తరఙ్గతరలాస్ఫాలవృత్తినా జడరూపిణా । తటవృక్ష ఇవౌఘేన బ్రహ్మన్ నీతో ఽస్మి చేతసా
ఓ బ్రహ్మన్, నా మనస్సు అలలతో ఊగిసలాడుతూ, స్థిరంగా లేకుండా, మూర్ఖంగా ఉండి, నదికట్టపై వృక్షాన్ని ప్రవాహం ఎగురవేసినట్లు నన్ను కూడా ఈ మనస్సు ఎక్కడికో తీసుకెళ్లింది.
అవాన్తరనిపాతాయ శూన్యేనాక్రమణాయ చ । తృణం చణ్డానిలేనేవ దూరే నున్నో ఽస్మి చేతసా
నా మనస్సు ఖాళీగా, స్థిరత లేకుండా ఉండి, గాలి తుపాను గడ్డి తుప్పు దూరంగా తోసినట్లుగా, నన్ను కూడా చాలా దూరానికి విసిరేసింది.
సంసారజలధేర్ అస్మాన్ నిత్యమ్ ఉత్తరణోన్ముఖః । సేతునేవ పయఃపూరో రోధితో ఽస్మి కుచేతసా
ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటి వెళ్లాలని ఎప్పుడూ ప్రయత్నిస్తున్నా, నా మలినమైన మనస్సు వలన, ఆనకట్ట నీటిని అడ్డుకునేలా, నేను ముందుకెళ్లలేక అడ్డుపడ్డాను.
పాతాలాద్ గచ్ఛతా పృష్ఠం పృష్ఠాత్ పాతాలగామినా । కూపకాష్ఠం కుదామ్నేవ వేష్టితో హ్య్ అస్మి చేతసా
పాతాళంలోకి పడిపోతున్నదాన్ని మరొకటి వెనుక నుంచి పట్టుకున్నట్లు, బావిలో దూకిన దుంగను కట్టి ఉంచినట్లు, నా మనస్సు నన్ను చుట్టిపట్టుకుంది.
మిథ్యైవ స్ఫారరూపేణ విచారవిశరారుణా । బాలో వేతాలకేనేవ గృహీతో ఽస్మి స్వచేతసా
నా మనస్సే అసత్యంగా పెద్దదిగా, విచారణతో పదేపదే పదును పడుతూ, చిన్నపిల్లవాడిని పిశాచం పట్టుకున్నట్టు నన్ను బంధించింది.
వహ్నేర్ ఉష్ణతరశ్ శైలాద్ అపి కష్టతరక్రమః । వజ్రాద్ అపి దృఢో బ్రహ్మన్ దుర్నిగ్రహమనోగ్రహః
ఓ బ్రహ్మన్, అది అగ్నికన్నా వేడిగా, కొండకన్నా దాటలేనిదిగా, వజ్రంలా గట్టిగా, అదుపు చేయలేనంత భయంకరంగా ఉంది.
చేతః పతతి కార్యేషు విహగశ్ చామిషేష్వ్ ఇవ । క్షణేన విరతిం యాతి బాలః క్రీడనకాద్ ఇవ
మనస్సు కార్యాలపై పక్షి ఆహారంపై పడిపోవడంలా ఆకర్షితమవుతుంది, వెంటనే పిల్లవాడు బొమ్మను వదిలేయడంలా దూరమవుతుంది.
జడప్రకృతిర్ ఆలోలో వితతావర్తవృత్తిమాన్ । మనోఽబ్ధిర్ ఈహితవ్యాలో దూరాన్ నయతి తాత మామ్
తండ్రీ, మనస్సు సహజంగా మౌఢ్యంతో కూడినదైనా, అలజడిగా, సర్పాలతో నిండిన సముద్రంలా వంపులు తిరుగుతూ, నన్ను దూరంగా తీసుకెళ్తోంది.
అప్య్ అబ్ధిపానాన్ మహతస్ సుమేరూల్లఙ్ఘనాద్ అపి । అపి వహ్న్యశనాత్ సాధో విషమశ్ చిత్తనిగ్రహః
ఓ మహానుభావా, సముద్రాన్ని త్రాగడం, సుమేరు పర్వతాన్ని దాటి పోవడం, అగ్నిని తినడం కూడా సులభమే; కానీ మనసును నియంత్రించటం అంత తేలిక కాదు.
చిత్తం కారణమ్ అర్థానాం తస్మిన్ సతి జగత్త్రయమ్ । తస్మిన్ క్షీణే జగత్ క్షీణం తచ్ చికిత్స్యం ప్రయత్నతః
ఈ లోకంలోని అన్ని విషయాలకు మూలం మనసే. మనసు ఉన్నంతవరకు మూడు లోకాలు ఉంటాయి. అది లయమైతే, లోకమూ అంతమవుతుంది. అందుకే మనసును జాగ్రత్తగా శాంతింప చేయాలి.
