ଅନନ୍ତାପାରପର୍ଯନ୍ତଵପୁର୍ ଆତ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ । ଧରାଧରଶିରୋଧୀରୋ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ରାଘଵ
ଅନନ୍ତ, ସୀମାହୀନ ଓ ଅପାର ଆକୃତି ସହିତ, ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ହେବା, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଅଡ଼ିଗ ଓ ଚିନ୍ତାହୀନ ହେଇ ରୁହ, ରାଘବ।
ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ମନୌଦାର୍ଯଂ ଭଜ ପୂର୍ଣ ଇଵାର୍ଣଵଃ । ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ମନାହ୍ଲାଦଂ ଭଜ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବଵତ୍
ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ଉଦାରତାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି; ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ଆନନ୍ଦକୁ ଅନୁଭବ କର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି।
ଵିଶ୍ଵପ୍ରପଞ୍ଚରଚନେଯମ୍ ଅସତ୍ଯରୂପା ନାସତ୍ଯରୂପମ୍ ଅନୁଧାଵତି ନାମ ତଜ୍ଜ୍ଞଃ । ତଜ୍ଜ୍ଞୋ ଽସି ଶାନ୍ତକଲନୋ ଽସି ନିରାମଯୋ ଽସି ନିତ୍ଯୋଦିତୋ ଽସି ଭଵ ସୁନ୍ଦର ଶାନ୍ତଶୋକଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅସତ୍ୟ ରୂପର, ଅସତ୍ୟ କେବେ ଅସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ; ଯିଏ ଏହିକୁ ଜାଣେ, ସେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ତୁମେ ସେଇ ଜ୍ଞାନୀ, ଶାନ୍ତ ମନ, ରୋଗମୁକ୍ତ, ସଦା ସଚେତନ ଅଟୁଟ ଅଛ, ସୁନ୍ଦର, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖହୀନ ହେଇ ରୁହ।
ଏକାତପତ୍ରମ୍ ଅଵନୌ ଗୁରୁଣୋପଦିଷ୍ଟଃ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରପାଲଯ ଚିରଂ ସମଯେହ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା । ରାଜ୍ଯଂ ସମସ୍ତଗୁଣରଞ୍ଜିତରାଜଲୋକସ୍ ତ୍ଯାଗୋ ନ ଯୁକ୍ତ ଇହ କର୍ମସୁ ନାପି ରାଗଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶିଖିବା ପରେ, ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ ଛତା ତଳେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ତ୍ତମାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ରାଜ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ରାଜସିକ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନ ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ୍, ନ ତ ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବା।
ଇମମ୍ ଏଵଂ ପରିସ୍ପନ୍ଦଂ କରୋମୀତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତଵାସନମ୍ । ପ୍ରଵର୍ତତେ ଯଃ କାର୍ଯେଷୁ ସ ମୁକ୍ତ ଇତି ମେ ମତିଃ
ଯିଏ ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖି ଜଗତରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ — 'ମୁଁ ଏହି ଚଳାଚଳ କରୁଛି' — ସେଇ ମୁକ୍ତ, ଏହା ମୋର ମତ।
ପୌରୁଷୀଂ ତନୁମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ କେଚିଦ୍ ଏତେ କ୍ରିଯାରତାଃ । ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ ନରକମ୍ ଆଯାନ୍ତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ନରକାତ୍ ପୁନଃ
କିଛି ଲୋକ ଚେଷ୍ଟାର ଶରୀର ଧରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନରକକୁ ଓ ନରକରୁ ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି।
କେଚିତ୍ କୁକର୍ମନିରତା ଵିରତାସ୍ ସ୍ଵଵିଵେକତଃ । ନରକାନ୍ ନରକଂ ଯାନ୍ତି ଦୁଃଖାଦ୍ ଦୁଃଖଂ ଭଯାଦ୍ ଭଯମ୍
କିଛି ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ବିବେକରେ ଅଲଗା ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ନରକରୁ ନରକକୁ, ଦୁଃଖରୁ ଦୁଃଖକୁ, ଭୟରୁ ଭୟକୁ ଯାନ୍ତି।
