ఓ బ్రహ్మన్, ఒకనాటి ప్రియుడు thick, కొత్త కుళాయిలతో, ముదురు పూతలతో అలంకరించిన ఆ ముఖం — ముదురు పెదవుల సౌందర్యంతో మెరిసే ఆ ముఖం — అడవిలో క్రమంగా క్షీణించిపోతుంది. కాలం గడిచే కొద్దీ, ఆ జుట్టు చితాభూమిలోని చెట్లపై యాక్ తోకలవంటి రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది; ఎముకలు, నక్షత్రాల్లా మెరుస్తూ, కొన్ని రోజుల లోపే నేలపై చెల్లాచెదురుగా పడిపోతాయి. పొడి మట్టి రక్తాన్ని పీలుస్తుంది; మాంసాహారులు ఆ శరీరాన్ని అనేక రకాలుగా తినేస్తారు; అగ్ని చర్మాన్ని దహించేస్తుంది, ప్రాణవాయువులు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోతాయి. ఇలా, శరీరాలకు ఎదురయ్యే సమీప భవితవ్యాన్ని నేను నీకు వివరించాను — మరి నీవెందుకు మాయను వెంబడిస్తున్నావు? ఈ శరీరం, ఐదు భూతాల సమ్మేళనంతో ఏర్పడినదే గాని, రుచి మాత్రమే కలిగి ఉంది — దీనిని జ్ఞానం కలిగినదిగా ఎలా భావించగలం? మనస్సు, కోరికను అనుసరించి, విస్తారంగా పెరిగే చెట్టువలె పొడవుగా, దట్టంగా పెరుగుతుంది; దాని ఫలాలు చేదు, పుల్లగా ఉంటాయి. కొన్నిసార్లు మనస్సు ధనంపై మక్కువతో, లోభంతో అంధమై, తీవ్రమైన మాయలో పడిపోతుంది — తన మందను కోల్పోయిన జింకలా అయిపోతుంది. యువకుడు స్త్రీతో అనుభవంలో మునిగి, ఆడ ఏనుగుపై మగ ఏనుగు మోహంతో బంధించబడి, వింధ్య పర్వతాల్లోని గుంతలో చిక్కుకున్న ఏనుగు లాగా అత్యంత దయనీయ స్థితికి చేరుకుంటాడు. స్త్రీ ఉన్నవాడు అనుభవాన్ని కోరుకుంటాడు; స్త్రీ లేనివాడికి అనుభవానికి అవకాశం లేదు. స్త్రీని వదిలితే, లోకాన్ని వదిలినట్టే; లోకాన్ని వదిలితే, సుఖాన్ని పొందుతాడు. నశ్వరమైన అనుభవాలలో నాకు ఆనందం లేదు, కష్టంగా లభించే భోగాలలోనూ, తేనెటీగల సున్నిత రెప్పలలోనూ లేదు. ఓ బ్రహ్మన్, మృత్యువు, వ్యాధి, వృద్ధాప్యం పట్ల భయంతోనే నేను ఆనందాన్ని అనుభవిస్తున్నాను; శ్రమతో అడవిలో పరమశాంతిని పొందుతున్నాను. బాల్యం తక్కువే, యవ్వనం బాల్యాన్ని త్రాగేస్తుంది, ఆపై వృద్ధాప్యం యవ్వనాన్ని వెంటాడుతుంది — ఒక్కొక్కటి ఎంత కఠినంగా మరొకదాన్ని అనుసరిస్తుందో చూడు. మంచు పద్మాన్ని వాడిపోసినట్టు, తుఫాను శరదృతువులో మేఘాలను చెదరగొట్టినట్టు, వృద్ధాప్యం శరీరాన్ని ముడిపడేసి, నదీ తీరం ఒడ్డున ఉన్న చెట్టును ప్రవాహం కొట్టినట్టు నశింపజేస్తుంది. యవ్వనాన్ని కోల్పోయి, శరీరం పొడవుగా, బలహీనంగా మారిన వృద్ధుని, స్త్రీలు ఏనుగును చూసినట్టు చూస్తారు. వృద్ధాప్యం పట్టుకుని, శ్వాసకోసంతో, అలసటతో బాధపడుతున్నప్పుడు, జ్ఞానం ఓడిపోయిన మరో భార్యలా పారిపోతుంది. దాసులు, కుమారులు, భార్యలు, బంధువులు, స్నేహితులు — అందరూ వృద్ధాప్యంతో వణికిపోతున్న వృద్ధుని మనోవికారం లేని వాడిగా చూసి నవ్వుతారు. వివేకం లేని, వృద్ధుడు, దురదృష్టవంతుడు, గుణాలు, బలహీనత పోయిన వాడిని వృద్ధాప్యం, పాత చెట్టును గద్దె దూసుకొచ్చిన గద్దలా, చేరుకుంటుంది. వృద్ధాప్యంలో కోరిక పెరుగుతుంది, దుఃఖంతో నిండిపోతుంది, లోపాలతో ముదిరిపోతుంది, హృదయంలో మండిపోతుంది — అన్ని బాధలకు అది ఏకైక తోడుగా మారుతుంది. “రాబోయే లోకంలో నేను ఏ బాధాకరమైన కర్తవ్యాన్ని చేయాలి? ఆ భయంకరమైన భయం వృద్ధాప్యంలో పెరిగిపోతుంది, దానికి ఎదురు నిలబడటం