ରୋମଭିଃ କୋଟିଷୁ ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଶ୍ ଶୀତେନୋଦ୍ଧୃଷିତସ୍ଯ ମେ । ଵର୍ଷାସୁ ମୁକ୍ତାକଣଵଦ୍ ଧୃତାସ୍ ସଲିଲବିନ୍ଦଵଃ
ବର୍ଷାକାଳର ଭୟଙ୍କର ଠଣ୍ଡାରେ ମୋ ଶରୀରରେ ଲୋମ ଉଠିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତାହାରେ ପାଣିର ଫୁଲିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଲଗି ରହିଥିଲା।
ଅଜାଜିମୂଲଖଣ୍ଡାର୍ଥଂ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷୋଭକ୍ଷୀଣକୁକ୍ଷିଣା । କଲତ୍ରେଣ ମହାଟଵ୍ଯାଂ କୃତଃ କଲହ ଆକୁଲଃ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୋକରେ ପେଟ ଛୋଟ ହୋଇଥିବା ମୋର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହ ଏକ ଟୁକୁଡ଼ି ଅଜୱାଇନ କିମ୍ବା ଅଦା ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଝଗଡ଼ା ହୋଇଗଲା।
ଵନେ ରଣିତଦନ୍ତେନ ଶୀତକେକରଚକ୍ଷୁଷା । ମଷୀମଲିନଗାତ୍ରେଣ ଵେତାଲସ୍ଵଜନାଯିତମ୍
ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୀତରେ କମ୍ପିଥିବା ଦାନ୍ତ, ଆତଙ୍କରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା ଆଖି, ମସିରେ ମଲିନ ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ନିଜ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ଭୂତ ପରି ଦେଖାଉଥିଲି।
ସରିତ୍ତୀରେଷୁ ମତ୍ସ୍ଯାର୍ଥଂ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ବଡିଶଧାରିଣା । କଲ୍ପେ ଜଗତ୍ସୁ ଭୂତାର୍ଥଂ କୃତାନ୍ତେନେଵ ପାଶିନା
ନଦୀ କୂଳରେ ମାଛ ଧରିବା ଆଶାରେ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ହାତରେ ଚାଉଁ ଧରି, ଯେପରି ଯମ ନିଜ ପାଶ ନେଇ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଧରିବାକୁ ଘୁଞ୍ଚେ।
ପୀତଂ ବହୂପଵାସେନ ସମ୍ଯକ୍କୃତ୍ତାନ୍ ମୃଗୋରସଃ । ତତ୍କାଲକୋଷ୍ଣଂ ରୁଧିରଂ ମାତୁସ୍ ସ୍ତନପଯୋ ଯଥା
ବହୁ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ମୁଁ ଏକ ମୃଗକୁ ମାରି ତାହାର ତାଜା ଉଷ୍ଣ ରକ୍ତ ପିଇଥିଲି, ଯେପରି ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ମାଆର ଦୁଧ ପିଏ।
ଶ୍ମଶାନସଂସ୍ଥିତାନ୍ ମତ୍ତୋ ରକ୍ତରକ୍ତାତ୍ ପଲାଶିନଃ । ଵିଦ୍ରୁତା ଵନଵେତାଲାଶ୍ ଚଣ୍ଡିକାଭିଦ୍ରୁତା ଇଵ
ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇ ମଦମସ୍ତ ଏବଂ ପଲାଶ ପତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ଭୟରେ ଦାନବମାନେ ଯେପରି ଅତି ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଵାଗୁରା ଵିପିନେ ଵ୍ଯୁପ୍ତା ବନ୍ଧାର୍ଥଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍ । ଆଶା ଇଵ ଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପୁତ୍ରଦାରକଲତ୍ରଜାଃ
ଅରଣ୍ୟରେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଧରିବା ପାଇଁ ଯେପରି ଜାଲ ପତିଯାଏ, ସେପରି ପୁଅ, ଝିଅ, ଜଣାଣୀ ଓ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଆଶା ବଢିବାକୁ ଲୋକ ଆଶା ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି।
ମଯା ମାଯାମଯୈର୍ ଲୋକାସ୍ ସୂତ୍ରଜାଲମଯୈଃ ଖଗାଃ । ଜାଲୈର୍ ଜର୍ଜରତାଂ ନୀତା ଦିଶଶ୍ ଚ ସୁକୃତାଯୁଷାମ୍
