एवं दृढनिश्चयेन, "अहं अस्मात् पितुः जातः, अस्मिन्नेव वंशे जातः; एषा मे माता, एष मे धनं" इत्यादि वृत्तयः उदिताः। "एष मे पुण्यम्, एष मे पापम्" इति च ममत्वकल्पनया, हृदयमध्ये "अहम् बालः आसम्, अधुना युवाः अस्मि" इत्यादि विचारैः क्रीडनं जातम्। एवं प्रतिपदे संसारवृक्षः उद्भूयते, यस्य तारकुसुमैः साकं, कम्पमानैः पत्रैः नीलमेखलावद् विकसितः। सः पुरुषसमूहैः, पशुभिः, देवैः, दानवैः, पक्षिभिः सह विचरन्, मायारज्जुभिः वेष्टिते, लोकधूलिपरिपूर्णे, मृगमदवनसदृशे, विहरति। स एव संसारः सागरपद्मवनैः पूर्णः, मेरुपर्वतादिशिखराणि तत्र मृत्तिकासमानीव दृश्यन्ते। तत्र चित्तपद्मबीजमध्ये अनुभवाङ्कुरः सुप्तः अस्ति। यत्र यत्र जीवः म्रियते, तत्र तत्र सः क्षणेन एवं पश्यति; यत्र यत्र विश्वाण्डं उदेति, तत्र तत्र पुनः पुनः एवं भवति। अनन्तकृत्स्नाः ब्रह्माणः, रुद्राः, इन्द्राः, मरुतः, विष्णवः, सूर्याः, मेरुः, सागराः, द्वीपाः, लोकाः च दृष्टाः गताः च। एते दृश्याः गताः, गच्छन्ति, गमिष्यन्ति च, अविनाशिनि तत्त्वे; ब्रह्मणि समृद्धान् कः गणयितुं शक्तः? एवं, अयं भूतलपटो नास्ति चिन्तनात् पृथक्; चिन्तनं च केवलं आकाशरूपं—एतद् मनसि विचिन्त्यताम्। यः चेतन्याख्यः आकाशः, स एव परं दृष्टः; चिन्तनं अपि चेतन्याकाश एव, स एव परमार्थः। यथा चक्रवातः केवलं जलमात्रं, न तु पृथग्वस्तु, तथा दृश्यं केवलं अनुभूतिरेव, न तु स्वतंत्रसत्ता। चेतन्याकाशे, भूताकाशे च, यद् दृश्यते, तत् मणौ प्रतिबिम्बवत्; स लोकः आत्मरत्नरूपेण प्रकाशते, यथा मेघः आकाशे। "लोक"शब्दः मम बोधसम्बन्धेन एव विद्यते; स एव परमार्थः। तव बोधसम्बन्धेन तु "त्वम्" वा "अहम्" इति शब्दौ नास्ति। अतः, हे निष्पापे, लीलासरस्वत्यौ आकाशरूपेण सर्वत्र व्याप्य, परमात्मनः अनुग्रहात्, निरुद्ध्य न तिष्ठतः। यत्र यत्र, यदा यदा, तत्र तत्र, यथा इच्छतः, तत्र तत्र स्वयम् अवतीर्य, गृहे प्रविश्य तिष्ठतः। सर्वत्र चेतन्याकाशः उदेति; तत्र एव अनुभूति, चिन्तनं, स्मरणं, विस्तारः च। एषः अत्र ऐश्वर्यदेहः इति कथ्यते, यः न कदापि निरुद्ध्यते—कथं, केन, कुत्र वा, तस्य प्रतिबन्धः स्यात्? एवं तयोः देव्योर् प्रवेशे, तत् पद्ममन्दिरम् अदृश्यत, निर्मलं अन्तः, द्वौ चन्द्राविव उदितौ तेन प्रकाशमाने। तद् सौम्यं, निर्मलम्, सुरभि, शीतलसुगन्धिवातेन सह, तेन तद् रणभूमिः, यत्र राजानः शेरते स्म, रूपान्तरितेवान्यथा अभवत्। तद् सौभाग्यविलासवनं, व्याधिव्यथारहितं, वसन्तकाले विकसितवनं, प्रातःस्निग्धपद्ममिव, बभूव। तयोः