युवावस्था नाम काचित् रम्या लता, देहशैलात् समुत्पन्ना, मनोभ्रमरं तत्रासक्तं स्वेच्छया मोदयति। या लता यदा पूर्णपरिणतिं याति, तदा मनः तत्र मोहवशात् मत्तमिव भवति। युवतिनां मरीचिका, या देहवायोः तापात् उत्पन्ना, मनोमृगं मोहितं कृत्वा, तं दुर्गमेषु गह्वरेषु पतितुम् आविशति। युवावस्थायाः तेजः, या देहरात्रौ शशिनः कान्तिरिव, मनसः सिंहमूर्धनि जटायाः शोभामिव, जीवितसागरस्य तरङ्गमिव, सा युवती मां न तर्पयति। युवावस्था किञ्चिद् दिनानि एव देहवनान्तरे स्फुरति; परन्तु तस्याः शरदि, हे आर्य, विश्वासः न कर्तव्यः। यथा दुर्भाग्यस्य हस्तात् इच्छारत्नं क्षणेन पतति, एवं युवावस्थायाः पक्षी शीघ्रं देहात् उड्डीयते। यदा यदा युवा पूर्णोच्चमाप्नोति, तदा तदा कामाः प्रचुराः उत्पद्यन्ते, परन्तु त एव विनाशाय कारणं भवन्ति। यावत् युवारात्रिः तिष्ठति, तावत् रागद्वेषरूपा भूताः नृत्यन्ति; एषः सर्वः न समाप्तिं याति यावत् युवावस्थायाः अस्तमयः न भवति। एषा दुःखदायिनी युवावस्था, नानाकृत्यसमाकुला, क्षणभङ्गुरा, तत्र कृपां दर्शय, यथा मृतशिशौ दर्शयेत्। यः पुरुषः मोहात् क्षणिकायां युवायां हर्षं अनुभवति, तेन पूर्णमोहितः, स मानवपशुरिव मन्यते। यः युवा इच्छति, गर्वमदमोहाभिः मद्यते, स मूढः शीघ्रमेव खेदं प्राप्नोति। ये तु, हे आर्य, युवावस्थायाः संकटं सुकरं तरन्ति, ते एव धर्मिष्ठाः, ते एव महात्मानः, ते एव पृथिव्यां सच्च पुरुषाः। महामत्स्यसमूहेन शोभितः सागरः सुलभतया तर्यते; परन्तु दोषतरङ्गैः क्षुब्धा भग्नयुवावस्थायाः सागरः न तर्यते। या युवावस्था विनयेन भूषिता, सत्पुरुषाणां शरणम्, करुणया दीप्तिमती, गुणैः समन्विता, सा लोके दुर्लभा, यथा गगनवनम्। किं स्त्रियाः सौन्दर्ये? या चर्ममांसमयी, यत्राङ्गानि यन्त्रचालितानि, अस्थिस्नायुग्रन्थिसम्पूर्णं च शरीरे। यदि त्वगादीनि पृथक् कृत्वा, नेत्रस्य रक्तमांसाश्रुप्रभृतयः अपाकृत्य, तदनन्तरं पश्यसि, तर्हि किं सौन्दर्यं शिष्यते? किमर्थं व्यर्थं मोह्यसे? अत्र केशः, तत्र रक्तम्—एवं स्त्रीशरीरम्; विशालबुद्धिना कः पुरुषः अनेन तिरस्करणीयेन किम् करिष्यति? या अङ्गानि पुनः पुनः वस्त्रगन्धादिभिः अलङ्क्रियन्ते, तानि सर्वाणि अन्ते मांसभक्षिभिः भक्ष्यन्ते। या स्त्री, यस्याः वक्षसि मुक्ताफलानि हारप्रभया दीप्तानि, या मेरुशिखरपर्यन्तेषु गङ्गातरङ्गराशिमिव शोभते, सा एव स्त्री, श्मशानेषु वा दिशान्तेषु वा, कालान्तरेण श्वभिः खाद्यते, यथा अन्धेन लघुपिण्डः। यथा वन्यवत्सस्य अङ्गानि रक्तमांसलेपितानि, तथैव स्त्रियाः; तत्र