భిద్యతే నావభగ్నో ఽపి దగ్ధో ఽపి హి న దహ్యతే । దృశ్యతే నాతిదృశ్యో ఽపి ధూర్తచూడామణిర్ మునే
అది ఎంత బలంగా కొట్టినా విరగదు, కాల్చినా కాలిపోదు; కనబడినా పూర్తిగా కనిపించదు, మునీశ్వరా! అది మాయగాళ్లలో అగ్రగణ్యమైన మణిలాంటిది.
ఏకేనైవ నిమేషేణ కిఞ్చిద్ ఉత్థాపయత్య్ అలమ్ । కిఞ్చిద్ వినాశయత్య్ ఉచ్చైర్ మనోరాజ్యవద్ ఆతతః
ఒక క్షణంలోనే అది ఏదో ఒకదాన్ని సులభంగా పైకి తీయగలదు, ఇంకొకదాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేయగలదు; కల్పనారాజ్యంలా విస్తరిస్తుంది.
దుర్విలాసవిలాసిన్యా చేష్టయా కష్టపుష్టయా । దర్వ్యేవ సూపకృత్ సూపం జనమ్ ఆవర్తయన్ స్థితః
కఠినమైన ఆనందాల్లో మునిగిపోయి, దుర్విలాసాలతో నడిచే ఆ శక్తి, వంటవాడు పప్పును కలిపేలా, మనుష్యులను తిప్పుతూ నిలుస్తుంది.
తృణం పాంసుం మహేన్ద్రం చ సుమేరుం పర్ణమ్ అర్ణవమ్ । ఆత్మస్ఫారతయా సర్వమ్ ఆత్మసాత్కర్తుమ్ ఉద్యతః
పుల్ల, మట్టి, మహేంద్రుడు, సుమేరు పర్వతం, ఆకులు, సముద్రం — ఇవన్నీ తన స్వభావంలో కలిపేసుకునేందుకు అది ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటుంది.
క్రౌర్యమ్ అత్రైవ పర్యాప్తం లుబ్ధతాత్రైవ సంస్థితా । సర్వం దౌర్భాగ్యమ్ అత్రైవ సర్వమ్ అత్రైవ చాపలమ్
ఇక్కడే క్రూరతా చాలిపోతుంది, ఇక్కడే లోభం నిలిచిపోతుంది, అన్ని దురదృష్టాలు ఇక్కడే ఉంటాయి, అన్ని చంచలతలు కూడా ఇక్కడే కనిపిస్తాయి.
ప్రేరయంల్ లీలయార్కేన్దూ క్రీడతీహ నభస్తలే । నిక్షిప్తవీటాయుగలో నిజే బాల ఇవాఙ్గనే
సూర్యుడు, చంద్రుడు ఆకాశంలో ఆడుతున్నట్టు, తన ఇంటి మైదానంలో బొమ్మలతో ఆడుకునే చిన్నపిల్లలా అది ఇక్కడ ఆటలాడుతుంది.
సర్వభూతాస్థిమాలాభిర్ ఆపాదవలితాకృతిః । విలసత్య్ ఏష కల్పాన్తే కాలః కల్పితకల్పనః
యుగాంతంలో, సమస్త జీవుల ఎముకల మాలలతో తలపాగా, సమస్త కల్పనలకు మూలమైన కాలం ప్రకాశిస్తుంది.
అస్యోడ్డామరనృత్తస్య కల్పాన్తే ఽఙ్గవినిర్గతైః । ప్రస్ఫురత్య్ అమ్బరే మేరుర్ భూర్జత్వగ్ ఇవ వాయుభిః
యుగాంతంలో ఆ ఉగ్ర నృత్యంతో విడిచిపడిన అవయవాల వలన, ఆకాశంలో మెరుపు పర్వతం గాలి ఊదిన భూర్జపు తొక్కలా కంపిస్తుంది.
రుద్రో భూత్వా భవత్య్ ఏష మహేన్ద్రో ఽథ పితామహః । శుక్రో వైశ్రవణశ్ చాపి పునర్ ఏవ న కిఞ్చన
ఇది ఒక్కసారి రుద్రుడు, మరొకసారి మహేంద్రుడు, తరువాత పితామహుడు, శుక్రుడు, వైశ్రవణుడు అవుతుంది; మళ్లీ, ఏదీ కాదు.
ధత్తే ఽజస్రోత్థితధ్వస్తాన్ సర్గాన్ అమితభాసురాన్ । అన్యాన్ అన్యాన్ అప్య్ అనన్యాన్ వీచీన్ అబ్ధిర్ ఇవాత్మని
ఇది తనలోనే లెక్కలేనన్ని సృష్టులను, వెలుగునిచ్చే వాటిని, నశించినవాటిని, ఎప్పుడూ ఉద్భవించే, వేరువేరు అయినా విడదీయలేని వాటిని, సముద్రంలోని అలలలా మోస్తుంది.