କେଚିତ୍ ସ୍ଵଵାସନାତନ୍ତୁବଦ୍ଧାଃ କର୍ମାଵଲୋଡିତାଃ । ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଥାଵରତନୁଂ ଯାନ୍ତି ତିର୍ଯକ୍ତନୁଂ ତତଃ
କିଛି ଲୋକ ନିଜର ପୁରୁଣା ଆଦତର ଝିଁକାରେ ଏବଂ କର୍ମର ଫଳରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ପଶୁ ହେବା ପରେ ଜଡ ଜୀବର ଶରୀରକୁ ପାଉଛନ୍ତି, ତାପରେ ପୁଣି ପଶୁ ଶରୀରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଆତ୍ମଵିଦୋ ଧନ୍ଯା ଵିଚାରିତମନୋଦୃଶଃ । ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତୃଷ୍ଣାନିଗଡା ଯାନ୍ତି ନିଷ୍କେଵଲଂ ପଦମ୍
କିଛି ଧନ୍ୟ ଲୋକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଯାଁହାଙ୍କର ମନ ଭଲଭାବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆସକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଉପରେ ଥିବା ମୁକ୍ତିର ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ପୁରା କତିପଯାନ୍ଯ୍ ଏଵ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜନ୍ମାନି ରାଘଵ । ଅସ୍ମିଞ୍ ଜନ୍ମନି ଯୋ ମୁକ୍ତସ୍ ସ ସ୍ଯାଦ୍ ରାଜସସାତ୍ତ୍ଵିକଃ
ହେ ରାଘବ, କେବଳ କିଛି ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରିବା ପରେ ଯିଏ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ, ସେ ରଜସିକ କିମ୍ବା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱଭାବର ହୁଏ।
ଜାତୋ ଽସୌ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ପାର୍ଵଣଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ । କୁଟଜଂ ପ୍ରାଵୃଷୀଵୈନଂ ସୌଭାଗ୍ଯମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛତି
ସେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ପକ୍ଷବୃଦ୍ଧି ପରି ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ବର୍ଷାକାଳରେ କୁଟଜ ଗଛ ପରି ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରେ।
ଯସ୍ଯେଦଂ ଜନ୍ମ ପାଶ୍ଚାତ୍ଯଂ ତମ୍ ଆଶ୍ଵ୍ ଏଵ ମହାମତେ । ଵିଶନ୍ତି ଵିଦ୍ଯା ଵିମଲା ମୁକ୍ତା ଵେଣୁମ୍ ଇଵୋତ୍ତମମ୍
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯେଉଁଠାରେ ପରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଏମିତି ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରି ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ନିର୍ମଳ ବାଁଶୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଆର୍ଯତା ହୃଦ୍ଯତା ମୈତ୍ରୀ ସୋମ୍ଯତା ମୁକ୍ତତା ଜ୍ଞତା । ସମାଶ୍ରଯନ୍ତି ତଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତଃପୁରମ୍ ଇଵାଙ୍ଗନାଃ
ମହତ୍ତ୍ୱ, ହୃଦୟତା, ମିତ୍ରତା, କୋମଳତା, ମୁକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ସେଉଁଠି ସଦା ବସିଥାଏ, ଯେପରି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜିଉଁଥିବା ଜଣାଣୀମାନେ।
ଯଃ କୁର୍ଵନ୍ ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ପୁଷ୍ଟେ ନଷ୍ଟେ ଽଥ ତତ୍ଫଲେ । ସମସ୍ ସ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ନ ତୁଷ୍ଯତି ନ ଶୋଚତି
ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ କରେ, ଫଳ ମିଳୁଥିବା କିମ୍ବା ହରାଇଯିବା ବେଳେ, ସେ ସମୟରେ ସମଭାବ ରହିଥାଏ, ନ ଖୁସି ହୁଏ, ନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।
ତମାଂସୀଵ ଦିଵା ଯାନ୍ତି ତତ୍ର ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନି ସଙ୍କ୍ଷଯମ୍ । ଶରଦୀଵ ଘନାସ୍ ତତ୍ର ଗୁଣା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଶୁଦ୍ଧତାମ୍