किं लभ्यते? स्त्रियाः प्रत्यक्षसौन्दर्यं केवलं कल्पितम्; अहं मन्ये, एतदपि नास्ति, हे मुने, केवलं मोह एव कारणम्। या स्त्री, या पूर्वं मदप्रमोदपूर्वकं परमानन्दं ददाति, सा मद्येन किं भेदम्? सा अपि चञ्चला। ये पुरुषाः, हे मुने, स्त्रीसौन्दर्ये मनः निवेशयन्ति, ते दीर्घं यत्नं कृत्वापि न जागर्ति। स्त्रियः, केशकाजलादिभिः अलङ्कृताः, सदा तीक्ष्णस्वभावाः; पापकर्मणां वह्निशिखावद्, ताः पुरुषान् तृणवत् दहन्ति। ये, हे आर्य, युवावस्थायाः संकटं सुखेन तरन्ति, ते एव वन्दनीयाः, ते एव महात्मानः, ते एव पृथिव्यां सच्च पुरुषाः। स्त्रियः, दूरादपि रम्याः, सौम्याः इव दृश्यन्ते, तथापि ताः नरकाग्न्याः इन्धनमिव, शोभनाः, परन्तु कठोराः, भीष्णाः च। तस्याः नेत्रे, केशान्धकारेण विभिन्नेषु, तारकाभ्यामिव दीप्ते; मुखं पूर्णचन्द्रवत्, स्मितं कुसुमगुच्छवत्। सा स्त्री, क्रीडारता, कठोरा च, पुरुषस्य सर्वकर्मविघ्नं करोति; या रात्रिः दीर्घा, या मनः परमाकर्षिणी। या कुसुमसुगन्धवत् मधुरा, रम्या, कोमलकरा, नवपल्लवसमाना, भ्रूभ्यां भ्रमराकृतिः, स्तनौ कुसुमगुच्छवत् धारयन्ती। या स्त्रियाः अङ्गानि सुकुमारपुष्पकेसरवर्णानि, या पुरुषविनाशाय प्रवृत्ता, सा प्रियतमा विषवल्लरीव, परमक्लेशकारिणी। सा स्त्री केवलं श्वासेन वा, सर्पसाधकवद् निग्रहाय प्रवृत्ता, जीवितं प्राणीं आकृष्य, नागं गह्वरेभ्यः हस्तिनां हस्ताभ्यां यथा निष्कृष्यते, तथा आकर्षति। कामाख्यश्चारः नाम मृगयुः, येषां मनः सरलम्, तेषां जालानि प्रसार्यन्ते; स्त्रियः पुरुषाङ्गानां पाशा भवन्ति, ये पक्षिण इव। मनो हस्ती, विस्तीर्णश्रोण्याः स्त्रियाः आकाङ्क्षया मत्तः, हे ब्रह्मन्, रागशृङ्खलया बद्धः, मूकवत् तिष्ठति। पुरुषाः, ये जन्मसरोवरस्य मत्स्याः इव, कर्मगह्वरे सञ्चरन्ति, तत्र स्त्री बन्धनयुक्ता वलयः, दुष्क्रियाः सूत्रम्। स्त्रियः पुरुषाणां बन्धनम्, यथा अश्वस्य यामः, गजे शृङ्खला, कमले पङ्कः। हे मुने, एषा विषयभूमिः नाना, विचित्रा च; सा स्त्रीषु आश्रित्य अत्रोत्तमत्वं प्राप्नोति। स्त्रीभ्यः, या सर्वदोषरत्नानां निर्मितपेटिका, दुःखस्य नित्यशृङ्खला, सदा मुक्तोऽहम् भूयासम्। स्त्रियाः वक्षः, नेत्रं, श्रोणिः, भ्रूः वा—किं प्रयोजनम्? तानि केवलं मांसमयं, तत्र न किञ्चिदस्ति। अत्र मांसम्, अत्र रक्तम्, अत्र अस्थीनि; हे ब्रह्मन्, किञ्चिद् दिनानि यावत्, स्त्री विनश्यति। या स्त्रियः, या पूर्वं पतिभिः कोमलरूयकेनापि स्पृष्टाः, हे मुने, तासां शरीराणि इदानीं पितृभूमौ भग्नानि क्षिप्तानि।