అసాధ్యం.” “నేను ఎవరు, ఈ దయనీయ స్థితిలో? నేను ఏమి చేస్తున్నాను, ఎలా బ్రతుకుతున్నాను?” — ఇలా నిశ్శబ్దంగా ఒంటరిగా ఉంటూ, నిరుత్సాహం వృద్ధాప్యంలో ఉద్భవిస్తుంది. ఆసక్తితో ఆకలి కలుగుతుంది, కానీ అనుభవించడానికి శక్తి ఉండదు; నిజంగా, వృద్ధాప్యంలో బలహీనతతో హృదయం మండిపోతుంది. వృద్ధాప్యమనేది, వృద్ధ క్రేన్ లాగా, దగ్గరలో ఉన్న చెట్టు మీద కూర్చుని, దగ్గు, గొంతు శబ్దాలతో ఏడుస్తూ, వ్యాధి పాములతో బాధపడుతూ, శరీర చెట్టు మీద కూర్చుంటుంది. అలా ఉండగానే, ఎక్కడినుంచో, గాఢమైన చీకటిని కోరుకునే గుడ్లగూబ అయిన మరణం, వేగంగా దగ్గర పడుతుంది, ఓ మునీంద్రా. సాయంత్రం సంధ్యా వెలుతురు చీకటి వెంటపడినట్టు, శరీరంలో వృద్ధాప్యం కనిపించగానే, మరణం వెంటపడుతుంది. శరీర చెట్టు దూరంగా వృద్ధాప్య పుష్పాలతో విరియడం కనిపించగానే, ఓ బ్రహ్మన్, మరణం తేనెటీగలా వేగంగా, ఆశతో, ఆ మనిషిని చేరుతుంది. శూన్యమైన నగరం కనిపించవచ్చు, కొమ్మలు కోసిన చెట్టు కనిపించవచ్చు, వర్షం లేని భూమి కనిపించవచ్చు — కానీ వృద్ధాప్యంతో నలిగిన శరీరం మాత్రం అంతగా కనిపించదు. ఒక క్షణంలోనే, వృద్ధాప్యం దగ్గు శబ్దంతో, గద్ద మాంసాన్ని పట్టుకున్నట్టు, మనిషిని బలవంతంగా పట్టుకుని, భక్షిస్తుంది. వృద్ధాప్యం శరీరాన్ని ఆశతో చూస్తూ, ఒక్క క్షణంలో తలపై పట్టుకుని, కన్య శరద్రుతు పుష్పాన్ని కోసినట్టు శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది. దుమ్ముతో గర్జిస్తూ, శరీరాన్ని చింపేస్తుంది; తుపాను చెట్టు కొత్త ఆకులను చింపినట్టు. వృద్ధాప్యం తాకిన శరీరం, మంచు, మంచు గడ్డలతో కప్పబడి, వాడిపోయిన పద్మంలా అవతరిస్తుంది. ఈ వృద్ధాప్యం, చంద్రకాంతిలా తలపై నుంచి వ్యాపించి, దగ్గు, జ్వరపు గాలిని వ్యాపింపజేస్తూ, రాత్రి వికసించే పద్మంలా విస్తరిస్తుంది. కాలం, బాధల అధిపతి, తల ముదురు పొడిపండు వలె మారినప్పుడు, వృద్ధాప్యపు బూడిదతో తెల్లగా మారిన తలను చూస్తే, దాన్ని భక్షిస్తాడు. వృద్ధాప్యం, నదిపుత్రిక (యమునాదేవి) సహాయంతో, శరీర చెట్టు మూలాలను వేగంగా కోసి, ప్రాణశక్తిని కదిలిస్తుంది. వృద్ధాప్యం, ఊడ్చే వాడిలా, యవ్వనాన్ని తినేసి, దుఃఖాగ్నిని రగిలించి, శరీర మాంసాన్ని ఆశతో ఆస్వాదిస్తుంది. ఈ లోకంలో వృద్ధాప్యంలా అపశకునం మరొకటి లేదు; అది శరీర అరణ్యంలో నక్కలా, విలాపంతో అరుస్తూ సంచరిస్తుంది. దగ్గు, శ్వాసకోసం, నిట్టూర్పులు, దుఃఖపు పొగ, చీకటి — ఇవన్నీ కలిసిన వృద్ధాప్యపు అగ్ని, ఆ వ్యక్తిని కాల్చేస్తుంది. వృద్ధాప్యంతో, ప్రజల సన్నని, తెల్లని, కొత్త మొగ్గలవంటి శరీరం వంగిపోతుంది, ఓ ప్రియమా, పుష్పాలతో నిండిన వల్లి వంగినట్టు. వృద్ధాప్యపు కర్పూరవృక్షం నుంచి వచ్చిన కర్పూరంలా తెల్లగా మారిన శరీరం, మరణం అనే ఏనుగు ఒక్క క్షణంలో ఎత్తుకుపోతుంది, ఓ మునీంద్రా. మరణం, ఓ మునీంద్రా, రాజు వంటిది; వృద్ధాప్యపు తెల్ల పంకజం ముందు నడుస్తుంది; వ్యాధి జెండా ముందుగా పోతుంది. యుద్ధంలో శత్రువులకు ఓడని వారు, కొండ కోటలు పడగొట్టిన వారు కూడా, వృద్ధాప్యపు దైత్యికి ఎంత వేగంగా ఓడిపోతున్నారో చూడు, ఓ మునీంద్రా. శరీరపు గదిలో, వృద్ధాప్యపు మంచుతో తెల్లబడినప్పుడు, కనుపాపలు కూడా కదలలేని స్థితికి చేరిపోతాయి.