చిత్తాద్ ఇమాని సుఖదుఃఖశతాని నూనమ్ అభ్యాగతాన్య్ అగవరాద్ ఇవ కాననాని । తస్మిన్ వివేకవశతస్ తనుతాం ప్రయాతే మన్యే మునే నిపుణమ్ ఏవ గలన్తి తాని
ఈ అనేక ఆనందాలు, బాధలు అన్నీ మనసు నుంచే పుట్టుకొస్తాయి; ఇవి సస్యశ్యామలమైన భూమిలో అడవుల్లా పెరుగుతాయి. వివేకంతో మనసు తగ్గితే, ఓ మునీంద్రా, ఇవన్నీ సహజంగా తగ్గిపోతాయని నేను భావిస్తున్నాను.
సకలగుణజయాశా యత్ర బద్ధా మహద్భిస్ తమ్ అరిమ్ ఇహ విజేతుం చిత్తమ్ అభ్యుత్థితో ఽహమ్ । విగతరతితయాన్తర్ నాభినన్దామి లక్ష్మీం జడమలినవిశాలాం మేఘమాలామ్ ఇవేన్దుః
అన్ని గుణాలను జయించాలనే ఆశ మహానుభావులు కూడా మనసుపైనే పెట్టారు. ఆ శత్రువైన మనసును జయించేందుకు నేను ఇక్కడ సిద్ధపడ్డాను. అంతరంగిక కలతలు పోయిన తర్వాత, స్థూలమైన, జడమైన, మలినమైన ఐశ్వర్యాన్ని నేను మేఘమాలను చూసిన చంద్రుడిలా ఆస్వాదించను.
హార్దాన్ధకారశర్వర్యా తృష్ణయేహ దురన్తయా । చరన్తి చేతనాకాశే దోషకౌశికపఙ్క్తయః
మనస్సు అనే ఆకాశంలో, లోపలి చీకటి రాత్రిలో, తీరని తాపత్రయంగా, తప్పుల పక్షులు వరుసగా సంచరిస్తున్నాయి.
అన్తర్దాహప్రదాయిన్యా సమూఢరసమార్దవః । పఙ్క ఆదిత్యదీప్త్యేవ శోషం నీతో ఽస్మి చిన్తయా
లోపల మండే బాధ వల్ల, దాని అసలు రుచి పూర్తిగా పండిపోవడంతో, నేను ఆందోళనతో ఎండిపోయాను, ఎండలో మట్టి ఎండిపోతున్నట్టు.
మమ చిత్తమహారణ్యే వ్యామోహతిమిరాకులే । శూన్యే తాణ్డవినీ మత్తా భృశమ్ ఆశాపిశాచికా
నా మనస్సు అనే అరణ్యంలో, మాయా చీకటి మందంగా కమ్ముకున్నప్పుడు, ఆశ అనే పిశాచిని ఖాళీగా, మత్తులో ఉల్లాసంగా నాట్యం చేస్తోంది.
రజోరచితనీహారా కాఞ్చనావచయోజ్జ్వలా । నూనం వికాసమ్ ఆయాతి చిన్తా మే ఽశోకమఞ్జరీ
రజోగుణంతో ఏర్పడిన పొగమంచు, బంగారు రంగులో మెరిసిపోతూ, నా ఆందోళన ఇప్పుడు అశోకమంజరి పుష్పంలా వికసిస్తోంది.
అలమ్ అన్తర్ భ్రమాయైషా తృష్ణా కవలితాశయా । ఆయాతా విషమోల్లాసమ్ ఊర్మిర్ అమ్బునిధావ్ ఇవ
ఈ లోపలి గందరగోళానికి ఇక చాలు. మనసులో ఏ ఆశయాన్ని అయినా మింగేసే ఈ తృష్ణ, విషంలా మురిసిపోతూ, సముద్రంలో ఎగిసిపడే అలలా ఉప్పొంగి వచ్చింది.
ఉద్దామకల్లోలరవా దేహాద్రౌ వహతీవ మే । తరఙ్గితతరాకారా తరత్తృష్ణాతరఙ్గిణీ
ఈ తృష్ణా నది, నా శరీర పర్వతం మీదుగా ఉప్పొంగే బలమైన అలల శబ్దంతో ప్రవహిస్తూ, ఎప్పటికప్పుడు మారిపోతున్న అలలతో ఎగిసిపడుతుంది.
వేగం సంరోద్ధుమ్ ఉదితో వాత్యయేవ జరత్తృణమ్ । నీతః కలుషయా క్వాపి ధియాయం చిత్తచాతకః
దాని వేగాన్ని ఆపాలని ప్రయత్నిస్తే, అది గాలివానలో ఎండిన గడ్డి లాగ ఎగిరిపోతుంది. నా మనస్సు, చాతకపక్షిలా, మలినమైన ఆలోచనలతో ఎక్కడికో తేలిపోతుంది.
యాం యామ్ అహమ్ అధీతాస్థామ్ ఆశ్రయామి గుణశ్రియమ్ । తాం తాం కృన్తతి మే తృష్ణా తన్త్రీమ్ ఇవ కుమూషికా
ఏ మంచి లక్షణాన్ని నేనెప్పుడైనా అలవర్చుకోవాలని చూశాను, దాన్ని తృష్ణ ఎలుక వీణ తంతిని కత్తిరించినట్టు వెంటనే తెంపేస్తుంది.
