పదార్థామ్భాంసి సర్వాణి ఫలఫేనాని సర్వతః । పతన్త్య్ అవిరతాపాతమ్ అభావవడవాముఖమ్
ప్రపంచంలోని అన్ని పదార్థాల నీళ్లు, ఫలాలు, నురుగు లా ఎక్కడికక్కడ నిరంతరం జారిపడి, లేనిపోవడపు అగ్నిపుటలో పడిపోతున్నాయి.
స్ఫురన్త్య్ ఆకస్మికోద్భూతా విచిత్రా ద్రవ్యశక్తయః । స్వభావమాత్రసమ్పన్నాస్ స్పన్దశ్రియ ఇవామ్భసామ్
విచిత్రమైన పదార్థాల శక్తులు, అకస్మాత్తుగా ఉద్భవించి మెరుస్తూ, తమ సహజ స్వభావంతోనే వెలుగుతుంటాయి. అవి నీటిపై అలల అందంలా కనిపిస్తాయి.
భూతమౌక్తికసమ్పూర్ణాన్ బృహతస్ సుబహూన్ అపి । జగత్కలభకాన్ అత్తి కృతాన్తోద్రిక్తకేసరీ
మరణం అనే సింహం తన గోర్లు ఎత్తిపడగొట్టి, ఈ లోకంలోని అన్ని జీవరాశుల విలువైన ముత్యాలను, ఎంత పెద్దవైనా, ఎంత ఎక్కువయినా, ఒక్కొక్కటిగా మింగేస్తుంది.
కులశైలఫలా మేఘపక్షపుఞ్జా జలాసృజః । జాయన్తే చ మ్రియన్తే చ డీయన్తే చ జగత్ఖగాః
పర్వతాలపై పండే ఫలాలు, మేఘాలు, పక్షుల గుంపులు, నీటి ప్రవాహాలు — ఇవన్నీ పుట్టి, మరణించి, అంతరించిపోతూ, ఈ లోకంలోని పక్షుల్లా మారిపోతుంటాయి.
చిద్భిత్తౌ స్పన్దశుభ్రాయాం రఙ్గైః పఞ్చభిర్ ఇన్ద్రియైః । ఉన్మీలయతి సంసారచిత్రాణి విధిచిత్రకృత్
చైతన్యమనే ప్రకాశవంతమైన పలకపై, ఐదు ఇంద్రియాల రంగులతో, విధి అనే అద్భుత చిత్రకారుడు ఈ సంసారపు చిత్రాలను అల్లిపడేస్తాడు.
అజస్రగత్వరీం సర్వపరిస్పన్దవిధాయినీం । నిమేషశతభాగాఙ్గీమ్ అచ్ఛామ్ ఉత్సాహితాఙ్కురామ్
అది ఎప్పుడూ కదులుతూ, అన్ని చలనలు కలిగించే మూలంగా, స్పష్టంగా, కనురెప్పపాటు వందవ భాగం లాంటి చిన్న భాగాలతో, ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా మొలకెత్తుతుంది.
సూక్ష్మాం కాలస్య కలనాం స్వసముత్థానకారిణీమ్ । ధ్యానేనేవాన్వవేక్షన్తే స్థిరాస్ స్థావరజాతయః
స్థిరంగా ఉండే చెట్లు, మొక్కలు వంటి స్థావరజాతులు, తమ సహజ స్వభావం వల్ల కలిగే కాలాన్ని, ధ్యానం చేస్తున్నట్టు, ఎంతో సూక్ష్మంగా గ్రహిస్తాయి.
రాగద్వేషసముత్థేన భావాభావమయేన చ । జరామరణమోహేన జీర్ణా జఙ్గమజాతయః
జీవజంతువుల జాతులు, రాగద్వేషాలతో, ఉండటంలేకపోవడముతో, మళ్లీ వృద్ధాప్య మరణమనే మాయతో అలసిపోయి ఉంటాయి.
స్వదుష్కృతోత్తమధ్యానధారిణ్యో ధరణీతలే । నియత్యా నియతం కాలం పీడ్యన్తే కీటపఙ్క్తయః
భూమిపై ఉండే పురుగులు, తమ పూర్వ పాపపుణ్యాల ప్రభావంతో, విధి నిర్ణయించిన కాలం వరకూ బాధపడుతూ ఉంటాయి.
క్షణేనాదృశ్య ఏవేదం నిగిరత్య్ అఖిలం సుఖీ । సుదుర్లక్ష్యబిలః కాలవ్యాలో విపులభోగవాన్
చూడలేని కాలమనే పాము, అపారమైన అనుభవాలతో, దాగిన గుహలో ఉండి, ఒక్క క్షణంలో ఈ సమస్తాన్ని సంతోషంగా మింగేస్తుంది.
