కాలం కాలవిభక్తీశ్ చ నక్షత్రాణి గ్రహాంస్ తథా । సరితస్ సాగరాన్ ద్వీపాన్ దిశశ్ శైలాంస్ తథావనిమ్
ఆయన కాలాన్ని, కాల విభాగాలను, నక్షత్రాలను, గ్రహాలను, నదులను, సముద్రాలను, ద్వీపాలను, దిశలను, పర్వతాలను, భూమిని కూడా తన ఊహతో సృష్టించాడు.
దేవాన్ దైత్యాన్ నరాన్ నాగాన్ గన్ధర్వాన్ యక్షరాక్షసాన్ । అకల్పయద్ అయం బ్రహ్మా తరఙ్గాన్ ఇవ సాగరః
ఈ బ్రహ్మ దేవతలు, దానవులు, మనుషులు, పాములు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులను సముద్రం తరంగాలను సృష్టించినట్లు ఊహించాడు.
తేషాం దేశాన్ గిరీంశ్ చైవ విమానాన్య్ ఉత్తమాని చ । కర్మాణి ప్రవిభక్తాని పద్మజస్ సమకల్పయత్
వాళ్లకు తగిన ప్రాంతాలు, పర్వతాలు, అద్భుతమైన విమానాలు, వివిధ రకాల పనులను కూడా పద్మజుడు ఏర్పరిచాడు.
తే ఽపి సఙ్కల్పసమ్ప్రాప్తసిద్ధయస్ సర్వశక్తయః । యథాసఙ్కల్పితం వస్తు క్షణాద్ దదృశుర్ అగ్రతః
వారు కూడా సంకల్పశక్తితో అన్ని శక్తులను పొందారు. వారు ఏది ఊహించారో అది వెంటనే వారి ముందే కనిపించింది.
సఙ్కల్పయన్త్య్ అథాన్యాంస్ తే నానాభూతగణాన్ బహూన్ । తే ఽప్య్ అన్యాంస్ తత్ర తే ఽప్య్ అన్యాంస్ తే ఽప్య్ అన్యాన్ వివిధాన్ అపి
ఆ తరువాత వారు మరెన్నో జీవజాతులను ఊహించారు. ఆ జీవులు మళ్ళీ మరికొన్ని, అవి ఇంకొన్ని, ఇలా అనేక రకాల జీవులను ఊహించుకుంటూ పోయారు.
సంస్మృత్య వేదాంస్ తదను యజ్ఞక్రమగుణాన్వితాన్ । జగద్గృహవధూం బ్రహ్మా మర్యాదాం సమకల్పయత్
వేదాలను, యజ్ఞక్రమంలో ఉన్న విశేషాలను గుర్తు చేసుకుని, బ్రహ్మ ఈ జగత్తును ఒక ఇంటి యజమానురాలికి విధించినట్టు నియమాలు పెట్టాడు.
బ్రాహ్మం రూపమ్ ఉపాదాయ మనో మాయి మహద్వపుః । తనోతీత్థమ్ ఇమాం సృష్టిం భూతసన్తతిసఙ్కులామ్
దైవ స్వరూపాన్ని, మనస్సు కల్పించిన విస్తారమైన శరీరాన్ని ధరించి, బ్రహ్మ ఈ సృష్టిని అనేక జీవులతో నింపుతూ ప్రాప్తి చేశాడు.
సముద్రాచలవృక్షాఢ్యాం కృతలోకాన్తరక్రమామ్ । మేరుభూపీఠదిక్కుఞ్జజటాలోదరమణ్డలామ్
సముద్రాలు, పర్వతాలు, చెట్లు అలంకరించిన లోకాలను, లోకాల మధ్య విస్తరించిన ప్రాంతాలను, మెరు పర్వత శిఖరాలు, భూమి, దిక్కులు, అడవులు, గడ్డకట్టిన ప్రాంతాలతో కూడిన ప్రాంతాలను బ్రహ్మ సృష్టించాడు.
సుఖదుఃఖజరాజన్మమరణవ్యాధివేధితామ్ । రాగద్వేషభయావిద్ధాం గుణత్రయమయాత్మికామ్
ఈ సృష్టి సుఖం, దుఃఖం, వృద్ధాప్యం, జననం, మరణం, వ్యాధి వంటి వాటి చేత బాధపడుతుంది; రాగం, ద్వేషం, భయం వల్ల తాకబడుతుంది; మూడు గుణాల స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
మనోభిస్ తైర్ విరిఞ్చోత్థైర్ యద్ యథా కల్పితం పురా । తత్ తథైవాఖిలం దృష్టం దృశ్యతే ఽద్యాపి మాయయా
బ్రహ్మ నుండి పుట్టిన ఆ మనస్సులు గతంలో ఏది ఎలా ఊహించాయో, అదే విధంగా అంతా కనిపించింది. ఇంకా ఇప్పటికీ అది మాయ వల్ల మనకు కనిపిస్తూనే ఉంది.