ମୁଁ ମାୟାରେ ଗଢା ଏହି ସଂସାର, ସୂତ୍ରରେ ଗଠିତ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଏବଂ ଜାଲମାନେ—ଏସବୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲି, ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦିଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରାତିଦତ୍ତପ୍ରସରେ ମନସୋ ଦୁଷ୍କୃତୋଦଯେ । ଆଶା ପ୍ରସାରିତା ଦୂରଂ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ତରଙ୍ଗିଣୀ
ଯେଉଁଠି ମନ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ସେଠି ଆଶା ଏମିତି ଦୂରକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ବର୍ଷାକାଳରେ ନଦୀ ଉଫାନି ଚାଲିଯାଏ।
କରଭ୍ଯା ଇଵ ସର୍ପେଣ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଦୂରତୋ ହ୍ରିଯା । ଦୂରେ ତ୍ଯକ୍ତା ଦଯା ଦେହାଦ୍ ଭୁଜଙ୍ଗେନେଵ କଞ୍ଚୁକମ୍
ଯେପରି ସାପ ନିଜ ଚମଡ଼ିକୁ ହାତରୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ଲଜ୍ଜାରେ ଦୟା ମଧ୍ୟ ଦେହରୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ।
କ୍ରୌର୍ଯଂ ମୁଖରସଂରମ୍ଭି ଶରଵର୍ଷି ନିନାଦି ଚ । ଅଙ୍ଗୀକୃତଂ ନିଦାଘାନ୍ତେ ନଭସେଵାସିତାମ୍ବୁଦଃ
ନିଷ୍ଠୁରତା, ରୁଷ୍ଟ କଥା ଓ କ୍ରୋଧର ଚିତ୍କାର, ଏହାମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପରେ ଆକାଶରେ ଘନ ମେଘ ଯେପରି ଜମିଯାଏ, ସେପରି ଆଚରଣରେ ଆସିଯାନ୍ତି।
ଵିକାସିନ୍ଯୋ ଽକ୍ଷତାକାରା ଦୂରଂ ପରିହୃତା ଜନୈଃ । ଶ୍ଵଭ୍ରେଣେଵ କୁମଞ୍ଜର୍ଯଶ୍ ଚିରମ୍ ଊଢା ମଯାପଦଃ
ଯେମାନେ ଫୁଲିଫଳି ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂରେଇ ରଖାଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଦୀର୍ଘଦିନ ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚି ରହିଛି।
ଶ୍ଵକାକାକୁଲକୋଣାସୁ ନରକୋଡ୍ଡାରଭୂମିଷୁ । ଉପ୍ତା ଦୁଷ୍କୃତବୀଜାନାଂ ମୁଷ୍ଟଯୋ ମୋହଵୃଷ୍ଟଯଃ
କୁକୁର ଓ କାଉଁ ଭରିଥିବା କୋଣାରେ, ମଣିଷର ଦୁଃଖର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଦୁଷ୍କର୍ମର ମଣ୍ଡ ମଣ୍ଡ ମଞ୍ଜି ଛିଟାଯାଏ, ମୂଢତାର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସିଞ୍ଚାଯାଏ।
ଵାଗୁରାସିମତା ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରସ୍ଥେନ ନିର୍ଦଯମ୍ । ଭୂତେଷ୍ଵ୍ ଇଵ କୃତାନ୍ତେନ ମୃଗେଷୁ ପରିଵଲ୍ଗିତମ୍
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ନିର୍ଦୟ ଶିକାରୀ ଯେପରି ତାଙ୍କର ଜାଲ ପତିଆଇ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବା, ସେପରି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲି।
ପାମରୀକଣ୍ଠକୁଡ୍ଯେଷୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଶିରସା ମଯା । ସୁପ୍ତମ୍ ଅସ୍ତଵିଵେକେନ ଶେଷାଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଶୌରିଣା
ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କ ମାଟି ଦିଵାଳକୁ ମୋ ଥକିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଶୁଇଥିଲି, ଅଜ୍ଞାନରେ ଏମିତି ଶୋଇ ପଡ଼ିଥିଲି, ଯେପରି ଶେଷନାଗ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଏ।
ଵିଲୋଲପର୍ଣାମ୍ବରଯା ଶରାଵୋଲ୍ଲାସିଧୂମଯା । ମମ ତନ୍ଵା ସନୀହାରଵିନ୍ଧ୍ଯକଚ୍ଛଗୁହାଯିତମ୍