క్షణాదికల్పపర్యన్తస్ తేజస్తిమిరరఞ్జనాత్ । కాలేన కిఞ్చిద్ ఆలక్ష్యస్ స్వకాయ ఉరరీకృతః
క్షణం నుండి యుగాంతం వరకు, వెలుగు చీకట్లు కలిసిపోవడం వల్ల కాలం కొద్దిగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది; అది తన స్వంత రూపాన్ని ఆలింగనం చేసుకున్నట్లుగా ఉంటుంది.
శీతవాతాతపప్రౌఢాః ప్రోల్లసత్పుష్పదీప్తయః । ఫలప్రదాశ్ చరన్తీహ కాలఖే షడృతుగ్రహాః
చలి, గాలి, వేడి వల్ల పరిపక్వమైన ఆరు ఋతుప్లానెట్లు, పుష్పాలతో ప్రకాశిస్తూ, ఫలితాలను ఇస్తూ ఇక్కడ సంచరిస్తున్నాయి.
బ్రహ్మాణ్డభైక్షభాణ్డే ఽసౌ కాలీ భగవతీ క్రియా । స్వయం దత్త్వైవ దత్త్వైవ భూతభిక్షాం జిఘృక్షతి
ఈ బ్రహ్మాండమనే పాత్రలో, కాలీ అనే దివ్య క్రియ, తానే జీవరాశులకు భిక్షను ఇచ్చి, మళ్లీ మళ్లీ ఇచ్చి, వాటిని స్వాధీనం చేసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తుంది.
పయఃపటలవిశ్రాన్తత్రైలోక్యామ్భోజకోటరే । కరోతి ఘుఙ్ఘుమం భూరి భూతభ్రమరపేటకః
మూడు లోకాల కమలపు గర్భంలో, పాల పొరలపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, జీవరాశుల గుంపు తేనెటీగల వంటివిగా గట్టిగా గుంగురుమంటూ శబ్దం చేస్తుంది.
తిమిరానీలకవరీ అర్కేన్దుచపలేక్షణా । బ్రహ్మోపేన్ద్రహరేన్ద్రాదిధరాగిరివరాఙ్గికా
ఆమె కేశాలు గాఢాంధకారంలా నీలంగా మెరుస్తున్నాయి. ఆమె కన్నులు సూర్యచంద్రుల్లా చమకుస్తున్నాయి. ఆమె అవయవాలు బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, హరి, గొప్ప పర్వతాల కాంతితో అలంకరించబడ్డాయి.
బ్రహ్మతత్త్వైకపితృకా లమ్బమానపయోధరా । చిచ్ఛక్తిమాతృకా స్థూలా తరలా ఘనచాపలా
ఆమెకు బ్రహ్మతత్త్వమే తండ్రిగా ఉంది. ఆమె వక్షోజాలు ఘనంగా, ద్రవంగా, తల్లిగా ఉన్నాయ. ఆమె చైతన్యశక్తికి జనని, దేహం బలంగా, చురుకుగా, ఉత్సాహంగా ఉంటుంది.
తారకాజాలదశనా సన్ధ్యారుణతరాధరా । సమస్తపద్మినీహస్తా శతక్రతుపురాననా
ఆమె పళ్ళు నక్షత్రాల సమూహంలా మెరిసిపోతున్నాయి. ఆమె పెదాలు సంధ్యాకాలపు ఎరుపు కన్నా ముదురుగా ఉన్నాయి. ఆమె చేతుల్లో అన్ని పద్మాలు ఉన్నాయి. ఆమె ముఖం శతక్రతుపురంలా ప్రకాశిస్తుంది.
సప్తాబ్ధిముక్తాలతికా నీలామ్బరపరావృతా । జమ్బుద్వీపమహానాభిర్ వనశ్రీరోమరాజికా
ఆమె ఏడు సముద్రాల ముత్యాల మాలలా ఉంది. నీలాంబరంతో కప్పబడి ఉంది. ఆమె నాభి జంబూద్వీపానికి కేంద్రబిందువుగా ఉంది. ఆమె శరీర రోమాలు వనాల అందాన్ని తలపిస్తున్నాయి.
భూత్వా భూత్వా వినశ్యన్తీ త్రిలోకీవృద్ధకామినీ । అసకృజ్ జాయతే నష్టా భూరివిభ్రమకారిణీ
మూడు లోకాల వృద్ధ వేశ్యా మళ్ళీ మళ్ళీ పుట్టి, మళ్ళీ మళ్ళీ నశించి పోతుంది. ఎన్నిసార్లు పుట్టినా, మళ్లీ మాయమై పోయి, ఎన్నో భ్రమలకు కారణమవుతుంది.
మగ్నమ్ అన్యైర్ అథోన్మగ్నం భీమే కాలమహార్ణవే । ప్రతికల్పక్షణం క్షీణైర్ బ్రహ్మాణ్డస్ఫుటబుద్బుదైః
ఇతరులు పైకి తేల్చినప్పుడు పైకి వస్తూ, మళ్ళీ మునిగిపోతూ, భయంకరమైన కాల మహాసముద్రంలో ప్రతి యుగ క్షణంలో, శక్తి తరిగిన బ్రహ్మాండాల బుడబుడలతో కలిసి పోతుంది.