ఇత్థం సర్వేషు సర్గేషు కేషుచిత్ త్వ్ అథ వాప్య్ అజః । సఙ్కల్పయతి సంసారం పరిపశ్యతి చ స్థిరమ్
ఇలా అన్ని సృష్టుల్లో, కొన్ని సందర్భాల్లో లేదా అన్నింటిలోనూ, ఆ జన్మలేని పరమాత్మ ఈ Samsāramను ఊహించి, అది స్థిరంగా ఉందని చూస్తున్నాడు.
మోహ ఏవమ్ అయం మిథ్యా జాగతస్ స్థిరతాం గతః । సఙ్కల్పనేన మనసా కల్పితో ఽవిరతం స్వయమ్
ఈ మోహం నిజంగా లేనిదే అయినా, మానవులు మేల్కొన్న జీవితంలో అది నిజంగా ఉందని అనిపిస్తుంది. మనస్సు ఊహతో ఇది ఎప్పటికీ సృష్టించబడుతూనే ఉంది.
సఙ్కల్పవశతస్ సర్వాః ప్రసరన్తి జగత్క్రియాః । సఙ్కల్పవశతో దేవీ నియతిర్ నియతా స్థితా
ఈ లోకంలోని అన్ని కార్యాలు ఊహ శక్తికి లోబడి జరుగుతాయి. అదే ఊహ శక్తితో దేవి అయిన విధి కూడా స్థిరంగా నిలిచిపోతుంది.
రోపితాయాం ప్రజానాథైస్ సృష్టౌ స కమలోద్భవః । బ్రహ్మా సఞ్చిన్తయత్య్ ఏష పద్మాసనగతః ప్రభుః
ప్రజల యజమానుడు సృష్టిని నాటిన తరువాత, ఆ కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మ, పద్మాసనంపై కూర్చొని ఇలా ఆలోచించసాగాడు.
మనస్స్పన్దనమాత్రేణ చిత్రం చిత్రేయమ్ ఉత్థితా । సృష్టిర్ ఆభోగినీ స్ఫారవ్యవహారవికారిణీ
మనస్సు కదలికతోనే ఎన్నో అద్భుతాలు పుట్టుకొస్తాయి. ఈ సృష్టి అనుభూతులతో నిండినది, ఎన్నో మార్పులతో, విభిన్నమైన క్రియలతో ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ ఉంటుంది.
ఇన్ద్రోపేన్ద్రనరేన్ద్రాఢ్యా శైలసాగరసఙ్కులా । పాతాలరోదోదిగ్వర్గమార్గసఙ్కటకోటరా
ఈ సృష్టిలో ఇంద్రులు, ఉపేంద్రులు, మహారాజులు ఉన్నారు; పర్వతాలు, సముద్రాలు నిండిపోయాయి; పాతాళం, స్వర్గం, దిక్కులు అన్నీ సంకుచిత మార్గాలతో నిండిపోయాయి.
సఙ్కల్పజాలమ్ అఖిలం మయేదమ్ అహితం తతమ్ । అధునా విరమామ్య్ అస్మాత్ సఙ్కల్పోల్లాసనక్రమాత్
ఈ మొత్తం సంకల్పాల జాలాన్ని నేనే విస్తరించాను. ఇక ఇప్పుడు ఈ సంకల్పాల ఆడపడుచు ప్రక్రియను నేను ఆపేస్తాను.
ఇతి నిశ్చిత్య విరతస్ కల్పనానర్థసఙ్కటాత్ । అనాదిమత్ పరం బ్రహ్మ స్మరత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా
ఇలా నిర్ణయించుకుని, ఊహాజనిత బాధల నుంచి విడిపోతాడు. ఆ అనంతమైన, ఆదిలేని పరబ్రహ్మను తనంతట తానే గుర్తుచేసుకుంటాడు.
తమ్ ఆసాద్య తదాభాసే పదే గలితమానసః । సుఖం తిష్ఠతి శాన్తాత్మా తల్పే ఽధ్వశ్రమవాన్ ఇవ
ఆ స్థితిని చేరినవాడు, ఆ ప్రకాశంలో మనస్సు లీనమై, హృదయం ప్రశాంతంగా, ఆనందంగా ఉంటాడు. ప్రయాణంలో అలసిపోయినవాడు మంచంపై విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు సుఖంగా నిలిచిపోతాడు.
నిర్మమో నిరహఙ్కారః పరాం శాన్తిమ్ ఉపాగతః । అవిక్షుబ్ధ ఇవామ్భోధిర్ ఆత్మనాత్మని తిష్ఠతి
అతనికి ఏదీ తనదనిపించదు, అహంకారం ఉండదు. పరమశాంతిని పొందినవాడు, సముద్రం అలలేకుండా ప్రశాంతంగా ఉన్నట్టు, తనలో తానే స్థిరంగా ఉంటాడు.