ଉଡ଼ୁଥିବା ପତ୍ର ଦେଇ ଗାଁ ଢାକି, କୁଷ୍ମଣ୍ଡ ଧୂଆଁ ପରି ତୀର ଚମକରେ ଢାକା, ମୋ ଦେହ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଠଣ୍ଡା ଗୁହା ଓ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହୁଥିଲା।
କୃଷ୍ଣଦେହେନ ଯୌକାଢ୍ଯା କନ୍ଥା ସ୍କନ୍ଧେ ମଯା ଚିରମ୍ । ଗ୍ରୀଷ୍ମେଷୂଢା ବଲୋଦ୍ଭୂତା ଵରାହେଣ ଯଥୋର୍ଵରା
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଶୋଉଳ ଉପରେ କଳା ଛିରା ଚୋଳି ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ମେଲ ଲାଗିଥିଲା, ଏହା ସେପରି ଯେପରି ପୃଥିବୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଙ୍ଗଳ ଶୁଆରଙ୍କ ଭାର ବହନ କରେ।
ବହୁଶୋ ଽହଂ ଵନୋତ୍ଥାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧପ୍ରାଣିମଣ୍ଡଲଃ । କଲ୍ପାଗ୍ନିଭୁକ୍ତଜଗତଃ କାଲସ୍ଯାନୁକୃତିଂ ଗତଃ
ମୁଁ ଅନେକଥର ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଦେଇଥିଲି, ଏହିପରି ଯେପରି ଶେଷ ସମୟର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ, ସେହିପରି କାଳଙ୍କ ନକଲ କରିଥିଲି।
ଲୋହଲିଙ୍ଗା ଯଥା ରୋଗାନ୍ ଅନର୍ଥାନ୍ ଇଵ ଦୁର୍ଗ୍ରହାଃ । ପ୍ରସୂତାସ୍ ତତ୍ର ମେ ଦାରା ଦୁଃଖାନ୍ଯ୍ ଅପି ସୁତାନ୍ ଅପି
ସେଠାରେ ମୋ ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ପିଲାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳା କିମ୍ବା ଦୁଃଖର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ପରି ଅପରିଚାଳିତ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ।
ତ୍ରିବାଲପୁତ୍ରିକେଣୈକତନଯେନ ତଦା ମଯା । ନୀତା ନୀରନ୍ଧ୍ରଦୋଷେଣ ଷଷ୍ଟିଃ କଲ୍ପସମାସ୍ ସମାଃ
ସେଠାରେ ମୋର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ପୁଅ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଅନେକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନ କାଟିଥିଲି।
ଆକ୍ରୁଷ୍ଟମ୍ ଉଦ୍ଧତରଵଂ ରୁଦିତଂ ଵିପତ୍ସୁ ଭୁକ୍ତଂ କଦନ୍ନମ୍ ଉଷିତଂ ହତପକ୍କଣେଷୁ । କାଲାନ୍ତରଂ ବହୁ ମଯୋପହତେନ ତତ୍ର ଦୁର୍ଵାସନାନିଗଡବନ୍ଧଗତେନ ସଭ୍ଯାଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଖରାପ ଆଦତର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧି ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲି— ଗାଳି ଖାଇବା, କଠୋର କଥା ଶୁଣିବା, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବା, ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଭଙ୍ଗା ଝୋପଡ଼ିରେ ରାତି କାଟିବା।
ଅଥ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ଽତ୍ର ଜରାଜର୍ଜରିତାଯୁଷି । ତୁଷାରପୂର୍ଣଶଷ୍ପୌଘସମଶ୍ମଶ୍ରୁଧୃତେ ମଯି
ଏଠାରେ ସମୟ ବିତିବା ସହିତ, ବୟସର ଭାରରେ ମୋ ଜୀବନ ଶିଉଁଖା ହୋଇଯାଉଛି, ମୋ ଚୁଲି ତୁଷାର ପରି ସ୍ଵେତ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେହ ତିଆଳି ଭିଜା ଘାସ ପରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି।
କର୍ମଵାତାଵନୁନ୍ନେଷୁ ସରସେଷ୍ଵ୍ ଅରସେଷ୍ଵ୍ ଅପି । ପତତ୍ସୁ ଵାସରୌଘେଷୁ ଶୀର୍ଣପର୍ଣଗଣେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