కాలాగాధసరస్యాం తు స్థిత్వా స్థిత్వా పునః పునః । కల్పమాత్రనిమేషేణ డీనం సంసారసారసైః
కాలం అనే లోతులేని సరస్సులో మళ్ళీ మళ్ళీ నిలిచి, ఒక్క యుగం కన్నెపుడు కన్నెపుడు లోక జీవన సారం లేకుండా పోతుంది.
ఉత్పత్యోత్పత్య నాశిన్యస్ సన్తతాస్ సృష్టివిద్యుతః । కాలమేఘే స్ఫురన్త్య్ ఏతాశ్ చిత్ప్రకాశమనోరమాః
ఈ సృష్టి మెరుపులు మళ్ళీ మళ్ళీ పుట్టి మళ్ళీ మళ్ళీ నశిస్తూ, కాలమేఘంలో మెరుస్తూ, చైతన్య ప్రకాశంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తాయి.
ప్రధ్వనద్భూతవిహగాః పతన్త్య్ అవిరతద్రుతాః । కాలతాలాత్ కిలోత్తాలాద్ బ్రహ్మాణ్డఫలపాలయః
గర్జనతో పుట్టిన పక్షులు ఎడతెగని వేగంతో ఎగురుతుంటాయి. కాలచక్రం, గాలివేగం వల్ల బ్రహ్మాండపు పరిరక్షకులు ఉద్భవిస్తారు.
ఉన్మేషకృతవైరిఞ్చసృష్టయో దేవనాయకాః । నిమేషకృతసంహారాస్ సన్తి కేచన కుత్రచిత్
కళ్ల తెరచినప్పుడు బ్రహ్మ సృష్టించిన దేవతాధిపతులు జన్మిస్తారు. కళ్ల మూసినప్పుడు కొన్ని చోట్ల వినాశనాలు సంభవిస్తాయి.
నిమేషోన్మేషసఙ్క్షీణకల్పజాలాస్ సహస్రశః । రుద్రాః కేచన విద్యన్తే కస్మింశ్చిత్ పరమే పురే
కళ్ల తెరిచిన, మూసిన మార్పులతో వేలాది లోకాలు క్షీణిస్తుంటాయి. కొన్ని పరమమైన పట్టణాల్లో కొందరు రుద్రులు ఉన్నారు.
తే ఽపి యస్య నిమేషేణ భవన్తి న భవన్తి వా । తాదృశో ఽప్య్ అస్తి దేవేశో హ్య్ అనన్తేయం క్రియాస్థితిః
వారి కళ్లపొడుపుతో లోకాలు పుట్టినా, నశించినా, వారికి కూడా ఒక దేవతల అధిపతి ఉన్నాడు. ఆయన కార్యాలు, స్థితి అంతులేనివి.
అనన్తసఙ్కల్పమయే శూన్యే చ బ్రహ్మణః పదే । న సమ్భవన్తి కా నామ శక్తయశ్ చిత్రయుక్తయః
అనంతమైన సంకల్పాలతో నిండిన శూన్యమైన బ్రహ్మపదంలో, ఎన్నో విధాలుగా అలంకరించబడిన శక్తులు ఎలా ఉత్పన్నమవుతాయో చెప్పడం అసాధ్యం.
ఏవమ్ అక్షీణసఙ్కల్పకల్పార్థభరభాస్వరా । జాగతీ కలనా యేయం తద్ అజ్ఞానవిజృమ్భితమ్
ఇలా, ఎన్నో సంకల్పాలు, కల్పకాలాల భారంతో ప్రకాశించే ఈ జగత్తు అనేది, అసలు చూస్తే, అజ్ఞానమే విస్తరించి ఏర్పడింది.
యత్ సమ్పదో యద్ ఉత సన్తతమ్ ఆపదశ్ చ యద్ బాల్యయౌవనజరామరణోపతాపాః । యన్ మజ్జనం చ సుఖదుఃఖపరమ్పరాభిర్ అజ్ఞానతీవ్రతిమిరస్య విభూతయస్ తాః
ఏ సంపదలు ఉన్నా, ఎప్పటికప్పుడు కలిగే దురదృష్టాలు అయినా, బాల్యం, యౌవనం, వృద్ధాప్యం, మరణం వల్ల కలిగే బాధలు అయినా, సుఖదుఃఖాల పరంపరలో మునిగిపోవడమైనా—ఇవి అన్నీ అజ్ఞానమనే తీవ్రమైన చీకటి ప్రభావాలే.
సంసారవనషణ్డే ఽస్మింశ్ చిత్పర్వతతటస్థితే । కీదృశీ ఖల్వ్ అవిద్యాఖ్యా లతా వికసితా తతా
ఈ సంసార అరణ్యంలో, చైతన్యపర్వతపు ఒడ్డున, అజ్ఞానం అనే లత ఎలా వికసించి విస్తరించిందో ఆశ్చర్యంగా ఉంది.