జగన్ నామ న చోత్పన్నం న చాస్తి న చ దృశ్యతే । హేమ్నీవ కటకాదిత్వం కిమ్ ఏతన్మార్జనే శ్రమః
ప్రపంచం అనే పేరు ఉన్నది పుట్టలేదు, లేదు, కనిపించదు కూడా. బంగారానికి కడగడం, వడివడిగా చేయడం లాంటిది లేదు కదా, దాన్ని తొలగించడానికి ఎందుకు శ్రమపడాలి?
తథైతద్ విస్తరేణేహ వక్ష్యామో బహుయుక్తిభిః । అబాధితం యథా నూనం స్వయమ్ ఏవానుభూయతే
ఇది స్పష్టంగా, అనేక కారణాలతో, పూర్తిగా వివరించబడుతుంది. అందరూ అనుభవించేటట్టు, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా తెలుసుకునేలా చెబుతాను.
ఆదావ్ ఏవ హి నోత్పన్నం యత్ తస్యేహాస్తితా కుతః । కుతో మరౌ జలసరిద్ ద్వితీయేన్దౌ కుతో గ్రహః
ప్రారంభంలో ఏది కలగలేదు, అది ఇప్పుడు ఎలా ఉంటుంది? మాయలో నది ఎలా ఉంటుందో, రెండవ చంద్రుడు లేదా గ్రహం ఎలా ఉంటాయో, అలాగే ఇది కూడా ఉండదు.
యథా వన్ధ్యాసుతో నాస్తి యథా నాస్తి మరౌ జలమ్ । యథా నాస్తి నభోవృక్షస్ తథా నాస్తి జగద్భ్రమః
ఎలా వంధ్యకు కొడుకు ఉండదు, మాయలో నీరు ఉండదు, ఆకాశంలో చెట్టు ఉండదు, అలాగే జగత్తు అనే మాయ కూడా నిజంగా ఉండదు.
యద్ ఇదం దృశ్యతే రామ తద్ బ్రహ్మైవ నిరామయమ్ । ఏతత్ పురస్తాద్ వక్ష్యామో యుక్తితో న గిరైవ వః
రామా, ఇక్కడ కనిపించేది శుద్ధమైన బ్రహ్మమే. దీని అర్థాన్ని మేము ముందు వివరణతో చెప్పబోతున్నాం, మాటలతో కాదు.
యన్ నామ యుక్తిభిర్ ఇహ ప్రవదన్తి తజ్జ్ఞాస్ తత్రావహేలనమ్ అయుక్తమ్ ఉదారబుద్ధేః । యో యుక్తియుక్తమ్ అవమత్య విమూఢబుద్ధ్యా కష్టావహో భవతి తం విదుర్ అజ్ఞమ్ ఏవ
ఈ లోకంలో జ్ఞానులు యుక్తితో చెప్పింది, మంచి బుద్ధి ఉన్నవాడు తక్కువగా చూడకూడదు. యుక్తి ఉన్నదాన్ని పట్టించుకోకుండా, మూర్ఖ బుద్ధితో నిర్లక్ష్యం చేసినవాడు, తనకే బాధ తెచ్చుకుంటాడు; అలాంటి వాడిని అజ్ఞాని అంటారు.
కయైతజ్ జ్ఞాయతే యుక్త్యా కథమ్ ఏతత్ ప్రసిధ్యతి । న్యాయే ఽనుభూత ఏతస్మిన్ న జ్ఞేయమ్ అవశిష్యతే
ఇది ఎలా తెలుసుకోవచ్చు? ఇది ఎలా నిశ్చయమవుతుంది? యుక్తితో అనుభవించినప్పుడు, ఇకపై తెలుసుకోవాల్సింది ఏమీ మిగలదు.