ଯେପରି ଦିନରେ ଅନ୍ଧକାର ହରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ବିପରୀତତା ଶେଷ ହୁଏ; ଶରତ୍କାଳରେ ମେଘ ଯେପରି ହ୍ରାସ ପାଏ, ସେଉଁଠି ଗୁଣମାନେ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ପେଶଲାଚାରମଧୁରଂ ସର୍ଵେ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ତଂ ଜନାଃ । ଵେଣୁଂ ମଧୁରନିସ୍ସ୍ଵାନଂ ଵନେ ମୃଗଗଣା ଇଵ
ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ଆଚରଣ ମୃଦୁ ଏବଂ ମିଠା, ସମସ୍ତେ ସେଉଁଠିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗମାନେ ମଧୁର ଧ୍ୱନିର ବାଂଶୀକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଆସନ୍ତି।
ନରଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ଯଜନ୍ମାନମ୍ ଏଵମ୍ପ୍ରାଯା ଗୁଣଶ୍ରିଯଃ । ଜାତମ୍ ଏଵାନୁଧାଵନ୍ତି ବଲାକା ଇଵ ଵାରିଦମ୍
ଏହିପରି, ପଶ୍ଚିମ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରେ; ଯେପରି ବକମାନେ ମେଘକୁ ଦେଖି ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି।
ତତୋ ଽସୌ ଗୁଣସମ୍ପୂର୍ଣୋ ଗୁରୁମ୍ ଏଵାନୁଗଚ୍ଛତି । ସ ତମ୍ ଏକଂ ଵିଵେକେନ ନିଯୋଜଯତି ପାଵନମ୍
ତାପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଣ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଲୋକ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଏବଂ ସେଇ ଗୁରୁ, ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ସେଉଁଠିକୁ ପବିତ୍ର ପଥରେ ନେଇଯାନ୍ତି।
ଵିଚାରଵୈରାଗ୍ଯଵତା ଚେତସା ଗୁଣଶାଲିନା । ଦେଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଥାତ୍ମାନମ୍ ଏକରୂପମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଯେଉଁ ମନ ଭିତରେ ଚିନ୍ତନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ରହିଛି, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଉଁଠି ଲୋକ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ—ଏକ ରୂପ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ଦେବତାକୁ—ଦେଖିପାରେ।
ଅତୋ ରାମ ଵିଚାରେଣ ଚାରୁଣା ଶାନ୍ତଚେତସା । ପ୍ରବୋଧନୀଯଂ ପ୍ରଥମଂ ମନୋ ମନନମନ୍ଥରମ୍
ଏହିପରି, ରାମ, ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ମଧୁର ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା, ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ଥିବା ମନକୁ ପ୍ରଥମେ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଯେ ହି ପାଶ୍ଚାତ୍ଯଜନ୍ମାନସ୍ ତେ ହି ସୁପ୍ତଂ ମନୋମୃଗମ୍ । ପ୍ରବୋଧଯନ୍ତି ପ୍ରଥମଂ ଗୁଣଗୀତୈର୍ ମହାଗୁଣାଃ
ଯେମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାଗୁଣୀ ଥିବାରୁ, ପ୍ରଥମେ ମନରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ମୃଗକୁ ଗୁଣର ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଜାଗାଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଥିତଗୁଣାନ୍ ସୁଗୁରୂନ୍ ନିଷେଵ୍ଯ ଯତ୍ନାଦ୍ ଅମଲଧିଯା ପ୍ରଵିଚାର୍ଯ ଚିତ୍ତରତ୍ନମ୍ । ଗତିମ୍ ଅମଲାମ୍ ଉପଯାତି ମାନଵୋ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜଗତି ଵିଲୋକ୍ଯ ଚିରଂ ପ୍ରକାଶମ୍ ଅନ୍ତଃ
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସେବନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ମନର ରତ୍ନକୁ ଭଲଭାବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ, ଏହି ସଂସାରରେ ମଣିଷ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଵଳା ଆଲୋକକୁ ଦେଖି, ନିର୍ମଳ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଏଷ ତାଵତ୍ କ୍ରମଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ ସାମାନ୍ଯସ୍ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ । ଇମମ୍ ଅନ୍ଯଂ ଵିଶେଷଂ ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ରାଜୀଵଲୋଚନ