పయసీవ జరత్పర్ణం వాయావ్ ఇవ జరత్తృణమ్ । నభసీవ శరన్మేఘశ్ చిన్తాచక్రే భ్రమామ్య్ అహమ్
నీటిలో పాత పత్రం తేలిపోతున్నట్టు, గాలిలో పొడి గడ్డి ఎగిరిపోతున్నట్టు, ఆకాశంలో శరదృతువు మేఘం తిప్పబడుతున్నట్టు, నేను కూడా ఆలోచనల చక్రంలో తిప్పబడుతున్నాను.
గన్తుమ్ ఆస్పదమ్ ఆత్మీయమ్ అసమర్థధియో వయమ్ । చిన్తాజాలే విముహ్యామో జాలే శకునయో యథా
మన సొంత స్థిరతను చేరుకోలేక, మనం ఆలోచనల వలలో చిక్కుకుని అయోమయంగా ఉన్నాము; పక్షులు వలలో పడినట్టు.
తృష్ణాభిధానయా తాత దగ్ధో ఽస్మి జ్వాలయా తథా । యథా దాహోపశమనమ్ ఆశఙ్కే నామృతైర్ అపి
తండ్రి, తృష్ణ అనే అగ్నిలో నేను పూర్తిగా కాలిపోతున్నాను. అమృతం ఇచ్చినా కూడా నాకు ఉపశమనం కలుగుతుందని ఆశించడంలేదు.
దూరం దూరమ్ ఇతో గత్వా సమేత్య చ పునః పునః । భ్రమత్య్ ఆశు దిగన్తేషు తృష్ణోన్మత్తతురఙ్గమీ
ఇక్కడి నుండి చాలా దూరం వెళ్లి, మళ్లీ మళ్లీ తిరిగి వచ్చి, నా మనస్సు అనే తృష్ణతో మత్తుగా ఉన్న గుర్రం, దిశల చివర్ల వరకు వేగంగా తిరుగుతూ ఉంది.
జడసంసఙ్గినీ తృష్ణా కృతోర్ధ్వాధోగమాగమా । క్షుబ్ధా గ్రన్థిమతీ నిత్యమ్ అరఘట్టోగ్రరజ్జువత్
తృష్ణ అనే ఆశ, మూర్ఖత్వానికి బంధించబడి, ఎప్పుడూ పైకి దిగిపోతూ, దిగువకు ఎక్కుతూ, ఎప్పుడూ కల్లోలంగా, ముడిపడినట్టుగా ఉంటుంది. అది చక్రంలో నాభి లేకుండా తిరిగే ఉగ్రమైన తాడు లాంటిది.
అన్తర్ గ్రథితయా దేహే సమ్భ్రమోచ్ఛిద్యమానయా । రజ్జ్వేవాశు బలీవర్దస్ తృష్ణయా వాహ్యతే జనః
ఈ శరీరంలో లోపల, గట్టిగా ముడిపడిన ఆశ వల్ల మనిషి ఎప్పుడూ కలవరపడుతూ, ఎద్దును తాడుతో వేగంగా లాగినట్టు లాగించబడతాడు.
పుత్రదారకలత్రాదితృష్ణయా నిత్యకృష్ణయా । ఖగేష్వ్ ఇవ కిరాత్యేహ జాలం లోకేషు రచ్యతే
ఈ లోకంలో, కొడుకులు, భార్య, కుటుంబం మొదలైన వాటిపై ఎప్పుడూ లాగుతున్న ఆశ, పక్షులకు వేటగాడు పట్టు వేసినట్టు, మనుషుల మధ్యలో ఒక వలని అల్లుతుంది.
భాయయత్య్ అపి ధీరేహమ్ అన్ధయత్య్ అపి సేక్షణమ్ । ఖేదయత్య్ అపి సానన్దం తృష్ణా కృష్ణేవ శర్వరీ
తృష్ణ అనే ఆశ, చీకటి రాత్రిలా, తెలివైనవారిని కూడా మాయ చేస్తుంది, చూస్తున్నవారిని కూడా అంధులను చేస్తుంది, సంతోషంగా ఉన్నవారిని కూడా అలసటకు గురిచేస్తుంది.
కుటిలా కోమలస్పర్శా విషవైషమ్యశంసినీ । దహత్య్ అపి మనాక్ స్పృష్టా తృష్ణా కృష్ణేవ భోగినీ
వంకరగా, మృదువుగా అనిపించే తాకుడుతో, లోపల విషం ఉన్నట్టు సూచిస్తూ, తృష్ణా నల్ల పాము లాంటిది. తక్కువగా తాకినా, అది మనసును కాల్చేస్తుంది.
భినత్తి హృదయం పుంసాం మాయామయవిధాయినీ । దౌర్భాగ్యదాయినీ దీనా తృష్ణా కృష్ణేవ రాక్షసీ
తృష్ణా నల్ల రాక్షసిలా, మానవుల హృదయాలను చీల్చేస్తుంది, మాయలు అల్లుతుంది, దురదృష్టాన్ని తెస్తుంది, ఎప్పుడూ దయనీయంగా ఉంటుంది.