బహుకాలమ్ ఇయం రూఢా మిథ్యాజ్ఞానవిషూచికా । జగన్నామ్నీ విచారాఖ్యాద్ ఋతే మన్త్రాన్ న శామ్యతి
ఈ తప్పుడు జ్ఞాన జ్వరం చాలా కాలంగా లోనై, జగత్తు అనే పేరుతో నిలిచి ఉంది. దీనికి విచారణ తప్ప, మంత్రాల పఠనంతో ఉపశమనం కలగదు.
వదామ్య్ ఆఖ్యాయికా రామ యా ఇమా బోధసిద్ధయే । తాశ్ చేచ్ ఛృణోషి తత్ సాధో ముక్త ఏవాసి బుద్ధిమాన్
రామా! జ్ఞానం సిద్ధించేందుకు నేను కొన్ని కథలు చెబుతాను. వాటిని నీవు శ్రద్ధగా వినితే, నీవు నిజంగా ముక్తుడవూ, జ్ఞానవంతుడవూ అవుతావు.
నో చేద్ ఉద్వేగశీలత్వాద్ అర్ధాద్ ఉత్థాయ గచ్ఛసి । తత్ తిర్యగ్ధర్మిణస్ తే ఽద్య కిఞ్చిన్ నాపి తు సేత్స్యతి
వినకపోతే, నీ మనస్సు చంచలత్వం వల్ల నీవు మధ్యలోనే లేచి వెళ్ళిపోతావు. అప్పుడు ఈ రోజు నీకు ఉన్నత మార్గంలో ఏమి లాభించదు.
యో ఽయమ్ అర్థం ప్రార్థయతే తదర్థం యతతే తథా । సో ఽవశ్యం తద్ అవాప్నోతి న చేచ్ ఛ్రాన్తో నివర్తతే
ఎవరైనా ఏదైనా లక్ష్యాన్ని కోరుకుని, దానికి తగినట్టుగా ప్రయత్నిస్తే, అలాంటి వ్యక్తి తప్పక ఆ లక్ష్యాన్ని సాధిస్తాడు. కానీ, మధ్యలో అలసిపోయి వదిలేస్తే మాత్రం, అది సాధ్యం కాదు.
సాధుసఙ్గమసచ్ఛాస్త్రపరో భవసి రామ చేత్ । తద్ దినైర్ ఏవ నో మాసైః ప్రాప్నోషి పరమం పదమ్
రామా, నువ్వు మంచి వాళ్లతో స్నేహం చేసి, సత్యమైన గ్రంథాలను ఆచరిస్తే, నెలలు కాదు, కొన్ని రోజుల్లోనే పరమ పదాన్ని పొందగలవు.
ఆత్మజ్ఞానప్రబోధాయ శాస్త్రం శాస్త్రవిదాం వర । కింనామ తత్ ప్రధానం స్యాద్ యస్మిఞ్ జ్ఞాతే న శోచ్యతే
శాస్త్రాలలో నిపుణుడవైనవాడా, ఆత్మజ్ఞానం కలిగించేందుకు ఏది ప్రధానమైన గ్రంథమో, దాన్ని తెలుసుకుంటే ఇక దుఃఖించాల్సిన అవసరం ఉండదా?
ఆత్మజ్ఞానప్రధానానామ్ ఇదమ్ ఏవ మహామతే । శాస్త్రాణాం పరమం శాస్త్రం మహారామాయణాభిధమ్
మహామతివంతుడా, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రధానంగా కోరుకునేవారికి, ఈ మహారామాయణమే శాస్త్రాలలో శ్రేష్ఠమైనది.
ఇతిహాసోత్తమాద్ అస్మాత్ పరో బోధః ప్రవర్తతే । సర్వేషామ్ ఇతిహాసానామ్ అయం సార ఉదాహృతః
ఈ గొప్ప కథ ద్వారా ఉన్నతమైన జ్ఞానం కలుగుతుంది. అన్ని పురాణాల సారాంశం ఇదే అని ప్రకటించబడింది.