शरीरसमुत्थितैर् अमृतशीतलरश्मिभिः सः राजा प्रमुदितः, जागृतः च, यथा अमृताभिषिक्तो नृपतिः। सः द्वे अप्सरः द्वयोः आसनेषु विश्रान्ते पश्यन्, यथा द्वौ चन्द्रौ मेरुद्विशिखयोः समुत्थाय संयुक्तौ। क्षणमात्रं चिन्तयन्, विस्मितचित्तः, सः राजा शय्यायाः उत्थाय, यथा चक्रिणा गदाधरः शय्यायाः उत्थाय। पुष्पमाल्यहारवस्त्राणि सम्यक् विधाय, सः सुमनसां पिडिकां गृहीत्वा, सस्यान्युत्फुल्लानि इव, उपविवेश। भूमौ पद्मासनं संस्थाय, उपवेशनिकटे, कौशेयपटं स्वयम् विमुच्य, प्रणम्य इदं वचनम् अब्रवीत्— "जयतु भवत्यौ, सोमसमप्रभे, जन्मजरातापदोषनाशिनी, भीमभूतान्तरबाह्यतमोनाशिनी, जयतु!" इति। एवं ताभ्यां उक्त्वा, पुष्पपिडिकां तयोः पादयोः न्यवेशयत्, यथा सरित्कूलस्थः वृक्षः द्वौ पद्मे अर्पयेत्। ततः लीलायै राज्ञः जन्मकथनाय देवी सरस्वती स्वेच्छया समीपस्थितं मन्त्रिणं बोधयामास। स जागृतः, द्वे अप्सरः दृष्ट्वा, पुष्पपिडिकां समर्प्य, तयोः पादयोः स्थाप्य, प्रविश्य, ताभ्यां समीपे स्थित्वा, प्रणम्य, तस्थौ। देवी उवाच—"राजन्, कः त्वम्? कस्य पुत्रः? कदा अत्र जातः?" इति। तत् श्रुत्वा मन्त्रिणा प्रत्युत्तरं दत्तम्—"हे देव्यौ, भवत्योः प्रसादेन अहम् अत्र स्पष्टया वक्तुं समर्थः; अतः शृणुताम्, यथा मम स्वामिनः जन्मकथा प्रवक्ष्यामि। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः कश्चित् राजा आसीत्, पद्मलोचनः, कुन्दरथः नाम, यस्य राज्यं दोषच्छायया आच्छन्नम् आसीत्। तस्य पुत्रः सोममुखः, भद्ररथः नाम; भद्ररथस्य पुत्रः विश्वरथः; विश्वरथस्य पुत्रः बृहद्रथः। बृहद्रथस्य पुत्रः सिन्धुरथः; सिन्धुरथस्य पुत्रः शैलरथः; शैलरथस्य पुत्रः कामरथः; कामरथस्य पुत्रः महारथः। महारथस्य पुत्रः विष्णुरथः; विष्णुरथस्य पुत्रः कालरथः; कालरथस्य पुत्रः सूर्यरथः; सूर्यरथस्य पुत्रः नभोरथः। एषः मम प्रभुः नभोरथस्य पुत्रः, पूर्णशुद्धिप्रभः, अमृतपूर्णरथः, यथा क्षीरसिन्धौ चन्द्रमाः। सः विदुरथः इति प्रसिद्धः, पुण्यसञ्चयान्महद्भ्यः जातः, सुमित्रायाः गर्भात्, या गौर्याः सदृशी, यथा गुहः अन्यतः जातः। तस्य पिता दशवयस्के पुत्रे राज्यं दत्त्वा, वने गतः; तदा प्रभृति, सः धर्मेण राज्यं पालयति। अद्य पुण्यवृक्षस्य फलं जातम्, यूयं द्वे देवी, याः दीर्घकालं तपःक्लेशैः पीडिते, अद्य दृश्ये अभवताम्। एवं अयं भूमिपतिः विदुरथः इति विख्यातः; अद्य भवत्योः अनुग्रहात् सः परमशुद्धिम् आप्तः।" एवं उक्त्वा, राजा मन्त्रिणः च मौनं आसाद्य, अञ्जलिं कृत्वा, शिरसि नमित्वा, पद्मासने भूमौ उपविविशताम्।