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ସାଧାରଣ କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା; ଏବେ, କମଳନୟନ, ଆଉ ଏକ ବିଶେଷ କଥା ଶୁଣ।
ଅସ୍ମିନ୍ ସଂସାରସଂରମ୍ଭେ ଜାତାନାଂ ଦେହଧାରିଣାମ୍ । ଅପଵର୍ଗଗତୌ ରାମ ଦ୍ଵାଵ୍ ଇମାଵ୍ ଉତ୍ତମୌ କ୍ରମୌ
ଏହି ଜଗତର ଉତ୍ତେଜନା ଭିତରେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହେ ରାମ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିରେ ପହଞ୍ଚିବାର ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ଅଛି।
ଏକସ୍ ତାଵଦ୍ ଗୁରୁପ୍ରୋକ୍ତାଦ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନାଚ୍ ଛନୈଶ୍ ଶନୈଃ । ଜନ୍ମନା ଜନ୍ମଭିର୍ ଵାପି ସିଦ୍ଧିଦସ୍ ସମୁଦାହୃତଃ
ପ୍ରଥମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଗୁରୁଙ୍କ କହିଥିବା ଉପାୟର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା, ଯାହା ଧୀରେ ଧୀରେ, ଏକ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ଅନେକ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶିଖିବାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆତ୍ମନୈଵାଶୁ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନଚେତସଃ । ଭଵତି ଜ୍ଞାନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିର୍ ଆକାଶଫଲପାତଵତ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପାୟ ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ କେହି ନିଜ ମନରେ କିଛି ବୁଝିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ହଠାତ୍ ଆସିଯାଏ, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଫଳ ଖସିପଡ଼େ।
ନଭଃଫଲନିପାତାଭଜ୍ଞାନସମ୍ପ୍ରତିପତ୍ତଯେ । ଅତ୍ରେମଂ ଶୃଣୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ପ୍ରାକ୍ତନଂ କଥଯାମି ତେ
ଏହି ଆକାଶରୁ ଫଳ ଖସିପଡ଼ିବା ପରି ହଠାତ୍ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କେମିତି ହୁଏ, ଏହା ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଏଠାରେ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି।
ଶୃଣୁ ସୁଭଗ କଥଂ ମହାନୁଭାଵା ଵ୍ଯପଗତପୂର୍ଵଶୁଭାଶୁଭାର୍ଗଡୌଘାଃ । ଖପତିତଫଲଵତ୍ ପରଂ ଵିଵେକଂ ଚରମଭଵା ଵିମଲଂ ସମାପ୍ନୁଵନ୍ତି
ହେ ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଶୁଣ, କିପରି ମହାନ ମନ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ପୂର୍ବ ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ ସମସ୍ତ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନେ ଆକାଶରୁ ପଡିଥିବା ଫଳ ପରି, ଶେଷ ଓ ନିର୍ମଳ ବିବେକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମିତସର୍ଵାପଦ୍ ଉଦ୍ଯତ୍ସମ୍ପଦ୍ ଉଦାରଧୀଃ । ଵିଦେହାନାଂ ମହୀପାଲୋ ଜନକୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବିଦେହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନକ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା, ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ୁଥିଲା, ମନ ବଡ଼ ଉଦାର ଥିଲା ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋ ଽର୍ଥିସାର୍ଥାନାଂ ମିତ୍ରାବ୍ଜାନାଂ ଦିଵାକରଃ । ମାଧଵୋ ବନ୍ଧୁପୁଷ୍ପାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମକରକେତନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସମାନ ଥିଲେ; ବନ୍ଧୁମାନେ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ସମାନ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ; ପରିବାରରେ ସେ ବସନ୍ତ ଋତୁ ପରି ଖୁସି ଆଣୁଥିଲେ; ଓ ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରେମର ଚିହ୍ନ ଥିଲେ।