శ్రుతే ఽస్మిన్ వాఙ్మయే యస్మాజ్ జీవన్ముక్తత్వమ్ అక్షతమ్ । ఉదేతి స్వయమ్ ఏవాత ఇదమ్ ఏవాతిపావనమ్
ఈ గ్రంథంలో జీవన్ముక్తి స్థితి పూర్తిగా వివరించబడింది కాబట్టి, ఇది అత్యంత పవిత్రమైనది, సహజంగా వెలువడింది.
స్థితమ్ ఏవాస్తమ్ ఆయాతి జగద్ దృశ్యం విచారణాత్ । యథా స్వప్నే పరిజ్ఞాతే స్వప్నార్థాద్ ఏవ భావనా
విచారణ వల్ల, కనిపించే జగత్తు స్థిరంగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, అది అంతమవుతుంది. కలలోని వస్తువులు కల అని తెలిసిన వెంటనే ఎలా మాయమవుతాయో అలాగే.
యద్ ఇహాస్తి తద్ అన్యత్ర యన్ నేహాస్తి న తత్ క్వచిత్ । ఇమం సమస్తవిజ్ఞానశాస్త్రకోశం విదుర్ బుధాః
ఇక్కడ ఉన్నదేదైనా ఎక్కడైనా ఉంటుంది; ఇక్కడ లేనిదేదీ ఎక్కడా ఉండదు. ఈ సంగ్రహాన్ని సమస్త విజ్ఞానశాస్త్రాల నిధిగా జ్ఞానులు భావిస్తారు.
య ఇదం శృణుయాన్ నిత్యం తస్యోదారచమత్కృతేః । బాలస్యాపి పరం బోధం బుద్ధిర్ ఏతి న సంశయః
ఈ ఉపదేశాన్ని ఎవరైనా ప్రతిరోజూ వినితే, చిన్నపిల్లయినా సరే, అతనికి ఉన్నతమైన జ్ఞానం, అద్భుతమైన ఆశ్చర్యభావం కలుగుతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యస్మై నేదం త్వ్ అభవ్యాయ రోచతే దుష్కృతోదయాత్ । విచారయతు యత్ కిఞ్చిత్ స శాస్త్రం జ్ఞానవాఙ్మయమ్
ఎవరైనా పూర్వజన్మలో చేసిన చెడు పనుల వల్ల మనస్సు సిద్ధంగా లేకపోతే, ఈ ఉపదేశం అతనికి నచ్చకపోతే, అతను తనకు ఇష్టమైన ఏ జ్ఞానగ్రంథమైనా చదవవచ్చు.
జీవన్ముక్తత్వమ్ అస్మింస్ తు శ్రుతే సమనుభూయతే । స్వయమ్ ఏవ యథా పీతే నీరోగత్వం వరౌషధే
ఈ గ్రంథాన్ని వినగానే జీవన్ముక్తి అనుభూతి ప్రత్యక్షంగా కలుగుతుంది; అది గొప్ప ఔషధాన్ని తాగిన తర్వాత ఆరోగ్యం అనుభవించడంలా ఉంటుంది.
శ్రూయమాణే హి శాస్త్రే ఽస్మిఞ్ శ్రోతా వేత్త్య్ ఏతద్ ఆత్మనా । యథావద్ ఇదమ్ అస్మాభిర్ న తూక్తం వరశాపవత్
ఈ గ్రంథాన్ని వినే వారు దీని సత్యాన్ని తామే అనుభవిస్తారు; మేము ఇది యాదృచ్ఛికంగా, శాపం లేదా వరంలా చెప్పలేదు.