మహాకల్పాభిధానేభ్యో వృక్షేభ్యః పరిశాతయన్ । దేవాసురగణాన్ పక్వాన్ ఫలభారాన్ అవస్థితః
పెద్ద యుగాల పేరుతో ఉన్న చెట్ల మధ్య నిలబడి, వాటి మీద ఉన్న పండిన ఫలాలను—దేవతలు, అసురులు గుంపుగా ఉన్నవారిని—కదిలించి కింద పడేస్తుంది.
ఆలోలభూతమషకఘుఙ్ఘుమానాం ప్రపాతినామ్ । బ్రహ్మాణ్డోడుమ్బరౌఘానాం బృహత్పాదపతాం గతః
చంచలమైన ఈగల మాదిరిగా గుంపుగా ఉన్న బ్రహ్మాండాలు పడి, గుంగురుమని ఊగిపడుతున్న వాటి మధ్య అది విస్తారమైన అడుగులతో నడుస్తుంది.
సత్తామాత్రకుముద్వత్యా చిజ్జ్యోత్స్నాపరిఫుల్లయా । వపుర్ వినోదయత్య్ ఏకః క్రియాప్రియతమాన్వితః
శుద్ధమైన సత్త్వమయమైన కమలాన్ని, చైతన్య జ్యోతి వికసింపజేస్తూ, తనకు ఇష్టమైన కార్యాలతో కూడిన తన స్వరూపంలో ఒక్కటిగా ఆనందపడుతుంది.
అనన్తాపాయపర్యన్తం బద్ధపీఠం నిజం వపుః । మహాశైలవద్ ఉత్తుఙ్గమ్ అవలమ్బ్య వ్యవస్థితః
అది ఆది అంతం లేని, ఎక్కడా ఆపకుండా ఉన్న తన స్వరూపాన్ని, మహా పర్వతంలా ఎత్తుగా నిలబెట్టి, దృఢంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
క్వచిచ్ ఛ్యామాతమశ్శ్యామం క్వచిత్ కాన్తియుతం తతమ్ । ద్వయేనాపి క్రమాద్ రిక్తం స్వభావం భావయన్ స్థితః
కొన్నిసార్లు అతడు నీడలా ముదురు రంగులో కనిపిస్తాడు, ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో ప్రకాశంతో మెరిసిపోతాడు. అయితే, ఈ రెండింటి నుంచీ విడివడి, తన సహజ స్వభావంలోనే నిశ్చలంగా ఉంటాడు.
సంలీనాసఙ్ఖ్యసంసారసారయా స్వాత్మసత్తయా । గుర్వీవ భారఘనయా నిబద్ధపదతాం గతః
అనేక లోకాల సారం తన ఆత్మతో కలిసిపోయి, గొప్ప బరువైన భారంలా స్థిరంగా ఉండిపోతాడు.
న ఖిద్యతే న మ్రియతే నాయాతి న చ గచ్ఛతి । నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి మహాకల్పశతైర్ అపి
అతడు బాధపడడు, చనిపోడు, రాదు, పోడు, అస్తమించడు, ఉదయించడు — వందలాది మహాకల్పాలు గడిచినా అలాగే ఉంటాడు.
కేవలం జగదారమ్భలీలయా ఘనహేలయా । యాపయత్య్ ఆత్మనాత్మానమ్ అనహఙ్కారమ్ ఆగతమ్
ఈ జగత్తు ఆరంభం కోసం ఆటగా, సులభంగా, అహంకారం లేని స్థితిలో తనలో తానే కాలాన్ని గడుపుతుంటాడు.
యామినీపఙ్కకలిలాం దినకోకనదావలీమ్ । క్రియాభ్రమరికాం స్వాత్మసరస్స్వ్ ఆరోపయన్ స్థితః
తాను తన హృదయాన్ని ఒక సరస్సుగా ఊహించుకుని, అందులో రాత్రి చీకటి మడుగును, పగలు కమలాల తోటను, కార్యాల మధుపాన్ని ప్రతిబింబింపజేస్తూ ఉంటాడు.
గృహీత్వా భీషణః కృష్ణాం రజనీం జీర్ణమార్జనీమ్ । ఆలోకకనకక్షోదమ్ ఆహరత్య్ అభితో ఽవనిమ్
ఈయన భయంకరమైన నల్ల రాత్రిని పాత扫పాలిగా పట్టుకుని, వెలుగుతో కూడిన బంగారు ధూళిని భూమి అంతటా వ్యాపింపజేస్తాడు.