କର୍ମର ପବନରେ ଜୀବନ ଏପଟେ ସେପଟେ ହେଉଛି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଯେପରି, ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଗଲା ପତ୍ରମାଳା ପରି ପଡ଼ିଯାଉଛି।
ଆଜାଵ୍ ଇଵ ଶରୌଘେଷୁ ସୁଖଦୁଃଖେଷ୍ଵ୍ ଅନାରତମ୍ । କଲହେଷ୍ଵ୍ ଅଥ କାର୍ଯେଷୁ ଆଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ଵ୍ରଜତ୍ସୁ ଚ
ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବାଣମାଳା ଏକଠା ହୁଏ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ନିରନ୍ତର ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ କାମକାଜ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଆସିଯାଉଛି।
ଵିକଲ୍ପକଲନାଵର୍ତଵର୍ତିନୀଵ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମେ । ସମୁଦ୍ର ଇଵ କଲ୍ଲୋଲଭରେ ଭ୍ରମତି ଚେତସି
ଭାବନାର ଚକ୍ରବାତରେ ଯେପରି ଜଗତ ଭ୍ରମାଣ୍ଡ ଘୂରୁଛି, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଘୂରୁଛି।
ଚଲଂ ଚିନ୍ତାଚିତଂ ଚକ୍ରମ୍ ଆରୂଢେ ଭ୍ରାନ୍ତ ଆତ୍ମନି । ପ୍ରୋହ୍ଯମାନେ ତୃଣ ଇଵ ସାଵର୍ତେ କାଲସାଗରେ
ଚିନ୍ତାର ଚିନ୍ତାରେ ଗଠିତ ଅସ୍ଥିର ଭାବନାର ଚକ୍ର, ଭ୍ରମିତ ମନରେ ଘୁରୁଛି, ସେ ଚକ୍ର କାଳ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଏକ ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ିଏ ପରି ଏପଟେ ସେପଟେ ଉଠାଯାଉଛି।
ଵିନ୍ଧ୍ଯୋର୍ଵୀଵ୍ରଣକୀଟସ୍ଯ ଗ୍ରାମୈକଶରଣସ୍ଯ ଚ । ଦ୍ଵିବାହୋର୍ ଗର୍ଦଭସ୍ଯାତ୍ର କ୍ଷୀଣ ଇତ୍ଥଂ ସମାଗଣେ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଆଘାତରେ ଥିବା କୀଟ, କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ପାଉଁ ଥିବା ଗଧା, କିମ୍ବା ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରାମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ପରି, ଏହି ସଭାରେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ଵିସ୍ମୃତେ ମମ ଭୂପତ୍ଵେ ଶଵସ୍ଯେଵ ମହାଜ୍ଵରେ । ଚଣ୍ଡାଲତ୍ଵେ ସ୍ଥିରୀଭୂତେ ଛିନ୍ନପକ୍ଷ ଇଵାଚଲେ
ମୋ ରାଜ୍ୟ ଭୁଲିଯିବା ପରେ, ମହା ଜ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୃତଦେହ ପରି, ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଡ଼ିଗଲି, ଅଟଳ ପାହାଡ଼ରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାଖି ପରି ହୋଇଯାଇଛି।
ସଂସାରମ୍ ଇଵ କଲ୍ପାନ୍ତୋ ଦାଵାଗ୍ନିର୍ ଇଵ କାନନମ୍ । ସାଗରୋର୍ମିସ୍ ତଟମ୍ ଇଵ ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷମ୍ ଇଵାଶନିଃ
ସମ୍ସାର ପାଇଁ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତ, କାନନ ପାଇଁ ଯେପରି ଦାହିଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି, ଶୁଷ୍କ ଗଛକୁ ଯେପରି ବିଜୁଳି ଆଘାତ କରେ, କିମ୍ବା ସାଗର ତରଙ୍ଗ ତଟକୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ମୋର ଅବସ୍ଥା।
ଅକାଣ୍ଡମରଣୋଡ୍ଡୀନଚଣ୍ଡଚଣ୍ଡାଲମଣ୍ଡଲମ୍ । ନିରନ୍ନତୃଣପତ୍ତ୍ରାମ୍ବୁ ଵିନ୍ଧ୍ଯକଚ୍ଛଂ ତଦା ଯଯୌ
ତାହାପରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶଟି ଏମିତି ଏକ ଶୂନ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର ଅଟୁଟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲା, ଖାଦ୍ୟ, ଘାସ, ପତ୍ର କିମ୍ବା ପାଣି କିଛି ମିଳୁନାହିଁ।