ధ్యానాత్ కదాచిద్ భగవాన్ స్వయం విరమతి ప్రభుః । చిద్వశాత్ సలిలస్పన్దాత్ సోమ్యత్వాద్ ఇవ వారిధిః
కొన్నిసార్లు, ధ్యానం వల్ల భగవంతుడు తానే స్వయంగా నిలిచిపోతాడు. చైతన్యశక్తి వల్ల, సముద్రంలో అలలు ఆగినప్పుడు అది ఎలా నిశ్శబ్దంగా ఉంటుందో, అలా ప్రశాంతంగా మారిపోతాడు.
విచారయతి సంసారం సుఖదుఃఖసమన్వితమ్ । ఆశాపాశశతైర్ బద్ధం రాగద్వేషభయాతురమ్
ఈ లోకాన్ని ఆనందం, బాధ కలిసినదిగా, వందలాది ఆశల బంధాలతో కట్టుబడి, మమకారం, ద్వేషం, భయం వలన బాధపడుతూ ఉన్నదిగా ఆలోచిస్తాడు.
తతస్ స కరుణాక్రాన్తమనా భూతవిభూతయే । కరోతీహ మహార్థాని శాస్త్రాణి వివిధాని చ
అప్పుడతని మనసు అన్ని జీవుల పట్ల దయతో నిండిపోతుంది. అప్పుడు ఇక్కడ గొప్ప కార్యాలు, వివిధ శాస్త్రాలను కూడా చేయడం ప్రారంభిస్తాడు.
అధ్యాత్మజ్ఞానగర్భాణి వేదవేదాన్తవన్తి చ । పురాణాదీని చాన్యాని ముక్తయే సర్వదేహినామ్
వాటిలో ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం నిండుగా ఉంటుంది. వేదాలు, వేదాంతాలు, పురాణాలు మరియు మరిన్ని ఇతర గ్రంథాలు, ఇవన్నీ జీవుల విముక్తి కొరకు రచించబడ్డాయి.
పునస్ తత్ పరమ్ ఆలమ్బ్య పదమ్ ఆపద్వివర్జితమ్ । స్వస్థస్ తిష్ఠతి శాన్తాత్మా నిర్మన్దర ఇవార్ణవః
తర్వాత మళ్లీ ఆ పరమ స్థితిని ఆధారంగా తీసుకుని, అన్ని కష్టాల నుంచి దూరంగా, శాంతమైన హృదయంతో, తాను తానే ఉండి, మందర పర్వతం కలిపినప్పటికీ కదలని సముద్రంలా స్థిరంగా ఉంటాడు.
అవలోక్య జగచ్చేష్టాం మర్యాదాయాం నియోజ్య చ । బ్రహ్మా కమలపీఠస్థః పునస్ స్వాత్మని తిష్ఠతి
ప్రపంచంలో జరిగే కార్యాలను గమనిస్తూ, వాటిని క్రమంగా నడిపిస్తూ, కమలంపై కూర్చున్న బ్రహ్మా మళ్లీ తనలోనికే లీనమవుతాడు.
కేవలం జన్మసంస్కారవశతస్ తస్య తద్ వపుః । అపునర్జననాయైవ చక్రభ్రమవద్ ఆస్థితమ్
పూర్వజన్మల ప్రభావంతోనే ఆ దేహం నిలిచిఉంటుంది; అది మరలా జన్మించకుండా ఉండటానికే, ఒకసారి తిప్పిన చక్రంలా, స్థిరంగా ఉంటుంది.
న రోచతే ఽస్య సన్త్యాగో వపుషో న చ సఙ్గ్రహః । నాత్మా న చేతరన్ నేహా న స్థితిర్ నాస్థితిస్ తథా
ఆయనకు దేహాన్ని వదిలేయాలన్న ఆసక్తి లేదు, అలాగే దాన్ని కాపాడుకోవాలన్న కోరిక కూడా లేదు. ఇక్కడ నాది, నీది అనే భావన లేదు; ఉండటం, ఉండకపోవడం అనే తేడా కూడా లేదు.
సర్వభావసమారమ్భస్ సమస్ సర్వాసు వృత్తిషు । పరిపూర్ణార్ణవాకారో ముక్త ఏవావతిష్ఠతే
అన్ని పనులను సమానంగా చేయడంలో, అన్ని స్థితులలో ఒకేలా ఉండడంలో, పరిపూర్ణ సముద్రంలా స్వేచ్ఛగా, సంపూర్ణంగా నిలిచివుంటాడు.
కదాచిత్ కేవలం సర్వసఙ్కల్పపరిహీనయా । యదృచ్ఛయానుగ్రహార్థం లోకానాం ప్రవిబుధ్యతే
కొన్ని సార్లు, ఏ సంకల్పం లేకుండా, యాదృచ్ఛికంగా, లోకాలపై కరుణ చూపేందుకు ఎవరో మేల్కొంటారు.