సఞ్చారయన్ క్రియాఙ్గుల్యా కోణకేష్వ్ అర్కదీపికామ్ । జగత్సద్మని కారుణ్యాత్ క్వ కిమ్ అస్తీతి వీక్షతే
కార్యాల వేలు ద్వారా సూర్యదీపాన్ని మూలల్లోకి తిప్పుతూ, ఈ జగత్తు ఇంట్లో ఏమి ఎక్కడ ఉందో కరుణతో పరిశీలిస్తాడు.
ప్రేక్ష్యాహాని నిమేషేణ సూర్యాక్ష్ణా పాకవన్త్య్ అలమ్ । లోకపాలఫలాన్య్ అత్తి జగజ్జీర్ణవనాద్ అయమ్
సూర్యుని కన్నుతో క్షణంలోనే రోజులు పండిపోతున్నట్టు చూసి, ఈయన లోకపాలకుల ఫలాలను పురాతన అడవిలో పండ్లు తినే వాడిలా ఆస్వాదిస్తాడు.
జగజ్జీర్ణకుటీకీర్ణాన్ అర్పయత్య్ ఉగ్రకోటరే । క్రమేణ గుణవల్లోకమణీన్ మృత్యుసముద్గకే
ఈ భయంకరమైన మరణం, ఈ విశ్వంలోని పాతబడిన గుడిసెలను ఒక్కొక్కటిగా తన భయానకమైన గుహలో వేసుకుంటూ, ప్రపంచాల మణులను మెల్లగా లోపల దాచుకుంటుంది.
గుణైర్ ఆపూర్యతే యైవ లోకరత్నావలీ భృశమ్ । భూషార్థమ్ ఇవ తామ్ అఙ్గే కృత్వా భూయో నికృన్తతి
ప్రపంచాల మణుల దండను, అన్ని గుణాలతో నిండినదిగా, అలంకారంగా తన శరీరంపై ధరించి, మరలా దాన్ని తెంచేస్తాడు.
దినహంసానుసృతయా నిశేన్దీవరమాలయా । తారాకేసరయాజస్రం చపలో వలయత్య్ అలమ్
పగటి హంస వెంబడి వచ్చే రాత్రి కమలాల మాలతో, నక్షత్ర కిరణాలను పువ్వుల తాడుగా చేసుకుని, ఆ చంచలుడు ఎప్పుడూ ఆకాశాన్ని చుట్టేస్తాడు.
శైలోర్ణద్యుధరాశృఙ్గజగదూర్ణాయుసౌనికః । ప్రత్యహం పిబతి ప్రోక్ష్య తారారక్తకణాన్ అపి
పర్వతాలు, నదులు, మేఘాలు, ప్రపంచాన్ని కలిపి కలిపే ఆయుష్కాల మద్యపు వ్యాపారి, ప్రతి రోజు నక్షత్రాల ఎర్రని చినుకులను చల్లి, వాటిని తాగేస్తాడు.
తారుణ్యనలినీసోమ ఆయుర్మాతఙ్గకేసరీ । న తద్ అస్తి న యస్యాయం తుచ్ఛాతుచ్ఛస్య తస్కరః
ఈ చోరుడు, చిన్నదైనా పెద్దదైనా ఏదీ వదలడు. యవ్వనం, కమలపువ్వు, చంద్రుడు, ఆయుర్దాయాన్ని సింహపు కేశరంలా—all ఇవన్నీ కూడా ఇతని పట్టుకు తప్పవు.
కల్పకేలివిలాసేన పిష్టపాతితజన్తునా । న్యగ్భావోద్భవహాసేన రమతే స్వాత్మనాత్మని
ప్రపంచ చక్రం ఆటలో, ప్రాణులను నలిపి పడవేసే ఈ శక్తి, ఉద్భవం, లయాల చిరునవ్వుతో తనలో తాను ఆనందిస్తుంది.
కర్తా భోక్తాథ సంహర్తా స్మర్తా సర్వపదం గతః । సర్వమ్ ఏవ కరోతీదం న కరోతి చ కిఞ్చన
ఇతనే చేయువాడు, అనుభవించువాడు, నాశనం చేయువాడు, జ్ఞాపకం ఉంచువాడు—ప్రతి స్థితిని చేరినవాడు. ఇతనే అన్నీ చేస్తాడు, కానీ ఏదీ చేయనట్టుగా కూడా ఉంటాడు.
సకలమ్ అప్య్ అకలాకలితాన్తరం సుభగదుర్భగరూపధరం వపుః । ప్రకటయన్ సహసైవ చ గోపయన్ విలసతీహ హి కాలబలం నృషు
కాలబలం మనుషుల్లో ప్రకాశిస్తూ, శుభమైనదీ, అశుభమైనదీ, అన్ని కాల విభాగాలతో కూడిన రూపాన్ని ఒకేసారి బయటపెట్టి, మళ్లీ దాచేస్తూ, ఇక్కడ క్రీడిస్తుంది.