପରମ ପଦକୁ ଜଣାଯାଏ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଣଵାସନା ଯେହ ଜୀଵତାଂ ଜୀଵିତସ୍ଥିତିଃ । ଅମୁକ୍ତୈର୍ ଅପରିଜ୍ଞାତା ସା ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତିର୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏଠାରେ, ଯେଉଁ ଜୀବନରେ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ନୁହନ୍ତି ସେମାନେ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହାକୁ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵାନୁପତିତଂ ଚେତଃ ପ୍ରଭିନ୍ନଵାସନମ୍ । ଆତିଵାହିକତାମ୍ ଏତି ହିମଂ ତାପାଦ୍ ଇଵାପ୍ଲୁତମ୍
ଯେତେବେଳେ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଜଳ ତାପରେ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
ଆତିଵାହିକତାଂ ଯାତଂ ବୁଦ୍ଧଂ ଚିତ୍ତାନ୍ତରୈର୍ ମନଃ । ସର୍ଗଜନ୍ମାନ୍ତରଗତୈସ୍ ସିଦ୍ଧୈର୍ ମିଲତି ନେତରତ୍
ଯେଉଁ ମନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅନ୍ୟ ଜଗତ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ବସୁଥିବା ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କାହା ସହିତ ନୁହେଁ ।
ଯଦା ତେ ଽଯମ୍ ଅହମ୍ଭାଵସ୍ ସ୍ଵାଭ୍ଯାସାଚ୍ ଛାନ୍ତିମ୍ ଏଷ୍ଯତି । ତଦୋଦେଷ୍ଯତି ତେ ସ୍ଫାରା ଦୃଶ୍ଯାନ୍ତେ ବୋଧତା ସ୍ଵଯମ୍
ତୁମର ଏହି 'ମୁଁ' ବୋଧ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହେବାକୁ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ନଜର ସାମ୍ନାରେ ଜ୍ଞାନର ବିସ୍ତୃତତା ସ୍ୱତଃଫୁର୍ତ୍ତିରେ ଉଦିତ ହେବ ।
ଆତିଵାହିକତା ଜ୍ଞାତା ସ୍ଥିତିଂ ତେ ଯାତି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ଯଦା ତଦାନ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପାଲୋକାତ୍ ପ୍ରକୃତିପାଵନୀ
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିଲେ, ତୁମେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ । ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଚିନ୍ତାର ଆଲୋକରେ ତୁମ ପ୍ରକୃତି ପବିତ୍ର ହେବ ।
ଵାସନାତାନଵେ ତସ୍ମାତ୍ କୁରୁ ଯତ୍ନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତେ । ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରୌଢିମ୍ ଉପାଯାତେ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯସି
ଅପରାଧହୀନେ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଆସକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷୀଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଯେତେବେଳେ ଏହା ଭଲଭାବେ ଦୃଢ଼ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବ।
ଯାଵନ୍ ନ ପୂରିତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଷ ନିର୍ମଲୋ ବୋଧଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ତାଵଦ୍ ଦେହମ୍ ଇହ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଲୋକାନ୍ତରମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଶୁଧ୍ଧ ବୋଧର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଦିତ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଶରୀରକୁ ଏଠାରେ ରଖି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ଦେଖ।
ମାଂସଦେହୋ ମାଂସଦେହେନୈଵ ସଂଶ୍ଲେଷମ୍ ଋଚ୍ଛତି । ନ ତୁ ଚିତ୍ତଶରୀରେଣ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ କର୍ମସୁ
ମାଂସର ଶରୀର କେବଳ ଅନ୍ୟ ମାଂସର ଶରୀର ସହିତ ମିଶିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମନର ଶରୀର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବ୍ୟବହାରରେ ଏହା ହୁଏନା।
ଯଥାନୁଭଵମ୍ ଏଵୈତଦ୍ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ । ଆବାଲସିଦ୍ଧଂ ସଂସିଦ୍ଧଂ ନ ନାମ ଵରଶାପଵତ୍
ଏହି କଥାଟିଏ ଯେପରି ଅନୁଭବ କରାଯାଇଛି ଓ ଯଥାର୍ଥ ଅଛି, ସେପରି କହାଯାଇଛି। ଏହା ଛୁଆଁବେଳୁ ଆରମ୍ଭରୁ ସାଧିତ, ଏହା କୌଣସି ଦାନ କିମ୍ବା ଶାପ ପରି ନୁହେଁ।
ଅଵବୋଧଘନାଭ୍ଯାସାଦ୍ ଦେହସ୍ଯାସ୍ଯୈଵ ଜାଯତେ । ସଂସାରଵାସନାକାର୍ଶ୍ଯଂ ନୂନଂ ଚିତ୍ତଶରୀରତା
ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦେହରେ ସଂସାରୀ ଆଗ୍ରହ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ମନ ନିଜେ ଦେହ ହୋଇଯାଏ।
ଉଦେଷ୍ଯନ୍ତୀ ଚ ସୈଷାତ୍ର କେନଚିନ୍ ନୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । କେଵଲଂ ତୁ ଜନୈର୍ ଦେହୋ ମ୍ରିଯମାଣୋ ଽଵଲୋକ୍ଯତେ
ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆସିଲେ, କେହି ଏହାକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ; ଲୋକମାନେ କେବଳ ଦେହକୁ ମରୁଛି ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି।
ଦେହସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ନ ମ୍ରିଯତେ ନ ଚ ଜୀଵତି କିଞ୍ଚନ । କେ କିଲ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଭ୍ରାନ୍ତେର୍ ମରଣଜୀଵିତେ
ଏହି ଦେହ ନ ମରେ, ନ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି; ସ୍ୱପ୍ନ ଓ କଳ୍ପନାର ଭ୍ରମରେ, କିଏ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜୀବନ ଅନୁଭବ କରେ?
ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ଚୈତତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷେ ଯଥା । ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଭାତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ପୁତ୍ରି ଶରୀରକେ
ପୁତ୍ରୀ, ଏହି ଦେହରେ କଳ୍ପନା ମାନବ ପାଇଁ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମିଥ୍ୟା; ଏହା କେବଳ ଦେଖାଯାଏ, ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଉପଦିଷ୍ଟଂ ମେ ଜ୍ଞାନଂ ଦେଵି ତ୍ଵଯାମଲମ୍ । ଯସ୍ମିଞ୍ ଶ୍ରୁତିଂ ଗତେ ଶାନ୍ତିମ୍ ଏତି ଵିଶ୍ଵଵିଷୂଚିକା
ହେ ଦେବୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୁଣିଲେ, ସଂସାରର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅତ୍ରୋପକୁରୁତେ କୋ ହି କୋ ଽଭ୍ଯାସଃ କୀଦୃଶୋ ଽଥଵା । ସ କଥଂ ପୋଷମ୍ ଆଯାତି ପୁଷ୍ଟେ ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚ କିଂ ଭଵେତ୍
ଏଠାରେ କିଏ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, କିପରି ଅଭ୍ୟାସ ହୁଏ, କିପରି ଏହା ଘଟେ? ଏହା କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ଏବଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ କଣ ହୁଏ?
ଯଦ୍ ଏଵ କ୍ରିଯତେ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯେନ ଯେନ ଯଦା ଯଦା । ଵିନାଭ୍ଯାସେନ ତନ୍ ନେହ ସିଦ୍ଧିମ୍ ଏତି କଦାଚନ
ଯେଉଁ କାମ କିଏ କେବେ କିପରି କରେ, ଅଭ୍ୟାସ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳେନାହିଁ।
ତଚ୍ଚିନ୍ତନଂ ତତ୍କଥନମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରବୋଧନମ୍ । ତଦ୍ଗତପ୍ରାଣମନନଂ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାସଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା, କଥାହେବା, ପରସ୍ପରକୁ ଜାଗ୍ରୁତ କରିବା ଏବଂ ପ୍ରାଣକୁ ଏହିରେ ଲଗାଇ ଧ୍ୟାନ କରିବା—ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ୟାସ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଂ ଗତଂ ପାପଂ ଜନାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ । ତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହନିର୍ମୁକ୍ତା ଵିଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମସେଵକାଃ
ଯେମାନେ ନିଜର ପାପକୁ ସମାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସଦା ନିକମ୍ମା କର୍ମ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ନିଷ୍ଠାବାନ ସେବକ ବୋଲି ଜଣାଯାଆନ୍ତୁ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଶାସ୍ତ୍ରଚିନ୍ତାଭିର୍ ଯେଷାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ରାତ୍ରଯଃ । ଵାସନାତାନଵୋତ୍କାଭିସ୍ ତେ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯାସିନସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଯେମାନଙ୍କର ରାତି ଆତ୍ମସାଧନା ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତାରେ କଟିଯାଏ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅଭିନିବେଶ ଦୂର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରର ଅଭ୍ୟାସରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ଯେ ଵିରକ୍ତା ମହାତ୍ମାନୋ ଭୋଗଭାଵନତାନଵମ୍ । ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଭଵାଯାନ୍ତର୍ ଭଵ୍ଯା ଭୁଵି ଜଯନ୍ତି ତେ
ଯେଉଁ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଭୋଗରେ ଅନାସକ୍ତ ଏବଂ ଭୋଗ ଆଶା କମିଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅଜନ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବିଜୟୀ।
ଉଦିତୌଦାର୍ଯସୌନ୍ଦର୍ଯା ଵୈରାଗ୍ଯରସରଞ୍ଜିତା । ଆନନ୍ଦସ୍ଯନ୍ଦିନୀ ଯେଷାଂ ମତିସ୍ ତେ ଽଭ୍ଯାସିନଃ ପରେ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଉଦାରତା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଉଦୟମାନ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ବିରକ୍ତିର ସ୍ୱାଦରେ ରଙ୍ଗିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଛି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଭ୍ୟାସୀ।