శామ్యతి సంసృతిదుఃఖమ్ ఇదం తే స్వాత్మవిచారమహాకథయైవ । నో ధనదానతపశ్శ్రుతవేదైస్ తత్కథనోజ్ఝితయత్నశతేన
ఈ జన్మజాలంలో కలిగే బాధలు నీ స్వరూపాన్ని తెలుసుకునే గొప్ప విచారణ వల్లే తగ్గిపోతాయి. ధనం, దానం, తపస్సు, వేదపఠనం లేదా ఆత్మవిచారణ లేకుండా వందలాది ప్రయత్నాలు చేసినా ఈ బాధలు పోవు.
తచ్చిత్తాస్ తద్గతప్రాణా బోధయన్తః పరస్పరమ్ । కథయన్తశ్ చ తన్ నిత్యం తుష్యన్తి రమయన్తి యే
వారి మనస్సు అందులో లీనమై, ప్రాణం కూడా దానిలోనే నిలిచి, ఒకరిని ఒకరు బోధిస్తూ, ఎప్పుడూ ఆ విషయమే మాట్లాడుతూ, అలాంటి వారు ఆనందంగా, సంతోషంగా ఉంటారు.
తేషాం జ్ఞానైకనిష్ఠానామ్ ఆత్మజ్ఞానవిచారణాత్ । సా జీవన్ముక్తతోదేతి విదేహోన్ముక్తతైవ యా
జ్ఞానంలో మాత్రమే స్థిరంగా ఉండే వారికి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని విచారించడం వల్ల, జీవంతుండే విముక్తి అనే స్థితి కలుగుతుంది. అదే శరీరం విడిచిన తర్వాత కలిగే విముక్తి కూడా.
బ్రహ్మన్ విదేహముక్తస్య జీవన్ముక్తస్య లక్షణమ్ । బ్రూహి యేన తథైవాహం యతే శాస్త్రదృశా ధియా
బ్రహ్మన్, జీవంతుండే విముక్తి, శరీరం విడిచిన తర్వాత కలిగే విముక్తి—ఈ రెండింటికి లక్షణాలు చెప్పు. నేను కూడా శాస్త్రాలు, బుద్ధి ద్వారా తెలుసుకుని ఆ దిశగా ప్రయత్నించేందుకు.
యథాస్థితమ్ ఇదం యస్య వ్యవహారవతో ఽపి చ । అస్తఙ్గతం స్థితం వ్యోమ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఈ లోకం యావన్నీ పనుల్లో నిమగ్నుడై ఉన్నప్పటికీ, అతనికి అది కనబడకుండా, ఆకాశంలా శాశ్వతంగా ఉండిపోతే, అలాంటి వాడిని జీవన్ముక్తుడు అంటారు.
బోధైకనిష్ఠతాం యాతో జాగర్త్య్ ఏవ సుషుప్తవత్ । య ఆస్తే వ్యవహర్తైవ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
బోధలో స్థిరతను పొందినవాడు, మేలుకున్నా నిద్రలో ఉన్నట్టు ఉండేవాడు, పనులు చేస్తూ కూడా నిశ్చలంగా ఉండేవాడు — వాడే జీవన్ముక్తుడు.
నోదేతి నాస్తమ్ ఆయాతి సుఖే దుఃఖే ముఖప్రభా । యథాప్రాప్తస్థితేర్ యస్య స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఆనందం వచ్చినా, దుఃఖం వచ్చినా, ముఖంలో వెలుగు పెరగకపోయినా, తగ్గకపోయినా, ఎలాంటి పరిస్థితిలోనైనా యథావిధిగా ఉండేవాడే జీవన్ముక్తుడు.
యో జాగర్తి సుషుప్తస్థో యస్య జాగ్రన్ న విద్యతే । యస్య నిర్వాసనో బోధస్ స జీవన్ముక్త ఉచ్యతే
ఎవడు నిద్రలో ఉన్నప్పటికీ మేలుకుని ఉంటాడో, ఎవడికి మేలుకోవడమే తెలియదో, ఎవడి బోధకు ఎలాంటి వాసనలు ఉండవో, వాడే జీవన్ముక్తుడు.